De wraak van Poetin

De auteur van De wraak van Poetin, Hubert Smeets, is medewerker van de NRC en medeoprichter van Raam op Rusland. Dit boek is de zesde ‘herziene’ druk van zijn boek uit september 2015. Van die ‘herziening’ heb ik echter niets gemerkt want alles eindigt in 2015.

Vernederd Rusland

Het Schisma van 1054 tussen Rome en Constantinopel was volgens Smeets de eerste breuk tussen Rusland en het Westen. Daardoor bleef Rusland afgesloten van de Renaissance, het humanisme en de Reformatie, kende het nooit een scheiding van kerk en staat en bleef het verstoken van het decimaal stelsel en de Code civil. De Mongolen (1223-1530) legden de basis voor de despotische staat van Ivan de Verschrikkelijke (1530-1584) en zijn opvolgers.

Michail Gorbatsjov koos voor drastische veranderingen. Hij liet democratische verkiezingen toe in maart 1989, maar in de winkels waren de rekken leeg en door zijn campagne tegen wodka waren de staatsinkomsten gehalveerd. Na de staatsgreep van 19 augustus 1991 verklaarde het Oekraïense parlement zich onafhankelijk en de bevolking keurde dat goed op 1 december 1991 met 92% (p. 62). Een week later maakten Jeltsin, Kravtsjoek (Oekraïne) en Sjoesjkovitsj (Belarus) een einde aan de Sovjet-Unie.

Sinds 1990 voelen de Russen zich vernederd: ze zitten met een Versailles-gevoel en ze schuiven de schuld op Amerika en Europa. George Kennan waarschuwde al in de jaren 90 dat Rusland zich bedreigd zou voelen door de uitbreiding van de NAVO. De auteur betwijfelt of de Amerikanen wel beloofd hebben om de NAVO niet uit te breiden (p. 106-108), maar daar zijn genoeg getuigenissen over. Poetin nam wraak door in 2014 de Krim te annexeren, zodat Sebastopol geen NAVO-basis kon worden (p. 109).

Herstel van orde

Rusland zelf maakte wel een einde aan de Sovjet-Unie en aan de verworvenheden van Jalta. Het keerde terug naar de grenzen van Brest-Litovsk: van 22 402 000 km² werd het gereduceerd tot 17 098 000 km². Nu leefden ineens 25 miljoen Russen buiten Rusland en ze waren daar niet meer de baas.

In 2000 werd Vladimir Poetin president en hij had geluk: de olieprijs ging van $20 per vat naar $140 in 2008. De welvaart nam toe, Poetin herstelde de orde en benoemde zelf de gouverneurs en de burgemeesters. Slechts 1% ligt wakker van mensenrechten en democratie. Materiële welvaart is ook voor de middenklasse belangrijker dan welzijn. Het gemiddelde salaris in Moskou is 60 000 roebel, wat in 2015 goed was voor € 750 per maand. De emigratie van goed opgeleide jongeren is een groot probleem: ze zijn met 100 à 200 000 per jaar en in 2022 nog veel meer: 4 miljoen (n.v.d.r.).

Geschiedschrijving en kritiek

Door de glasnost mocht men in de jaren 80-90 het Stalinisme met zijn 10 à 20 miljoen doden onderzoeken en in 1989 werd daarvoor historisch genootschap Memorial opgericht. Het Molotov-Ribbentroppact werd eindelijk bekendgemaakt en de moord op 25.700 Poolse officieren in Katyn werd eindelijk erkend. Maar Poetin is teruggekeerd naar de tijd van voor Gorbatsjov en Memorial is in december 2021 verboden. Dat kon de auteur in 2015 nog niet weten, maar hij had dat wel in een voetnoot mogen vermelden. In de Russische handboeken wordt de geschiedenis vervalst voorgesteld, de auteur geeft er voorbeelden van.

Poetin verwijt het Westen dat het zijn christelijke waarden verwerpt. De orthodoxe Kerk is zijn steunpilaar. Die geniet vele privileges: ze krijgt elk jaar $100 à $150 miljoen aan giften, ze bezit onroerende goederen, hotels, restaurants, bedrijven, banken en heeft sinds 1991 al meer dan 25 000 kerken gebouwd of herbouwd.

De repressie is toegenomen en in wetten vastgelegd: betogingen kunnen jaren gevangenis opleveren, idem voor kritiek op eigen land, dat dan ‘russofobie’ heet. Tussen 1998 en 2015 zijn minstens elf critici vermoord.

Oekraïne en de NAVO

In april 2008 had Poetin al tegen Bush gezegd: ‘Je weet toch, George, dat Oekraïne helemaal geen staat is? Een deel is Oost-Europa, een ander deel is door ons weggegeven. Als het toegelaten wordt tot de NAVO, dan zou Rusland de Krim en het oosten kunnen losrukken.’ (Kommersant, 07.04.2008, p. 252). In 2004 en 2006 lagen er al plannen klaar om grote delen van Oekraïne bij Rusland aan te hechten: minstens de zuidelijke boog van de Donbas via Odessa tot Transnistrië.

Smeets noemt enkele verschillen tussen Oekraïne en Rusland. Oekraïne had altijd vrijere en eigenzinnige boeren, Rusland had onderdanige horigen of landarbeiders. In Kiev is het netter dan in de Donbas en het Oekraïense begroetingsritueel ‘Glorie aan Oekraïne, glorie aan de helden’ jaagt de Russen nog altijd op. Idem voor het portret van Stepan Bandera op Maidan. Oekraïne wil nu afscheid nemen van de Russische kolonisator, die het land met gas en geld in het gelid wil houden. En het wil ook afscheid nemen van de corruptie en van de dominerende oligarchen.

De crisis in Oekraïne draait om van alles: om de geschiedenis (wrok tegen koloniaal Moskou, Bandera tegen Lenin), het grondgebied (welk deel hoort bij welk land?), de economie (toegang tot de Zwarte Zee en de Middellandse Zee, schaliegas bij Slavjansk, controle over de olie- en aardgasleidingen), godsdienst (drie kerken), taal (Oekraïens tegen Russisch), socio-cultureel (strijd over de aard van de staat en van de maatschappij: autoritair of democratisch).

Oekraïne en de EU

Sinds 2001 is het geld om een volkstelling te houden spoorloos verdwenen: onder andere in de zakken van Janoekovitsj. Enquêtes tonen wel aan dat het aantal mensen dat zich Oekraïner noemt, langzaam stijgt, ook als ze Russisch spreken. In 1989 noemde 73% zich Oekraïner en 22% zich Rus; in 2001 was dat 78% tegenover 17,3% Rus. Enkel op de Krim noemde een meerderheid zich Rus.

Tot 2008 was de interesse voor Oekraïne erg laag. Toen startte de EU haar oostelijk partnerschap voor Oekraïne en andere ex-Sovjetstaten. In dat jaar viel Rusland in Georgië binnen. De provincies Zuid-Ossetië en Abchazië werden protectoraten van Moskou. Poetin wil weer beslissende invloed verwerven in Europa en vermijden dat Oekraïne zich bij de EU voegt. Een nieuwe Koude Oorlog is het gevolg: Rusland isoleert zich van het Westen en keert zich naar Azië, wat in 2022 nog meer het geval is.

Beoordeling

De lectuur van dit boek vergt tijd: de analyses zijn grondig. Als ik het in 2015 had gelezen, dan had ik de oorlog van 2022 vroeger zien aankomen. Ik betreur wel dat de auteur het niet bijgewerkt heeft tot 2022: nu missen we zeven jaar in deze ‘herziene druk’ (p. 4).

Een paar details: plaatsnamen zoals Chasavjoert (p. 86) en Valdai (p. 116) moet je zelf opzoeken. Op p. 22 is 75% van de Oekraïners voor onafhankelijkheid, op p. 62 zijn dat er 92%. Op p. 36 zegt hij dat Stalin ‘zeker 10 miljoen’ burgerdoden op zijn geweten heeft: dat is wel een zeer lage schatting.

De wraak van Poetin is te koop in onze webwinkel.

De wraak van Poetin | Hubert Smeets

Paperback / softback | Nederlands | Politicologie

Maart 2014: gewapenderhand wordt de Krim gescheiden van Oekraïne en ‘herenigd’ met Rusland. Die actie van Rusland is in strijd met het Helsinki-akkoord dat in 1975 de territoriale integriteit van alle staten in Europa heeft vastgelegd. Het blijft niet bij [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Jef Abbeel

Het verhaal van Rusland

Recensie Jef Abbeel - 21/10/2022

Rusland-specialist Orlando Figes stelt dat de Russische geschiedschrijving vol zit met hardnekkige mythes. Die worden voortdurend herschreven om te voldoen aan de wensen van het heden en van de toekomst. 
Mongoolse invloed
Het begint al met Vladimir de Grote, die zich in 988 liet [lees verder]

Confucius en Cicero

Recensie Jef Abbeel - 09/09/2022
Deze bundel maakt deel uit van de reeks ‘Roma Sinica’, waarin diverse specialisten de relaties tussen het oude Oosten (China, Korea, Japan) en het oude Westen bespreken. Die relaties waren in de Oudheid beperkt tot handel. Echte relaties ontstonden pas in de 16 de -17 de eeuw, toen de jezuïeten [lees verder]

Confucius spreekt

Recensie Jef Abbeel - 08/09/2022
De auteurs van Confucius spreekt zijn professoren Chinese taal, filosofie en religie in respectievelijk Leuven en Leiden.
Met hun boek willen ze de hedendaagse relevantie van Confucius aantonen. Vanaf de inleiding tonen ze aan dat nogal wat uitspraken toegeschreven worden aan Kong Qiu/Kong Fuzi [lees verder]

Kunnen we China vertrouwen?

Recensie Jef Abbeel - 09/08/2022
Pascal Coppens is sinoloog en ondernemer. Hij woonde bijna 20 jaar in China en kent het land door en door. Met zijn nieuw boek Kunnen we China vertrouwen?, reageert hij op de toenemende negatieve (voor)oordelen over China.
Cirkels van vertrouwen
Coppens somt de (voor)oordelen over China op [lees verder]

Strijd voor de vrijheid

Recensie Jef Abbeel - 28/07/2022
Nathan Law (°1991), de auteur van Strijd voor de vrijheid, was vanaf 2014 een van de leiders van het Hongkongse verzet tegen de groeiende Chinese invloed. In 2016 werd hij verkozen in het Hongkongse parlement, maar na negen maanden zette Hongkong hem op vraag van Beijing uit.
Law groeide op in [lees verder]

China over grenzen

Recensie Jef Abbeel - 25/07/2022
De schrijfster werd geboren in Hongkong, maar groeide op in Canada. Ze begint met een betwistbare uitspraak: ‘De semi-onafhankelijke steden Hongkong en Macau vallen buiten het geografisch gebied van de Volksrepubliek China.’ . Die semi-onafhankelijkheid is sinds 2019/1999 verleden tijd en de meeste [lees verder]

Oekraïne: hoog op de zuil van de vrijheid

Recensie Jef Abbeel - 09/07/2022
De titel van dit boek Hoog op de zuil van vrijheid verwijst naar ‘Vrouwe Ukraina’, die sinds 2001 in Kiev boven op het Maidanplein op de onafhankelijkheidszuil staat. 17 auteurs belichten in 24 hoofdstukjes verschillende facetten uit de geschiedenis van Oekraïne. Enkele thema’s: de Holodomor (vernietiging [lees verder]

De mannen van Poetin

Recensie Jef Abbeel - 03/07/2022
Catherine Belton werkte zes jaar lang voor The Financial Times in Moskou. Ze begint met een overzicht van de mannen rond Poetin, veelal ex-KGB-ers. Het aanvankelijke doel van het boek was: aantonen hoe Poetins KGB-vrienden de economie inpalmden. Daarna kwam erbij: bewijzen dat die miljarden ook ingezet [lees verder]

Een Rus als ik

Recensie Jef Abbeel - 06/06/2022
Eline Helmer, de schrijfster van Een Rus als ik, is antropologe. Ze woonde van 2015 tot 2020 in Rusland, even in Pskov maar veelal in Sint-Petersburg, en ze volgde er het dagelijks leven van de gewone Russen. De vele aantekeningen die ze maakte van haar ontmoetingen dienden oorspronkelijk niet voor [lees verder]

Zelensky, de biografie: van komiek tot oorlogspresident

Recensie Jef Abbeel - 02/06/2022
De auteur van deze ‘biografie’ is een Oekraïense journalist, tv-presentator en medewerker van ‘Deutsche Welle’. Eerder schreef hij al boeken over andere Oekraïense politici: Joesjtsjenko, Janoekovitsj en Timosjenko.
Het boek verschijnt in 16 talen en het is eerder een overzicht [lees verder]

Georgië is geen hof van Eden, maar een belaagd paradijs

Recensie Jef Abbeel - 31/05/2022
Poetins invasie in Oekraïne is niet zijn eerste: het Russische leger viel eerder al binnen in Tsjetsjenië, Georgië en Syrië. In 1990-1991 hielp Rusland al bij de afscheiding van Abchazië en Zuid-Ossetië.
Georgië is een overwegend christelijk land in de Kaukasus, met een lange geschiedenis [lees verder]

De Russische Krim

Recensie Jef Abbeel - 28/05/2022
De Oekraïners beschouwen de Krim nog altijd als een deel van hun land, het enige waaraan het schiereiland grenst. Het telt nu 1,9 miljoen inwoners en er wonen 80 nationaliteiten. De Russen zijn met 65 à 70% de grootste groep, de Oekraïners de tweede – met 10 à 15%. In oppervlakte (26.081 km²) [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.