Een wrang sprookjesverhaal

‘Michel Andanson keek hoe hij voor de ogen van zijn dochter stierf.’
Dat is meteen de fascinerende beginzin van Reis zonder terugkeer, de nieuwste Diop.

Als Hoofd van de faculteit Letterkunde aan de universiteit van Pau onderzoekt de in Senegal opgegroeide David Diop, de Westerse perceptie: hoe Europeanen kijken naar het Afrikaans continent, de Afrikanen, de kolonisatie en de slavernij.

Ook in zijn eerder bekroond werk Meer dan een broer — waarvoor hij in 2021 onder andere de International Booker Prize won én de Europese Literatuurprijs — beschreef hij een episode uit de koloniale geschiedenis van zijn land.

Alles is ijdelheid

Verteller is botanicus Michel Andanson die ten koste van alles — letterlijk — zijn levenswerk maakt van een 120-delig encyclopedisch overzicht van bijna honderdduizend planten en bloemen, schelpen en dieren van allerlei soorten. Hij noemde het ‘Universele sfeer’. Het raakte helaas nooit uitgegeven.
Op een helder moment, ‘een dag van verlate scherpzinnigheid’, enkele maanden voor zijn dood, beseft hij dat het al ijdelheid is. En van geen belang. ‘Zijn botanische onderzoeken, zijn herbaria, schelpenverzamelingen, tekeningen zouden in zijn kielzog van het aardoppervlak verdwijnen.’

Hij dacht ‘een draad van Ariadne’ gevonden te hebben, om zonder verdwalen door de natuur te benen. Zijn behoefte aan erkenning, zijn academische ambities, zijn encyclopedie-project… Het was niets dan bedrieglijke schijn, schrijft hij aan zijn dochter.

Zij vindt zijn nagelaten cahiers en ontdekt het verschrikkelijke leed dat hij als jongeman in Senegal ervoer.
In dat verborgen gehouden verhaal geeft de vader zich postuum als man bloot aan zijn dochter Aglaé. Al vreest hij haar onverschilligheid, schrijft hij.

Als lezer ben je niettemin meteen geboeid. Wat heeft hij gezien, wat heeft hij meegemaakt: iets wat hij altijd verzweeg en wat hem een heel leven achtervolgd heeft?

Een ander wereldbeeld

In het gezegende jaar 1750 gaat Andanson vol enthousiasme naar Senegal om er planten te zien, te beschrijven, te ontdekken. Hij ontmoet er echter vooral mensen en hun lijden. Hij leert dat hem al die jaren een verkeerd mensbeeld opgedrongen werd. Een vertekend beeld van minderwaardige zwarten die je precies daarom zonder scrupules mag kopen en verkopen: slavernij als vanzelfsprekendheid.

Hoe langer zijn reis duurt, hoe meer Andanson zich vragen stelt over dat superioriteitsgevoel van het Verlichte Europa.

‘Terwijl wij, arme westerlingen stenen paleizen bouwden voor de rijken, bevinden de historische monumenten van de Senegalezen zich in hun verhalen, hun grappen, hun vertellingen, van generatie op generatie overgeleverd door hun geschiedzangers, de griotten. Hun woorden, die even geciseleerd kunnen zijn als de fraaiste stenen van onze paleizen, zijn hun monumenten van monarchale eeuwigheid.’

Maram, de teruggekeerde

Het wordt aanvankelijk een vermakelijk reisverhaal, waarin hij — en jij, als lezer — in kleinere, afgelegen dorpen kennis maakt met rites en gewoontes en legendes.
In een dorp raakt hij geïntrigeerd door een mythisch verhaal van de teruggekeerde — het jonge meisje Maram dat als 16-jarige ontvoerd werd om als slavin verkocht te worden en op het eiland Gorée belandt — ‘de hel’: vertrekhaven voor slaven richting Amerika, — plek waar niemand van terugkeert.

Zij weet bewonderenswaardig te ontsnappen. Vertelt men hem. Het wordt voor de jonge Andanson een obsessie. Hij gaat naar haar op zoek. Is ze echt wel teruggekeerd? Of wordt het verhaal in leven gehouden als een mythe? Heeft Maram als Afrikaanse vrouw zich bevrijd van haar eigen lot?

Zo wordt Reis zonder terugkeer zonder moralistisch opgeheven vingertje, een allegorie over de geboorte van een nieuw, zich emanciperend continent dat zich stilaan bewust wordt van de foute overheersing door een ander vreemd volk.

‘Ik zag in hoezeer een land, hoe mooi en interessant het op zichzelf ook kan zijn, niets meer betekent wanneer we het niet bevolken met onze dromen, onze verlangens en onze hoop.’

Andanson vindt Maram — of zij vindt hem — en maakt kennis met occulte, bovennatuurlijke krachten. En die kunnen hem en haar echter niet verenigen, ‘niet voor God en niet voor de mensen.’

Reis zonder terugkeer is een rijk verhaal over Afrika, een andere cultuur: je kan het voorlezen aan je kinderen als een modern sprookje, een liefdesverhaal. Wie aandachtiger leest, ziet erin tegelijk een ontdekkingstocht van de grote thema’s in de literatuur: eerzucht, hoop, bevrijding, liefde. Verraad, desillusie.
En wanhoop.

U vindt het boek in onze webwinkel.

Reis zonder terugkeer, of De verborgen cahiers van Michel Adanson | David Diop

Paperback / softback | Nederlands | Vertaalde literaire roman, novelle



In stock

Meer berichtjes van Herre Daelemans

Bekend bij God

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
Kleinood is zo een van die woorden die zich als vanzelf wegstoppen, gierig als ze zijn op zichzelf. Je vindt ze niet wanneer je naar hen op zoek gaat, ze openbaren zich aan jou als hen dat uitkomt. Zomaar, zo lijkt het.
Dit is een kleinood en ik kwam het als vanzelfsprekend tegen. Natuurlijk.
[lees verder]

Het verborgen verdriet

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
‘Daar beneden ligt het meer, glanzend en stil, omzoomd door berken tot aan de waterkant. En het saunahuisje waar de jongens op zomeravonden met hun vader in zaten, na afloop het water in strompelend over de scherpe stenen. In een rij liepen ze, met hun handen uitgestrekt balancerend, als een crucifix.’
[lees verder]

Niemand is volmaakt. Maar goh, wat schieten we prachtig tekort!

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
De geschiedenis zal ons veroordelen.
(…) Maar hoe zit het dan met God? Ik hapte naar adem. Weet je als mensen het over God hebben … Ik denk, ik weet niet zeker of ze altijd… ik bedoel, God is niet iets waarvan je kunt bewijzen of het wel of niet bestaat. Maar zoals ik het bekijk, hebben [lees verder]

Tot leven gewekt, passioneel en vurig

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
Lauren Groff brengt u naar het jaar 1158. ‘De wereld vertoont de vermoeide sporen van de aflopende vastentijd. ‘ Marie de France, zeventien jaar komt het bos uit. ‘Alleen, te paard, in kil maarts gemiezer. De wind luwt. De bomen suizelen niet meer. Marie voelt het hele landschap toekijken hoe zij [lees verder]

Zelfs de stenen zullen huilen

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022

“er was een tijd dat boeken zo kostbaar waren dat we ze met eerbied behandelden, dat we ze aan onze kinderen beloofden, aan onze geliefden schonken..”
Dit is het op ware feiten gebaseerde levensverhaal van Edmond Charlot, een jongen die als 21-jarige zijn droom weet waar te maken: [lees verder]

De vloek van een familie

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
‘Je moest geheimen laten waar ze hoorden: in het rijk van het zwijgen. Vooral de waarheid over ‘De Gebeurtenis’ mocht niemand te weten komen, te gevaarlijk, het toneel van het voorval was immers nog altijd het diepste zuiden van Italië, het kon tot wraakacties leiden, erover schrijven was ronduit [lees verder]

Een onverbiddellijk rapport

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
Generatiekloof.
Hoe volwassenen door kinderen pijnlijk raak geportretteerd worden.
‘Onze ouders, die zogenaamd gezaghebbende figuren .. ze dronken graag: dat was hun hobby of misschien een vorm van eredienst. Wijn en bier en whisky en gin. Ook tequila, rum en wodka. Midden op de dag noemden [lees verder]

Warmte in de poolcirkel

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Alles lijkt hier door anderen op maat gemaakt, op mensenmaat, waardoor je eigenlijk geen idee meer lijkt te hebben hoe de echte wereld er ook alweer uitziet.’ Ruimte? Vanaf mijn balkon kijk ik uit op een lapje grond waar ze tweehonderd nieuwe woningen inplanten.
Maar in de natuur van Noorwegen [lees verder]

Een schreeuw tegen de schaamteloosheid

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘De ziekte ontmenselijkt en maakt van die vrouwen marionetten, ten prooi aan groteske symptomen, willoze poppen in de handen van de artsen, die hen betasten en onderzoeken onder iedere huidplooi. Het zijn niet langer echtgenotes, moeders of jonge meisjes, het zijn geen vrouwen naar wie je kijkt of [lees verder]

Het boek van de hoop

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Het was een adembenemend mooi gebouw, dat viel niet te ontkennen, en toch voelde Nori ondanks deze schoonheid bij de aanblik ervan haar maag verkrampen. ‘

Het is een Japans gezegde: er zijn 50 woorden voor regen, omdat het zoveel regent.
Een geschikte metafoor, dacht auteur Asha [lees verder]

Zonder kunst geen leven

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Omdat de muze‘ is het levensverhaal van Sara de Swart die zich ophoudt en deel uit maakt van de Tachtigers, de nieuwe kunst- en literaire beweging in Nederland, anno 1880 en later.
Net zoals Zora del Buono in ‘De maarschalk’ (hier eerder besproken) de levensloop van haar grootmoeder, [lees verder]

De verbeelding als betere werkelijkheid

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
Ze leggen een gezicht bloot van meer dan 2000 jaar oud en dat niemand in al die tijd had gezien. ‘Het gezicht van een vrouw , uit één stuk gehouwen in steen. De kalksteen gaf het een maagdelijke aanblik, zoals een gesluierd gezicht van marmer. Ze keek recht voor zich uit, met een peilende, doordringende [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.