Eerherstel voor eeuweling Hubert Lampo

Verleden jaar zou Hubert Lampo (1920-2006) honderd geworden zijn. Zoals Aster Berkhof dat toen gedurende enkele maanden was. Terwijl zoon Jan Lampo het archief van vader Hubert — 30 strekkende meter! — in het Antwerpse Letterenhuis voor verder onderzoek binnenbracht, sprak hij in een driedelige podcast over leven en werk van zijn vader. Wie geen anderhalf uur tijd heeft om naar het openhartige én ontroerende getuigenis van Lampo junior te luisteren, die kan terecht in een beknopt essay van hem over het werk van zijn vader in het winternummer van Zuurvrij, het tijdschrift van het Antwerpse literatuurmuseum.

Literaire paria

Jan Lampo neemt er geen blad voor de mond. Hij vindt dat zijn vader als schrijver onrecht werd en wordt aangedaan. ‘Hoe je van poulain van August Vermeylen en Herman Teirlinck via een Staatsprijs en monsteroplagen een literaire paria wordt, is misschien vooral interessant. Niet voor wie het zelf moet ondergaan, maar voor onderzoekers.’ Klopt dat Lampo, wiens klassieker De komst van Joachim Stiller zomaar eventjes 50 drukken beleefde, nog steeds niet de honneurs krijgt die hij verdient. In De Canon van de Nederlandstalige literatuur die onlangs in boekvorm verscheen, is zijn werk — laat staan zijn naam — nergens te vinden. Terwijl hij tot in de jaren ‘80 misschien wel de meest gelezen auteur in Vlaanderen was. Hoe is het zover kunnen komen?

Tot en met de publicatie van De komst van Joachim Stiller in 1960 leek Lampo nochtans uitverkoren om dé Vlaamse naoorlogse schrijver te worden. Zijn romandebuut Hélène Defraye uit 1945 was een schot in de roos. Lampo borstelde er een fijnmazig portret van een blonde intellectuele vamp die als arts in opleiding in een driehoeksverhouding verwikkeld raakt met de professor-arts én diens zoon. Het doet denken aan Littekens (1990) van Patricia de Martelaere. Daarin zit het vrouwelijke hoofdpersonage Eva, studente geneeskunde, ook gevangen in een dubbelrelatie met een andere student en een architect. De twintiger Lampo werd in de literaire cenakels als nieuw wonderkind binnengehaald. Hij kreeg via August Vermeylen ook het redactiesecretariaat van Het Nieuw Vlaams Tijdschrift in de schoot geworpen.

Wegbereider van Dan Brown

Als kenner van de Franse literatuur vertaalde hij Le grand Meaulnes, de prototypische magisch-realistische roman, van Alain-Fournier. En ook nog onder andere Malpertuis van Jean Ray, verschillende romans van Françoise Sagan en toneelwerk van Jean Anouilh. Ondertussen pleegde hij wekelijks een literatuurbladzijde in de Volksgazet. Nog later ging hij aan de slag als inspecteur van de openbare bibliotheken. Op korte tijd was Lampo dus midden jaren 60 opgeklommen tot dé literatuurpaus in Vlaanderen. Tegelijk gingen zijn romans als zoete broodjes over de toonbank gingen.

Een jongere garde — met Julien Weverbergh en Herwig Leus op kop — zag dit met lede ogen aan. Zij trok fel van leer tegen het literaire establishment dat Lampo volgens hen als geen andere Vlaamse auteur belichaamde. Zijn werk werd spottend als zielloze schrijvelarij en systeembevestigende schoollectuur afgedaan. Lampo trok het zich aan en vluchtte in 1965 van Antwerpen naar het Kempense platteland in Grobbendonk. Hij ging meer een meer de magisch-realistische toer op. Zo bereidde hij in stilte – en met een zekere weerklank in Nederland – het succes van de Dan Browns van deze wereld voor.

Tijdsfragmenten tuimelen over elkaar

In de jaren zeventig en tachtig maakte hij zijn zogenaamde graalromans — later verzameld in Het graalboek uit 1985. Hij ging ook in essays de wortels van de Keltische beschaving verder uitspitten. Van het Stonehenge uit de steentijd tot de middeleeuwen en de zestiende eeuw van de godsdienstoorlogen. In 1994 besloot hij zijn creatief onderzoek naar de graal met De geheime academie, een fantasy-roman. Lampo laat er zijn personages discussiëren over de obscure theorie als zou Jezus met Maria Magdalena een dochter hebben gehad. Hun ouderschap lag aan de basis van een alternatieve Kerk die door de reguliere met hand en tand werd bestreden. Kortom, waar hebben we deze theorieën nog gehoord?

Lampo doorprikt trouwens de plot van Dan Browns De Da Vinci Code (2003). Die haalde zelf de mosterd bij het werk van de Britse auteurs Michael Baigent, Richard Leigh en Henry Lincoln. Allemaal de schuld, aldus Lampo, van een uit de hand gelopen grap van de Franse journalist Gérard de Sède. Die zou in een boekje de vermetele maar apocriefe theorie van de Kerk van Jezus-Magdalena en het geheime genootschap van de Priorij van Sion simpelweg verzonnen hebben.

Om maar te zeggen dat het magisch-realisme van Lampo niet zomaar een schaamlapje was. Toen ik tachtiger Lampo in 2003 — drie jaar voor zijn dood — in Grobbendonk met een Westmalle triple naast hem sprak, vertelde hij over zijn levenslange fascinatie voor de manier waarop verschillende tijdsfragmenten in het persoonlijke leven soms door elkaar tuimelen. Die gelijktijdigheid van op het eerste gezicht onmogelijke, toevallige gebeurtenissen — denk maar aan het fenomeen van het déjà vu — bracht Lampo op het spoor van verder literair onderzoek naar de manier waarop die synchroniciteit tot stand kwam. Hij vertelde me toen dat de quantumfysica met haar vermoeden van parallelle werelden in diezelfde richting ging.

Magische doorgangen

Wie Haruki Murakami leest, wordt in een gelijkaardig magisch-realistisch bad ondergedompeld. Ook al is de stijl van de Japanner met zijn jazzy flow heel anders dan de geciseleerde periodenbouw van Lampo. Jan Lampo vindt die erudiete wijdlopige stijl trouwens niets om zich over te schamen, integendeel. ‘Is zijn vaak verguisde “barokke” zinsbouw (die een mens tegenwoordig ook tegenkomt bij algemeen geachte schrijflieden als Stefan Hertmans of Oek de Jong) … geen stilistisch “feit”?’ En ook de film- en tv-wereld heeft ondertussen de magie van gelijktijdigheid ontdekt. Films van Christopher Nolan — van Memento en Inception tot Interstellar en nu dus Tenet — borduren voort op Lampo’s intuïtie dat er ‘portalen’ zijn. Deze doorgangen in de alledaagse realiteit laten glimpen zien van vroegere of toekomstige werelden. De fantasy-serie His dark materials die momenteel op televisie loopt, is een avontuurlijk doorslagje van de wijze waarop je die andere werelden kunt waarnemen én betreden.

Hoog tijd dus om de magisch-realistische Lampo in het zonnetje te zetten. In 2003 — toen Lampo 60 jaar schrijver was — bracht Meulenhoff Heimwee naar de sterren (2003) uit. Daarin vind je de klassieke ingrediënten van de jonge Lampo, inclusief het tijdloze Joachim Stiller. Een heruitgave van Lampo’s latere graalromans in één band zou de eeuweling Lampo vandaag opnieuw onder de aandacht kunnen brengen. Om nog maar te zwijgen van zijn ondergewaardeerde historische romans, zoals De belofte aan Rachel (1952) en De verdwaalde carnavalsvierder (1990).

Stof voor eindwerkjes

De zoon heeft dus gelijk als hij de vader een canonieke status toedicht. Wie Hubert Lampo vandaag (her)leest, kan alleen maar instemmend knikken en hopen met Jan Lampo dat zijn oeuvre sine ira et studio door een jongere generatie wordt herontdekt. ‘Zijn archief bevat genoeg stof voor vijftig eindwerkjes van studenten Taal- en Letterkunde.’

De komst van Joachim Stiller | Hubert Lampo

Paperback / softback | Nederlands | Literaire fictie algemeen

De komst van Joachim Stiller verscheen voor het eerst in 1960, en is sindsdien uitgegroeid tot een van de grote klassiekers van de Nederlandse literatuur. Het is de indrukwekkende en raadselachtige geschiedenis van journalist Freek Groenevelt en zijn [lees verder...]

Verschenen als POD titel

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.