Doorbraakcanon van de moderne Vlaamse literatuur

De Vlaamse letteren zijn veel rijker dan de Gentse académiciens met hun pantheon van amper vier (4!) Vlaamse schrijvers na 1940 ons willen doen geloven. Een rechtzetting.

Populistische capriolen

Afgelopen week was de week van de canon. In Nederland werden de vensters van de historische canon nog eens afgesponsd — Maria van Bourgondië erin en Keizer Karel eruit — en de Gentse letterenacademie defenestreerde de ‘misselijkmakende’ Jef Geeraerts met zijn Black Venus en haalde dan maar Jan Wolkers binnen in zijn plaats. Tja, de fel bevochten autonomie van het literaire kunstwerk moet zelfs binnen de Gentse salons van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren (KANTL) blijkbaar wijken voor de populistische capriolen van de tijdgeest.

Maar van al die canonheisa wordt de Vlaamse schrijver niet echt beter. Twee weken geleden stelde ik hier al dat de Vlaamse niet-middeleeuwse auteur er maar bekaaid van af komt. Zeker als die auteur in de eerste plaats essayist, jeugdschrijver of een vrouw is. Trouwens, de Vlaamse académiciens van de KANTL deden met hun 50 canonieke werken uit de Nederlandstalige letteren het werk van hun Nederlandse academie-collega’s eigenlijk gewoonweg over. Zij het met ietsje meer aandacht voor Vlaamse inbreng.

Flemish writers matter

Maar dan nog. Buiten het gemeenschappelijke Vlaamse middeleeuwse aandeel blijven Vlaamse schrijfsters en schrijvers in beide canons glorieus ondervertegenwoordigd. Van de 50 canonieke auteurs in het lijstje van de KANTL zijn er zeggen en schrijven slechts vier Vlaamse auteurs die een  spraakmakend werk publiceerden sinds 1940: Willem Elsschot, Louis Paul Boon, Ivo Michiels en Hugo Claus. In die zin is het veelbetekenend dat de Gentse Academie in plaats van de verketterde Geeraerts twee nieuwe Nederlandse romanauteurs heeft binnengehaald — Frederik van Eeden namelijk met zijn Van de koele meren des doods en de al geciteerde Wolkers met Turks fruit. Terwijl aan Vlaamse kant alleen Pallieter van Felix Timmermans aan boord werd gehesen.

Hoog tijd dus om dan maar zelf een  canon van de Vlaamse letteren naar voor te schuiven, met de focus op de moderne Vlaamse literatuur vanaf 1800. Want Flemish writers matter. Wie weet kunnen de bedenkers van de eindtermen Nederlands in het secundair onderwijs en zeker die van de sleutelcompententies in de lerarenopleidingen er straks hun voordeel mee doen. Om nog maar te zwijgen van de literair-culturele eerstelijnszorgers zelf: de leraars die zich hopelijk door deze canon kunnen laten inspireren om ook eens recente Vlaamse schrijvers, genre Jotie T’ Hooft, Herman de Coninck, Paul Snoek, Daniël Robberechts, Anton van Wilderode, Hubert van Herreweghen of Patricia de Martelaere, in hun lessen aan bod te laten komen.

Voormoderne consensus

Over het Nederlandse en Vlaamse literaire erfgoed vóór de moderne tijd bestaat zowel in Nederland als in Vlaanderen, zoals gezegd, een ruime consensus. Beide officiële canons — die van de Nederlandse literatuur van de Maatschappij der Nederlandse Letteren en die van de KANTL — schuiven dezelfde auteurs en werken naar voor in de periode vanaf de middeleeuwen tot grosso modo de barokliteratuur in de zeventiende eeuw: van Hendrik van Veldeke, Hadewijch en Willem ‘Reinaert de Vos’ die Madocke maakte tot Bredero, P.C. Hooft, Joost van den Vondel en Constantijn Huygens.

Vlaamse bibliotheek

In 2008 maakte ik samen met Karl van den Broeck al eens de oefening van een Vlaamse literaire canon van de middeleeuwen tot vandaag. Enkele jaren daarvoor had literatuurwetenschapper Hugo Bousset voor uitgeverij Houtekiet een heuse Vlaamse bibliotheek samengesteld met 37 topwerken die focusten op een volgens Bousset cruciale periode in de Vlaamse letteren:  die tussen 1927, toen Maurice Roelants met Komen en gaan de volgens Bousset eerste Vlaamse modernistische roman van belang pleegde, en 1970 wanneer Paul de Wispelaeres Paul tegenpaul verscheen.

Doorbraaks canon van de moderne Vlaamse letteren begint met het iconische De Leeuw van Vlaanderen van Hendrik Conscience uit 1838 en sluit af met De bulleman en de vogels uit 2015 van magiër-dichter Hubert van Herreweghen. O ja, en ook de stripauteurs werden niet vergeten (alhoewel, een excuustruus, zullen sommigen riposteren). Misschien is het maar rechtvaardigheid in latere versies eveneens meer aandacht te besteden aan zeldzame talentrijke theaterschrijvers, zoals Jozef van Hoeck (Voorlopig vonnis) of Tone Brulin (De honden), die helemaal vergeten zijn.

37 meer (andere) Vlaamse auteurs

Wie deze canon met die van de Gentse Academie contrasteert, zal merken dat hier maar eventjes 37 (!) auteurs opduiken die je in de pas geüpdatete KANTL-versie ervan — zonder Geeraerts nu dus ook — nergens aantreft. Om maar te zeggen dat onze letteren veel rijker zijn dan de KANTL wil doen geloven. Nogmaals, het kan toch niet dat er in de Vlaamse literatuur sinds WO II — de laatste 80 jaar dus — buiten Willem Elsschot, Louis Paul Boon, Ivo Michiels en Hugo Claus geen enkele Vlaamse auteur iets van blijvende waarde heeft geschreven, zoals de KANTL-canon suggereert.

Doorbraaks canon van de moderne Vlaamse literatuur (1838-2015)

1. Hendrik Conscience: De Leeuw van Vlaanderen (1838)
2. Charles de Coster: De legende van Tijl Uilenspiegel (1867)
3. Anton Bergmann: Ernest Staes, advocaat (1874)
4. Guido Gezelle: Tijdkrans (1893)
5. Cyriel Buysse: Het recht van de sterkste (1893)
6. August Vermeylen: De wandelende jood (1906)
7. Virginie Loveling: Een revolverschot (1911)
8. Felix Timmermans: Pallieter (1916)
9. Karel van de Woestijne: De boer die sterft (1918)
10. Ernest Claes: De Witte (1920)
11. Paul van Ostaijen: Bezette stad (1921)
12. Stijn Streuvels: Het leven en de dood in den ast (1926)
13. Richard Minne: In den zoeten inval (1927)
14. Lode Zielens: Moeder, waarom leven wij? (1932)
15. Filip de Pillecyn: Monsieur Hawarden (1935)
16. Maurice Gilliams: Elias of het gevecht met de nachtegalen (1936)
17. Albert Van Hoogenbemt: De stille man (1939)
18. Gerard Walschap: Houtekiet (1939)
19. Gaston Burssens: Fabula rasa (1945)
20. Willem Elsschot: Het dwaallicht (1946)
21. Johan Daisne: De man die zijn haar kort liet knippen (1947)
22. Jan van Nijlen: De dauwtrapper (1947)
23. Marnix Gijsen: Klaaglied om Agnes (1951)
24. Louis Paul Boon: De Kapellekensbaan (1953)
25. Raymond Brulez: Mijn woningen (1950-1954)
26. Piet van Aken: Klinkaart (1954)
27. Willy Vandersteen: Lambiorix (1954)
28. Hugo Claus: De Oostakkerse gedichten (1955)
29. Herman Teirlinck: Zelfportret of het galgemaal (1957)
30. Ivo Michiels: Journal Brut (1958)
31. Hubert Lampo: De komst van Joachim Stiller (1960)
32. Maria Rosseels: Dood van een non (1961)
33. Jos De Haes: Azuren holte (1964)
34. Jef Geeraerts: Black Venus, Gangreen 1 (1968)
35. Gust Gils: Berichten om bestwil (1968)
36. Herman de Coninck: De lenige liefde (1969)
37. Roger Van de Velde: De knetterende schedels (1969)
38. Paul Snoek: Gedichten voor Maria Magdalena (1971)
39. Ward Ruyslinck: Wierook en tranen (1958)
40. H. C. Pernath: Mijn tegenstem (1973)
41. Loeki Zvonik: Hoe heette de hoedenmaker? (1975)
42. Jotie T’Hooft: Junkieverdriet (1976)
43. Anton van Wilderode: De vlinderboom (1985)
44. Rita Demeester: Stampvoeten in het donker (1989)
45. Kamiel Vanhole: Een demon in Brussel (1990)
46. J.M.H.Berckmans: Café De Raaf nog steeds gesloten (1990)
47. Patricia de Martelaere: Een verlangen naar ontroostbaarheid (1993)
48. Daniël Robberechts: Nagelaten werk (1994)
49. Dirk Verbruggen: De dagbewaarder (2003)
50. Hubert van Herreweghen: De bulleman en de vogels (2015)

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Benno Barnard: ‘De verkrachting begint waar de handkus ophoudt’

Recensie Frank Hellemans - 31/01/2023
Afscheid van de handkus van Benno Barnard is een hoogst opmerkelijke mix van scherpe dagboeknotities met een speelse romanfantasie. Gemeenschappelijke noemer: de joods-christelijke beschaving die Barnard samen met de aristocratische handkus ziet verdwijnen en die hij daarom in zijn tactiel proza als [lees verder]

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.