Een blanke Afrikaan met dubbele stip

Kobalt Blues moet je lezen. Erik Bruyland ontleedt grondig de Pax Corrupta die Congo reeds 60 jaar straatarm maakt ondanks de grondstoffen en de landbouwrijkdom van de ex-kolonie. Anno 2021 is er geen beter boek over Centraal-Afrika.

Pax Corrupta

Heeft u uw bekomst van Congo na David Van Reybroeck (literaire Congojournalistiek), Mathieu Zana Etambala (de koloniale exploitatie), Daniël Vangroenweghe (Rood Rubber, rover-vorst Leopold II) en Luc Renders (de Nederlandstalige Congoliteratuur)? U mist zo de essentie anno 2021. Erik Bruyland dissecteert in Kobalt Blues de blanke, zwarte en gele slangen die Congo zestig jaar vergiftigden door een Pax Corrupta.

Je bent een tiener in Kolwezi en scout met zwarte kameraden. Je ziet van kindsbeen af het rijkste ertsengebied ter wereld — met kobalt voor de hi-tech — in je voortuin. Je loopt middelbare school in Kolwezi na de onafhankelijkheid. Je wordt, met vader, ondernemer in Kolwezi in de familiale limonadefabriek annex plantage. Je beleeft de roof van het bedrijf door de Zaïrisering. Je kiest de KU Leuven voor je studies. Je herhaalt het flamingantisme van je ouders, dat zij ook in Congo trouw bleven.

Je schrijft drie decennia voor Trends over de Derde Wereld, Congo, Afrika. Je voedt je netwerk in Congo en Katanga in het Frans en het Swahili (een van je geboortetalen). Je ziet en hoort tientallen Congolese vooraanstaanden in Congo die spotten met het gekakel in België van de zwarte diaspora over de verwerpelijke blanken. Na jarenlang rijping schrijf je met zweet en tranen Kobalt Blues. Het boek had Out of Kolwezi mogen heten, à la Out of Africa, de knappe film met de Keniaherinneringen van de Deense Karen Blixen.

Eerst een bekentenis. Jarenlang had ik bij Trends een journalistieke band met Erik Bruyland. Zelf werkte ik tussen 1966 en 1970 in Congo op een missieschool en bij de transportondernemingen CMB en AMI wat mij als hoofdredacteur van Trends inspireerde om Erik ruimte te geven voor artikelen over Afrika.

Blijft belangrijk

Ondanks de sterk zakkende belangstelling van Vlamingen voor de (ex)kolonie vind ik verslaggeving over dat deel, immer emotioneel half ons deel, van Centraal-Afrika toch belangrijk. Deze blanke Afrikaan, vol liefde voor zijn geboorteland inclusief inwoners burgers, stelt dé vraag: waarom blijft dit rijke continent zo arm. In steno: door het handjeklap van zwarte dictators met blanke en gele vleiers, profiteurs en politici.

Peter P. Ekeh van de Universiteit van Ibadan in Nigeria geeft een pientere verklaring van wat er fout loopt in Afrika. Erik Bruyland deelt die visie: in Afrika bestaan er twee openbare ruimten, niet één zoals in het Westen. In het Westen vallen ethische normen in de privé- en de publieke sfeer samen, niet zo in Afrika.

In Afrika is er de oorspronkelijke ruimte van de stam of uitgebreide familie die, aldus Ekeh, veiligheid en geborgenheid biedt, en daarnaast de officiële ruimte waarin economische bruikbaarheid de belangrijkste standaard is. In deze laatste ruimte overheerst een laag moreel besef, terwijl ethiek in de clansfeer juist heel belangrijk is. Kort: in de stam primeert het algemeen belang, op staatsniveau halen rechten of individueel belang de bovenhand. Vandaar, als minister, gouverneur of generaal de staat, ondernemingen en grondstoffen plunderen is oké. 

Baas en boy 

Kobalt Blues verheldert de mentaliteit van de francofone PDG’s die de Belgische holdings naar de (ex)kolonie stuurden. Vlaanderen zond missionarissen, en op den duur KMO’ers, naar de Evenaar. Erik Bruyland werkte (na 1960) ooit 24 maanden samen met een  sleutelspeler van de koper- en kobaltnijverheid in Katanga. Zijn taak was een kroniek op te stellen, wat gebeurde. De hoge pief, Franstalig met geen kruimel Nederlands op de tong, dankte grof de scribent na twee jaar af met verbod om iets te doen met het geleverde geschrift. De mentaliteit van een blanke patron die niet aarzelt om zijn boy te koeioneren.

Kobalt Blues steunt, ondanks het bevel van de opdrachtgever, onder meer op de gesprekken en documenten over de mislukking van de Generale in Congo na 1960 (de holding maakte het land wetens en willens mee kapot), van de aasgieren die de Union Minière en Gécamines plunderden, van de gele invasie — de Chinezen zijn de nieuwe kolonisten, met vergelijkbare trucs, soms ook de chicotte (zweep uit nijlpaardenhuid) — die de affairisten bij Kabila senior/junior schaakmat zette.

Congo is een illustratie van het excellente boek Waarom sommige landen rijk zijn en andere arm (2012) van Acemoglu en Robinson, dat Bruyland puntig betrekt bij zijn speuren. Dat boek wijst op de essentiële rol van ‘uitbuitende instellingen’ als hindernis om een land op te bouwen. In de deemstering van Mobutu was er bij de vakbonden en de niet-gouvernementele organisaties een weerbaarheid die is neergeslagen.

Congo had toen een draai kunnen maken naar een betere staat voor zijn burgers. Wat niet gebeurde onder vader Kabila, een dronken crapuul, en zoon Kabila, een zwakkeling die zijn baronnen paaide met gunsten en geld. Afrikanist Hugues Leclerc zag in de overgangsperiode tussen Mobutu en Kabila gelijkenissen met Rusland na de val van de Sovjet-Unie. Westerse deskundigen vergaloppeerden zich daar in de chaos. Uiteindelijk kregen de ex-sovjet-elite (KGB’ers à la Poetin) en maffiosi de rijkdommen van de ex-staat in de handen. ‘Zo zal het ook in Congo vergaan’, aldus Leclerc. Precies. De Wetstraat en de holdings negeerden Leclerc.

Chinezen

De Chinezen sloten stiekem met Kinshasa het ‘contract van de eeuw’. In ruil voor de uitbating van de Katangese mijnen zouden zij 3 miljard dollar besteden aan de verkruimelde infrastructuur van Congo. Een valstrik. Begin 2020 waren die beloofde investeringen met 66,6 procent teruggeschroefd. De Universiteit van Oxford verrichtte tien jaar na de overeenkomst onderzoek naar de invloed van Sicomines op de ontwikkeling van de Democratische Republiek Congo en besloot dat de balans negatief was.

De aasgieren scheurden het staatsmijnbedrijf GCM aan flarden en na 2000 volgde een privatisering onder toezicht van de Wereldbank. En de mallemolen draaide voort: Anvil sluisde Kinsevere door naar het Chinese MMG. Luiswishi en STL van Forrest-groep gingen naar Zhejiang Huayou Cobalt. TFM van Phelps Dodge via Freeport naar China Molybdenum. Enzovoort. Erik Bruyland: ‘Na hun mine jacking keilden de avonturiers en economische huurlingen nagenoeg al hun mijnconcessies in de netten van de Gertler-ENRC-Glencore-combinatie — stuk voor stuk bedrijven genoemd in corruptiezaken — en/of dochterondernemingen van de Chinese Sasac, de strategische speerbedrijven van de Chinese overheid. Zo riskeert het Westen uiteindelijk de doodgraver te zijn van zijn eigen neoliberale systeem, ironisch genoeg omdat China wel eens de grote winnaar zou kunnen zijn van datzelfde systeem.’ Pijnlijk, helaas de waarheid.

Met Kobalt Blues schreef Erik Bruyland een hoognodig boek waarvoor hij de titel doctor in de Afrikanistiek verdient. Naast zijn herinneringen als Africain blanc, dat de tekst menselijke ruggengraat geeft, las, interviewde, reisde, zuiverde, versterkte de auteur jarenlang zijn visie. Bruyland diende processen en aanklachten af te weren van profiteurs die hem het zwijgen wilde opleggen. Wie een sikkepit geeft om Centraal-Afrika kan niet zonder deze nieuweling.

Het boek is verkrijgbaar in onze online boekhandel, tijdelijk met gratis verzending!

Kobalt blues | Erik Bruyland

Paperback / softback | Nederlands | Vaderlandse geschiedenis

In Kobalt blues richt journalist Erik Bruyland zich op de postkoloniale geschiedenis van zijn geboorteland Congo. De vervlogen dagen van de Belgische kolonisator verglijden er in taferelen van slavenarbeid in de mijnen van Katanga. Hij stelt dan ook [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frans Crols

Woody Allen en de Vlaamse Beweging

Recensie Frans Crols - 03/06/2022
Messianisme is een Joodse traditie en voortgang die uitwaaierde. Het is Bijbels, christelijk, marxistisch, ecologisch, Vlaams, actueel. Je vindt messianisme in eigen dosissen bij Franz Kafka, Martin Buber, Karl Marx, Woody Allen, Greta Thunberg, Bart De Wever en Tom Van Grieken.
Een sliert messianisme [lees verder]

Lenin, plunder de plunderaars

Recensie Frans Crols - 17/05/2022
De titel is een vondst, de omslag toont een leeuwachtige hondenkop in Vlaamse kleuren met een zweem rood. Uitgeverij EPO publiceert ‘Debatfiches van de Vlaamse elite’. De Vlaamse Osservatore Proletaro (EPO staat voor Education Prolétaire, Proletarische Opvoeding) groepeert denkend klein [lees verder]

Rusland, de hel van Dante

Recensie Frans Crols - 10/05/2022
Scheldwoorden passen niet bij een boekbespreking. Je moet je bij de bundel van Bill Browder hoofdstuk na hoofdstuk verbijten. De top van Rusland is melaats met korstendikke leugens en zwavel.
De Goddelijke Komedie
‘De stromen bloed die uit hun wonden dropen, vormden, tezamen met hun [lees verder]

De kudde graast verder

Recensie Frans Crols - 20/04/2022
Eén buitenbeen is geen doorbraak. De Vlaamse pers blijft een weide met een ampele kudde. De oplossing is Nederland.
Wat is een kopblad? Het antwoord vindt u achteraan, gelieve toch eerst enkele paragrafen te lezen. Luc Pauwels is een crème van een VRT-journalist, met zijn reportages, dossiers [lees verder]

Matthias Desmet ‘De psychologie van totalitarisme’ en het Ministerie van Waarheid in Moskou

Recensie Frans Crols - 08/03/2022
De oorlogsroes van de Russen weerkaatst het rijzende totalitarisme van het Kremlin. Na de drollige Stalin en Hitler is Poetin dé moderne totalitair, een man met het lijf en de kop van de hoofdacteur van een kantoorsoap. Het gevaarlijkste type.
Transhumanisme
Een koene en modieuze denker [lees verder]

De kerk trilt los van Vlaanderen

Recensie Frans Crols - 01/03/2022
Kerkelijk had 1962 een primeur, een diepteduik met een onderzoeksboek in de Vlaamse Kerk door gewijden en leken. Zestig jaar later volgt een herhaling met ‘De Kerk in Vlaanderen’. Luidt de titel over 60 jaar ‘De Islam in Vlaanderen’ bij gebrek aan Kerk?
Verzwakking
In [lees verder]

Waarom de wereld niet sneuvelt

Recensie Frans Crols - 15/02/2022
‘De wereld in 2050 kapot’. Groene catastrofisten verspreiden dergelijke profetieën. De werkelijkheid is verwarrender én veerkrachtiger dan het refrein ‘Het einde is nabij’. Een wijs boek vindt de weg.
Homo Deus, ja u en ik zijn Mensgoden, staat tussen mijn boeken. Het [lees verder]

Christendom voor iedereen

Recensie Frans Crols - 01/02/2022
Een Leuvense nieuwtestamenticus schreef een meeslepend boek over het christendom ontluikend in de Grieks-Romeinse wereld. Een medicijn tegen moedeloosheid en nietsisme. Iedereen in Vlaanderen is cultureel christen.
Tegen moedeloosheid en kromdenken
Traditie en herbronnen zijn champagne tegen [lees verder]

De algocratie wordt uw nieuw leven

Recensie Frans Crols - 20/01/2022
Angsthazen en roeptoeters springen over mekaar bij de Artificiële Intelligentie. Zijn de algoritmes, die de macht van ieders leven worden, hoopgevend, neutraal, afschrikwekkend, ethisch of onethisch? ‘Wij, robots’ van Lode Lauwaert van de KU Leuven hakt wegeltjes door het kreupelhout.
[lees verder]

De Belgische ruimtevaartmissie

Recensie Frans Crols - 19/12/2021
De Zuidpool is sedert een eeuw ook ons territorium. Adrien de Gerlache opende in 1897 Antarctica voor Belgisch geld en Belgisch patriotisme. Julian Sancton, een Amerikaan, schreef een waarheidsgetrouwe thriller over de Belgica en zijn avonturiers. Uitstekende lectuur tussen Kerst en Oudjaar.
Laatste [lees verder]

Zieken worden zombies

Recensie Frans Crols - 01/11/2021
Het schandaal is Amerikaans, de branche is Belgisch. Opioïden dreven 450.000 mensen naar de dood. De verslavende pijnstiller OxyContin sloopte zieke en zwakke Amerikanen. De rijke joods-Amerikaanse Sacklers dachten voornamelijk aan hun geldkoffer. Tot de bejubelde filantropen paria’s werden.
[lees verder]

Het kringloopkatholicisme groeit

Recensie Frans Crols - 02/10/2021
Eindelijk verschijnt er een goed en mooi boek van een Vlaamse historicus over missionarissen. Waren het knechtjes van de kolonialen, racistisch geïnspireerde oppermensen, simpelen van geest die een religie uitventte waar geen behoefte aan was?
Het verkruimelende kerkse
De grootste oen kent [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.