De’verscheurende wolven’ van het Noorden

793-1066. Dat is zowat de periode die we het Vikingtijdperk noemen. Arbitraire data natuurlijk, maar ons schoolse brein heeft cesuren nodig. Begin- en einddata, een kader om processen en samenlevingen te begrijpen. Al staan die soms mijlen- of liever járen ver van de historische werkelijkheid. Zoals in het geval van de ‘Vikingen’.

De plundering van het klooster op het getijdeneiland Lindisfarne voor de kust van Northumberland geldt voor ons als het begin van het era. De landing van Willem de Veroveraar in Engeland en de veldslagen bij Stamford Bridge en Hastings zijn dan symbool voor het einde van de Vikingen. Het pas vertaalde boek De Vikingen toont hoe anders het was. En ‘het’, dat waren die mannen en vrouwen uit het Noorden van Europa. Door de christelijke monniken in Engeland ‘wœlwulfas’ genoemd, ‘verscheurende wolven’. Al kenden ze hen tevoren als regelmatig aanscherpende handelaren die weinig kwaad voor ogen hadden…

Schoolboeken

Vikingen associëren we vaak met kaartjes in schoolboeken. Vanuit Noorwegen, Denemarken en Zweden zie je dan pijlen van plundertochten naar het zuidoosten (via de grote rivieren naar de Zwarte Zee), het west-zuidwesten (naar de Britse eilanden) en het zuid-zuidwesten (het Frankrische rijk met onze Nederlanden, en rond het Iberische schiereiland tot Sicilië). Of pijlen door de Noord-Atlantische ruimte, naar de Shetlands, IJsland, Groenland en uiteindelijk eindigend in Noord-Amerika, waar archeologische resten in Lanse-aux-Meadows ons leren dat ze er al 500 jaar vóór Colombus waren…

Ook dat is natuurlijk een te eenvoudig verhaal. Wie al eens wat las over Vikingen weet dat er alvast in stijl en optreden een verschil is in de drie bewegingen. Naar het oosten, zo leerden we op de unief, traden ze op als handelaars. Naar het zuiden als onverschrokken plunderaars, meedogenloze mannen ‘op Viking’ (op plundertocht, letterlijk). En naar het noordwesten als ontdekkingsreizigers. Dat was al een veel genuanceerder beeld, dat stilaan ook doordrong in de leerboeken van het seundair. Maar, opnieuw, te simpel.

Fabeltjes

In De Vikingen: Een nieuwe geschiedenis toon historisch-archeoloog Neil Price aan dat de mannen en vrouwen uit het noorden sinds het einde van de volksverhuizingen tot de algemene christianisering van het noorden, een veel complexer cultuur vormden dan algemeen aangenomen.

Het was een slaveneconomie met een gigantische textielproductie waarvoor honderdduizenden schapen werden gehoed. Want om de drie bewegingen hierboven beschreven af te leggen, was er miljoenen vierkante centimeter zeil nodig voor de duizenden oorlogs- en handelsschepen (niet of/of maar en/en). Door polygenie was het een samenleving met een gebrek aan vrouwen voor de jonge, strijdbare mannen op zoek naar seks en zonen. Een cultuur waarin militair geweld, kleine koninkrijkjes, warlords en een heel aparte, meervoudige kijk op het leven centraal stond. Inclusief diverse hiernamaalsen; het verhaal van het Walhalla uit strips en de tv-serie Vikings verhuist daarmee naar het rijk der fabelen. Letterlijk.

Vernieuwend

De Vikingen is géén meeslepend boek. Het leest niét als een trein. Het omvat ontzettend veel details, samengebracht op basis van decennialang historisch, archeologisch en archeogenetisch onderzoek. Primaire bronnen zijn haast onbestaande, en zijn vaak secundair, uit de late middeleeuwen en gemythologiseerd, van de hand van christelijke auteurs. En christenen waren die mannen en vrouwen uit het noorden absoluut niet. (Vandaar dat de algemene introductie van het christendom en de daarmee gepaard gaande proto-natiestaat vanaf ca. 1000 een duidelijker cesuur is voor het einde van de noordse cultuur dan twee veldslagen op Britse bodem. Uiteraard legt Price ook dat omstandig uit.)

In een originele opbouw behandelt Neil Price zowat alle aspecten van het Vikingleven. Het dagelijkse leven in de landbouwgemeenschappen aan de kusten en de handelsemporia op de Noordzee- en Baltische kusten. De ‘longpoorten’ in Ierland. De langdurige vestiging van Denen en Noren in Groot-Brittannië en de invloed ervan – via de Danelaw – op politiek en cultuur van de samenlevingen daar. De plundertochten, hoe die georganiseerd werden en vooral: waarom? De ‘hydrarchie’ (voor mij het meest verrassende nieuwe concept in dit boek) waarin de Noordse strijdgemeenschappen met hun warlords en gebrek aan vrouwen in de Noordzeeruimte worden vergeleken met het vroegmoderne piratenleven in de Cariben. Seks en sekse.

Globalisering

Hybride vormen van mens-zijn, of althans het geloof daarin. En het geloof in natuurgeesten en -verschijnselen, goden en diverse hiernamaalsen – het metafysische hoofdstuk is wel het moeilijkste van het boek. We kunnen er ons als rationele wezens gebouwd op twee millennia monotheïsme verdomd weinig bij voorstellen. Ook de diverse grafcultussen, de ‘rites de passage’, de geopolitieke strijd met de Frankische vorsten (het beleg van Parijs, de raids tot Leuven en Aken) komen aan bod. Hoezeer de Vikingwereld een handelseconomie was en al inspeelde op (of een schakel was in) de eerste globalisering, via het oosten en Byzantium handeldrijvend met China. En hoe de Zweden aan de basis liggen van het Kiev-Rusland waar vandaag Poetin de plak zwaait… het wordt allemaal omstandig uitgelegd in (amper) 480 blz.

Het knapste aan Price is dat hij begrijpelijk uitlegt waar ‘de Vikingen’ vandaan kwamen, of liever, hoe de middeleeuwse Noordse gemeenschap en cultuur die wij nu ‘Vikingen’ noemen tot stand kwam. Dat verhaal gaat terug tot het einde van het Romeinse rijk, de volksverhuizingen en enkele decennia van milieurampen die voor een heuse klimaatwijziging zorgden. Een klimaatwijziging die ook een belangrijke oorzaak werd, zevenhonderd jaar later, voor het verlaten van het in de middeleeuwen warme en vruchtbare Groenland.

Uitroeptekens

70 pagina’s verklarende bibliografie en een uitgebreide index maken dit boek af, zowel als inleidend werk als als wetenschappelijke uitgave. Het biedt voldoende openingen voor lezers die meer willen weten. En die graag nog meer clichés zien sneuvelen dan al gebeurt in deze ‘nieuwe geschiedenis’.

De Vikingen is geen makkelijke brok lectuur. U moet ervoor gaan zitten, potlood in de aanslag, om streepjes te trekken, uitroeptekens, notities te maken… Het boek levert zo veel nieuwe inzichten op relatief zo weinig pagina’s dat het ronduit indrukwekkend mag worden genoemd. Het levert een ketting van aha-erlebnissen op, zonder dat je het gevoel krijgt dat het een omgevallen weetjeskast is. Daarvoor levert Price veel inzichten in voldoende context, zonder zich te verliezen in een opeenstapeling van feitjes.

Price houdt zijn doelpubliek goed voor ogen: de geïnteresseerde leek. U moet dus niet zelf al een bibliotheek van Noordse cultuur achter de kiezen hebben om hieraan te beginnen. Laat u door Price verrassen op de koude en donkere dagen in het verschiet, en zeil mee met de oorlogsschepen van de Noormannen en hun zeldzame schildvrouwen. De wijde zeeën van het westen en de wilde rivieren van het oosten op, nieuwe culturen, mensen en goederen verkennend. Verruim uw blik, zoals ook de Vikingen dat deden.

De Vikingen | Neil Price

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Het Vikingtijdperk wordt de periode tussen 750 en 1100 genoemd, waarin de Vikingen hun wereld vergrootten door te koloniseren, te plunderen en handel te drijven. Zij brachten daarmee ook nieuwe ideeën, technologieën, gebruiken en een ander geloof naar de gebieden [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.