Een dorp in tijden van oorlog

In het holst van de nacht raakt een hoogspanningskabel een piepjonge Duitse soldaat, die met zijn nog jonger Hollands liefje is gaan stappen, voor zover daar in de benarde oorlogsomstandigheden sprake kan van zijn. De soldaat sterft. Is het een ongeluk of een aanslag ? De plaatselijke Duitse autoriteiten vinden dat er kwaad opzet in het spel is en als represaille arresteren ze op goed geluk zes boeren. Hun executie, mét die van een welmenende burger die de bevelvoerende officier zonder succes tot rede wil brengen, volgt ’s anderendaags, zonder vorm van proces. De Duitsers steken de armelijke huisjes van de gestraften in brand, vrouwen en kinderen verliezen have en goed.

Een fait divers zoals er over een wereldoorlog vele kunnen worden verteld, alleen: dat is nooit gebeurd of te weinig. De tragedie in ‘ons’ Meensel-Kiezegem kostte uiteindelijk meer mensen het leven, alleen is die nooit zo diepgaand onderzocht, al heeft wijlen Maurice De Wilde zeker gedaan wat hij kon. Er was in elk geval geen begaafd auteur voorhanden als Jan Brokken. Niemand die er zoals deze journalist-schrijver ooit aan heeft gedacht uit de massa’s officiële documenten en middels letterlijk honderden interviews een meeslepend verhaal te puren. Een beeld van een nu snel uitstervende groep directe en indirecte getuigen. Het beeld van een kleine gemeenschap, een document humain, waarin vooral kleine luiden de revue passeren. Het beeld van een verdeelde gemeenschap, verdeeld door religieuze tegenstellingen: gereformeerd, Nederlands hervormd, rooms. Sociaal verdeeld ook, arm en armer, en voorts: schijnheilig of recht door zee. Een gemeenschap verdeeld in haar relatie met de bezetter: in Rhoon vind je het hele gamma, van verzetsman tot NSB’er, van onderduiker tot moffenhoertje, en zoals overal veel bange mensen die zich gedeisd houden en trachten te overleven.

Het Sluisje bestaat niet meer, er zijn een metrostation, een snelweg naar Rotterdam en een Vimexwijk voor in de plaats gekomen. Maar het verleden is nooit verwerkt, het trauma is nooit geheeld en in de jaren die Brokken aan zijn boek werkte kreeg hij wel vaker te horen: moet dat zo nodig, al die rotzooi weer bovenhalen?

Brokken brengt een genuanceerd verhaal en doet dat met veel empathie. Intrigerend hoe gretig de plaatselijke meisjes en vrouwen ingaan op de avances van de Duitse soldaten, in ruil voor wat warmte in een ellendige tijd of een hap eten voor hun kinderen. Of gewoon om te ontsnappen aan een verstikkende omgeving. Beseffen ze niet wat hen enkele maanden later boven het hoofd hangt, nu de krijgskansen gekeerd zijn? De Duitse bezetter wil de werkelijkheid kennelijk al evenmin onder ogen zien, en doet hij dat wel, dan houdt hij die wijselijk voor zich.

Anno 2014 is het allicht schokkend te lezen dat tijdens een grootscheepse razzia in november 1944, nauwelijks zes maanden voor de ineenstorting van het Reich, ongeveer 60 000 Rotterdamse jongens en mannen worden opgepakt en weggevoerd voor de Arbeitseinsatz. In maart ’45 vieren de Duitsers nog feest in het kasteel van Rhoon terwijl het Rode leger al voor Berlijn staat.

Brokken oordeelt niet, stelt vooral vragen. Is die Duitse soldaat nu verongelukt of vermoord? En in dit laatste geval: door wie dan wel? Een eenduidig antwoord krijg je niet. Hij schuift een drietal mogelijke daders naar voren, die een motief hadden maar aan de aandacht van de Duitsers waren ontsnapt. Ook de activiteiten van het verzet stelt hij in vraag. Voor elke vermoorde Duitser liet de bezetter tien Nederlanders elimineren, meestal lui die al om een of ander vergrijp (zoals het helpen van een onderduiker) in de nor zitten. Soms ook toevallige voorbijgangers.

De vergelding is de oorlog in vijftig tinten grijs, staat er op de cover van het boek. Ook het beeld van de Duitsers is genuanceerd. Duitse militairen riskeren hun vel of in elk geval een sanctie omdat ze hun hart laten spreken. Sommigen geven blijk van gezond verstand in de moeilijkst denkbare omstandigheden. Na de Bevrijding is het tijd voor een andere vergelding. De Nederlandse overheid voert wel een onderzoek naar de toedracht van wat er op 10 oktober gebeurde, maar doet dat slordig en zonder veel overtuiging. Het Sluisje is vanuit Den Haag bekeken maar een vervelend incident nu aandacht moet gaan naar de heropbouw van het vernielde land.

De vergelding | Brokken Jan

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Jan Brokken groeide op in Rhoon, een Zuid-Hollands dorp dat sinds de oorlog een geheim met zich meedraagt. Door sabotage vindt in 1944 een Duitse soldaat de dood. De vergelding van de moffen is verschrikkelijk: zeven mannen uit Rhoon worden geëxecuteerd, hun vrouwen [lees verder...]



Meer berichtjes van Paul Muys

Geschiedenis van Frankrijk in een notendop

BlogPaul Muys - 17/07/2017
De bewogen geschiedenis van Frankrijk, van de prehistorische rotstekeningen in Lascaux, tot de verkiezing van president Macron en dat in nauwelijks 200 bladzijden. Il faut le faire.
De geschiedenis van Frankrijk in een notendop
De titel van het boekje herinnert aan het essay van Mia Doornaert [lees verder]

Wat met Wallonië?

BlogPaul Muys - 29/05/2017
Dit boekje gaat uit van een premisse die vatbaar is voor discussie. In zijn inleiding poneert auteur Jules Gheude dat Vlaanderen in 1999 de stap naar het confederalisme heeft gezet, met als uiteindelijke doel de verdere ontmanteling van de Belgische staat. Dat is slechts ten dele waar en op zijn minst [lees verder]

Boeiend boek over de neergang van het Luikse socialisme

BlogPaul Muys - 11/04/2017
De Parti Socialiste maakt zich zorgen, niet zonder reden. De partij van Elio di Rupo wordt aan haar linkerzijde namelijk ernstig aangevreten door de marxistische PTB (de Waalse versie van de PvdA) die nu al ruim 16% van de stemmen zou halen tegenover zo’n 6% twee jaar geleden. Het gaat maar om een [lees verder]

L’âme française

BlogPaul Muys - 19/03/2017
Hoe komt het toch dat de Fransen hun net verkozen president binnen de kortste keren weer uitspuwen? Het overkwam Sarkozy (centrumrechts, LR) en vervolgens Hollande (sociaaldemocraat, PS) en wellicht wacht hun opvolger hetzelfde lot, onverschillig of de uitverkorene nu Fillon, Le Pen of Macron heet. De [lees verder]

Montesquieu van twaalf kanten belicht

BlogPaul Muys - 31/05/2016
De wakkerste geesten onder u kennen baron de Montesquieu wel een beetje: de scheiding der machten, indertijd op school het obligate fragment uit de Lettres Persanes (Comment peut-on être Persan?) maar daar houdt het meestal bij op. Nu is er dit stevig gedocumenteerde werk waarin [lees verder]

Een dorp in tijden van oorlog

BlogPaul Muys - 21/03/2014
In het holst van de nacht raakt een hoogspanningskabel een piepjonge Duitse soldaat, die met zijn nog jonger Hollands liefje is gaan stappen, voor zover daar in de benarde oorlogsomstandigheden sprake kan van zijn. De soldaat sterft. Is het een ongeluk of een aanslag ? De plaatselijke Duitse autoriteiten [lees verder]
0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.