Dodelijk drama voor duizenden Daniels

Chris de Stoop schreef een sereen onderzoeksportret van zijn nonkel boer Daniel die als 84-jarige op zijn vierkantshoeve door een jongerenbende werd gemolesteerd, vermoord én verbrand.

‘Mensen een bijnaam geven was een gewoonte in de streek. Oom Daniel had er veel. De oude viezerik. De clochard. De kluizenaar. En dus ook Jezus. Wegens zijn wilde baard en lange haren.’ Als een van de laatste veeboeren in het Moeskroense werd Jezus-Daniel in maart 2014 niet gekruisigd maar wel doodgeslagen, beroofd en met zijn ouderlijke hoeve in de fik gestoken.

Wrange nasmaak

Chris de Stoop stelde zich vijf jaar later burgerlijke partij op het assisenproces in Bergen tegen de leden van de bende van Evernijs en ging met alle betrokkenen en omwonenden praten. Resultaat: Het boek Daniel, een ronduit deprimerend boek over ‘de makkelijke prooi’ die ouderen in het algemeen en eigenzinnige boeren, zoals Daniel, in het bijzonder zijn geworden: ‘Oom Daniel leek misschien een zonderling, maar in feite zijn er duizenden Daniels, die bejaard, eenzaam en kwestsbaar zijn, “een gemakkelijke prooi”.’

Literaire reality-tv

Wat is een ouder leven nog waard in onze samenleving, zeker in coronatijden? De Stoop laat die vraag lang nazinderen in een sereen in memoriam van zijn beestachtig omgebrachte nonkel Daniel dat de beide kanten van de medaille – en van de misdaad – wil laten zien. Repressie of herstelzorg? Allebei zijn van doen, suggereert De Stoop. Maar de wrange nasmaak blijft.

De Stoop is met deze literaire reality-tv niet aan zijn proefstuk toe. Als journalist maakte hij al in 1992 furore met Ze zijn zo lief, meneer, waarbij hij de meisjestrafiek van de Filipijnen tot in de Gentse en Zeeuwse uitzuipbars en bordelen in kaart bracht. De Stoop beet zich de laatste jaren – toen hij als jonge zestiger vaarwel zei aan de journalistiek – meer en meer vast in de eigen bijna uitgestorven boerenfamilie en dan vooral op de manier waarop boeren letterlijk en figuurlijk worden doodgepest.

Boerencultuur waarderen

Dit is mijn hof uit 2015 zoomde in op de ouderlijke polderhoeve in het Waasland waar zijn broer zelfmoord pleegde omdat zijn werken en functioneren als boer onmogelijk werd gemaakt. De Stoop woont er nu zelf en identificeert zich voor het volle pond met het uitstervende en meer dan ooit bedreigde lot van de Vlaamse boeren: ‘Wie kan die oude boerencultuur – alles voor de familie, alles voor de boerderij, baas op eigen erf – nog waarderen?’

De Stoop vertelt in Het boek Daniel eerst en vooral over het weerzinwekkende lot van zijn omgebrachte nonkel. Maar eigenlijk breekt hij een lans voor de levensstijl van de eigenzinnige boer die nog de tijd neemt om door het raam te turen en de vogels te observeren, en die leeft op het ritme van de natuur en de seizoenen. Zonder dikdoenerij en comfort, zonder tv of smartphone, maar koppig in de voetsporen van ouders en grootouders en in aarding met het land en de lucht. De Stoop katapulteert de lezer terug in de tijd naar de heimatromans van Stijn Streuvels waar het landelijke leven een mythische, vervulde glans kreeg die ondertussen dof geworden is omdat de laatste boer op Vlaamse akkers stilaan het licht uitdoet.

Dik pak bankbiljetten

In Het boek Daniel gebeurt dit dus letterlijk. Daniel Maroy is sinds de dood van zijn broer en moeder een twintig jaar geleden alleen overgebleven op de hoeve in het Henegouwse Sint-Léger – nu een deelgemeente van Steenput – vlakbij de Franse grens. Nonkel Daniel had ooit gehoopt om met de plaatselijke slagersdochter te kunnen trouwen, maar moet lijdzaam toezien hoe ze zijn liefde niet beantwoordt. Wanneer hij met zijn tractor naar de supermarkt tuft, houdt hij vaak halt bij haar woning in de tevergeefse hoop een glimp van haar op te vangen.

Hectaren landbouwgrond moet hij verkopen wegens schulden, maar aan zijn witbilkoeien blijft hij verknocht, ook al loopt die veestapel terug. Op het dorp kijkt iedereen de zonderling na wanneer hij voor sluitingstijd de plaatselijke Colruyt aandoet om nog een sneetje biefstuk te scoren en enkele Rodenbachs. Hij raakt er aan de klap met de kassierster en betaalt steevast cash. Een dik pak bankbiljetten sjouwt hij altijd met zich mee en dat blijkt uiteindelijk de vonk te zijn die een een ketting van criminele, explosieve reacties in gang zet.

Terreur van hangjongeren

Op het pleintje van het naburige gehucht Evernijs is er een tiental hangjongeren dat de buurt terroriseert. De politie heeft ze van het kerkhof weggejaagd, maar nu maken ze een andere buurt onveilig. Een van hen werkt als jobstudent op de supermarkt en vertelt zijn kompanen dat de boer blijkbaar goed in de slappe was zit en een hoop contant geld meezeult. De tieners denken al snel aan een nieuwe blitse motor of luxemodel smartphone en spreken af om de boer thuis te overvallen. Met een plank wordt Daniel bewusteloos geslagen en hem de 13.000 euro afgepakt die hij steeds op zak had.

Symbool van boerenverzet

Twee allochtone neven uit Roubaix krijgen het nieuws via via te horen en besluiten dat de boer allicht meer geld en juwelen onder zijn matras of pannendak moet hebben steken. Zij trekken een paar dagen later opnieuw naar het plaats delict en verkopen Daniel een oplawaai met de hooivork, ‘sinds mensenheugenis symbool van boerenverzet’, maar nu dus ironisch genoeg het moordwapen om de boer definitief te liquideren. Een van hen filmt de doodsstrijd met zijn gsm en laat het rondgaan bij de bendeleden.

Alsof dat nog niet volstaat, keren ze een derde keer terug om hun sporen uit te wissen: ze steken de hoeve in brand met het lijk van Daniel. Al gauw spreken ze hun mond voorbij en worden door de politie opgepakt. Na een jaar voorarrest komen ze weer vrij in afwachting van het proces vier jaar later.

Sociale zelfmoord

De Stoop engageert zich als burgerlijke partij om eerherstel te krijgen voor zijn laf vermoorde nonkel, maar ook om het fijne te achterhalen van wat er allemaal is gebeurd met Daniel én met de daders. Eens onderzoeksjournalist, altijd onderzoeksjournalist. De Stoop gaat praten met de burgemeester, ook een Daniel, die hij portretteert als het zelfvoldane tegenbeeld van zijn door iedereen in de steek gelaten nonkel Daniel. De burgemeester minimaliseert het jongerengeweld en merkt fijntjes op dat Daniel nu eenmaal een geïsoleerde zonderling was.

De Stoop citeert ook een procesdeskundige die het bendegedrag verstaat in termen van ontmenselijking: wie zijn tegenstander als onmens afschildert, heeft vervolgens weinig moeite om die Unmensch uit te roeien. Wanneer zij Daniel zelf in haar scenario ter sprake brengt, noteert De Stoop en sourdine haar ‘bevreemdende’ conclusie: ‘Hij heeft ook zichzelf ontmenselijkt. Hij heeft voor sociale zelfmoord gekozen.’ Op den duur zou je nog geloven dat de ouwe, weerloze Daniel de moord heeft uitgelokt…

Praten met moordenaars

Op het  uiteindelijke proces krijgen de moordenaars en hun handlangers een relatief milde straf maar de Stoop gelooft niet in bijbelse oog-om-oog tand-om-tand repressie. Hij ziet wel iets in herstelrecht en gaat onder het Bond zonder Naam-achtige motto van ‘hermenselijking’ zelf de uitdaging aan om met de betrokken moordenaars in gesprek te gaan zodat elk van hen een gezicht krijgt dat vaak trouwens ook schrijnend overkomt.

De Stoop laat je als lezer enigszins verpletterd achter. Zijn meticuleuze reconstrutie van de moordpartij in drievoud doet je bloed koken. De reacties van omwonenden, familieleden en daders, geven meer reliëf aan het verhaal. Maar hoe subtiel die context ook wordt geschetst, het schandaal wordt er niet minder om. Hoe banaal het kwaad ook mag zijn – en hoe begrijpelijk in zijn maatschappelijke context – je blijft aan dit boek een wee, ongemakkelijk gevoel overhouden.

Eresaluut aan verdwijnende levensstijl

De Stoop vereenzelvigt zich met de levenswijze van een boer die in zijn eigen kleine biotoop het fijne denkt van de wereld en ondertussen de natuur observeert: ‘De natuur houdt van het verborgene. Echtheid gedijt onder het oppervlak. Wat wezenlijk is, heeft het niet nodig om altijd opgemerkt te worden.’ Maar het geraas van die wereld trekt zich weinig of niets aan van de authentieke levenstrant van enkelingen, zo blijkt. De Stoop kampeert dus achter de muren van zijn hoeve eigenlijk op een zandkasteel dat afbrokkelt en stilaan verdwijnt. Geen mooi zicht misschien, maar wel noodzakelijk om lezen om zo te begrijpen wat er vandaag gebeurt. Goed dus dat De Stoop op zijn eigen koppige manier aan die verdwijnende levensstijl een eresaluut brengt.

Het boek Daniel | Chris De Stoop

Hardback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

In een uithoek van het land, waar het platteland nog enigszinsstandhoudt, brandt de oude vierkantshoeve van Chris de Stoops oom Daniel af.In het puin wordt het lijk van de bejaarde boer aangetroffen. Inde daaropvolgende weken wordt een jeugdbende [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.