De vergeten oud-strijders van het Belgisch leger

Toen op 11 november 1918 de kanonnen en andere ‘schiettuigen’ zwegen, telde het Belgisch leger te velde 40.000 gesneuvelden van de 360.000 soldaten. Vergeleken met het Franse of Duitse leger was het aantal gesneuvelden procentueel geringer, maar bleef toch nog steeds zeer aanzienlijk.

Albert I

De overlevenden, aldus ook de titel van het hier te bespreken boek, rekenden erop dat ze voor hun jarenlange oorlogsinspanning erkenning zouden krijgen, en dat ze een belangrijke rol zouden spelen in de nieuw op te bouwen Belgische samenleving. In de troonrede van koning Albert I voor het parlement waren de soldaten alomtegenwoordig. Voortdurend verwees hij naar het offer van de Belgische soldaten om de democratiseringsoperatie te legitimeren. Niemand kon evenwel bevroeden hoe moeizaam die zoektocht naar een nieuwe maatschappelijke rol voor de soldatengeneratie zou verlopen. De hoofdrolspelers in de troonrede verdwenen in de Belgische geschiedschrijving  algauw nagenoeg volledig van het toneel.

Bestorming

Alvast in België vormden de ‘overlevenden’ geen ‘bron van macht’ (dixit Elias Canetti). In tegenstelling tot bijvoorbeeld Italië en Duitsland, waar bonden van oud-strijders ter rechter- en linkerzijde een niet te onderschatten ‘bron van macht’ vormden, was dat bij ons geenszins het geval. In hun grondige en diepgaande studie tonen de historici Martin Schoups en Antoon Vrints aan, dat bij ons de politieke zeden niet ‘gebrutaliseerd’ werden. Zij bestudeerden de oud-strijders als een aparte sociale beweging. De Belgische oorlogsveteranen waren helemaal niet oververtegenwoordigd in allerhande extreme bonden en genootschappen.

Het hoogtepunt in hun streven naar meer sociale (met onder meer een vaste vergoeding voor hun inzet) en politieke rechten voor de gewezen ABL-soldaten was de bestorming, op donderdag 29 juli 1920, van de neutrale zone en het parlementsgebouw. Dan nog vielen er geen doden en zwaargewonden. Hier en daar viel wel een klap, maar van systematisch geweld was zeker geen sprake. Hun benarde materiële toestand lag aan de basis van hun achtereenvolgende protestbetogingen. Uiteraard kreeg deze bestorming nadien een grote symbolische waarde; dat was ook de reden dat er na 1920 een hekken rond het parlementsgebouw geplaatst werd.

Wat de veteranen vooral de ogen uitstak waren de relatief vlugge vergoedingen voor de geleden schade van de grootindustriëlen of de zogenaamde zeepbaronnen en andere oorlogsprofiteurs. Economische collaborateurs en oorlogswoekeraars werden vooral in het vizier genomen. Schoups en Vrints stellen dat maar een ‘zeer kleine groep’ oud-strijders zware sancties eisten tegen activisten. Deze waren vooral te situeren in het franskiljonse en Franstalige milieu in Vlaanderen en Brussel.

Herdenkingen

In totaal vonden er tijdens het interbellum ruim 1400 straatacties plaats die door oud-strijders georganiseerd en gehouden werden: 445 herdenkingen waarin de gesneuvelden centraal stonden, 458 inwijdingen en vieringen, 253 vergaderingen en meetings, 193 betogingen en 39 vechtpartijen en schermutselingen, waarin de oud-strijders fysiek geweld tegen ordehandhavers, burgers of andere oud-strijders gebruikten. Vergeleken met de andere cijfers kan van een ‘brutalisering’ nauwelijks sprake zijn.

Globaal genomen komen deze cijfers overeen met gemiddeld meer dan één straatprotest per week, en dat gedurende twintig jaar. Een uitgebreid krantenonderzoek ligt aan de basis van dit cijfermateriaal. Een bewijs te meer voor het grondige werk van beide academici. Hun boek vormt dan ook de eerste ernstige studie die aan de Belgische oud-strijders van de Eerste Wereldoorlog gewijd werd. Jammer dat beide auteurs gebruik maken van een enigszins academisch taaljargon; dat komt de leesbaarheid van hun werk niet ten goede. Vreemd ook dat in het boek de oud-verpleegsters nergens ter sprake komen.

Bijzondere aandacht besteedt het auteursduo aan de opeenvolgende IJzerbedevaarten met de Nooit meer oorlog-slogan, en de Albertcultus die, na 1918, in 1934 bij zijn dood een hoogtepunt kende.

Met de Duitse invasie van mei 1940 eindigde het gouden tijdperk van de Belgische oud-strijders.

Nog maar eens moeten we benadrukken dat het boek, met daarin honderden namen, geen register bevat. Jammer, want het boek verdiende het.

De overlevenden | Schoups Martin

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Naar schatting 315.000 van de 355.000 gemobiliseerde Belgische soldaten overleefden de Eerste Wereldoorlog. Na meer dan vier jaar oorlogsgeweld konden ze eind 1918 eindelijk naar huis terugkeren. De overlevenden brengt het bijzondere politieke verhaal van deze [lees verder...]

Definitief teruggetrokken

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Een ‘donker’ toerist reist kriskras door Europa: een beleving

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/11/2022
In zijn vorig boek Het lijk van de dictator (2020) deed de gewezen hoogleraar Luc Rasson (1956) verslag over het overlijden en vooral het lange naleven van drie Europese dictators: Mussolini, Franco en Pétain. Hij deed dit met veel verve en vanuit een persoonlijke invalshoek. Thans ligt zijn tweede [lees verder]

Twaalf Europese ‘makers’ van geschiedenis en hun tijd

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/11/2022
In zijn nieuwste boek Persoonlijkheid en macht onderzoekt de bekende Britse historicus en Hitler-biograaf Ian Kershaw hoe twaalf Europese staats- en regeringsleiders met verschillende achtergronden en uit verschillende politieke systemen macht konden verwerven en uitoefenen, en in hoeverre die macht [lees verder]

Stormval: een prachtige Scandinavische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/10/2022
Stormval brengt ons terug naar het einde van de vorige eeuw toen in Norrland of de noordelijkste landsdelen van Zweden een zestienjarig meisje, Lina Straved verdween. Iedereen ging ervan uit dat ze vermoord werd. De in zichzelf gesloten dader Olaf Hagström was een veertienjarige jongen, die na dagenlange [lees verder]

Mussert schuldig aan moord?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/10/2022

We schrijven zomer 1940. Nederland en andere West-Europese landen zijn bezet door de Duitsers. In Den Haag installeren ze zich. Tal van gebouwen zijn in beslag genomen. Hun bestuurs-, militaire- en politieapparaten beginnen zich meer en meer te moeien met het Nederlandse bestuur. Nog kan de Nederlandse [lees verder]

Wie valt er nog te vertrouwen…

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/09/2022
Eerder mochten we hier de vorige thriller Rookgordijn van het Noorse auteursduo Jørn Lier Horst (oud-rechercheur) en Thomas Enger (journalist)  bespreken. In hun derde gemeenschappelijke thriller Slagzij (Noors: Slagside) bewijzen ze andermaal hun kunnen. Beiden zijn goed op elkaar ingespeeld.
Interne [lees verder]

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.