De troost van de wereld

Een bibliotheek. En: belletrie. Althans: méér dan ‘gewoon’ de schone letteren. Woordkunst dus. Dat mag je Janet Skeslien Charles aanrekenen. Een ontdekking!

In deze vreemde tijden waar alleen essentiële reizen ons toegestaan zijn, bladeren we wel eens door reisgidsen. De droom blijft altijd bestaan. Toevallig lees ik in TripAgent deze beschrijving over bibliotheken in Parijs. Deze quote onthoud ik en wil ik de lezer evenmin onthouden: ‘de bibliotheken van Parijs zijn meer dan alleen enorm en gevarieerde verzamelingen boeken — het zijn troosters van geschiedenis, exposities en kunst’. (TripAgent Nettie Castro 2021)

Legendarisch

De American Library, gelegen in het rustige 7de arrondissement, en met uitzicht op de Eiffeltoren, werd na de Eerste wereldoorlog opgericht. Ze werd in de volgende wereldoorlog legendarisch om diverse redenen. Niet alleen telde zij onder haar ‘abonnees’ bekende leden als Gertrude Stein en Ernest Hemingway, zij ‘troostte’ duizenden soldaten aan de frontlinie met het hun opsturen van duizenden boekpakketten. In De bibliotheek van Parijs is er sprake van wel 20.000 boeken die alle ingepakt en verstuurd werden door vrijwillige medewerkers. En dat alles in onzekere oorlogstijden.

‘Bibliotheken zijn longen,’ krabbelde de bibliotheekdirectrice Mrs. Reeds op een vel briefpapier. ‘Boeken zijn de frisse lucht die we inademen om ons hart op gang te houden, om onze fantasie te laten voortbestaan, om hoop levend te houden. Abonnees rekenen op ons voor nieuws, voor een gevoel van saamhorigheid. Soldaten hebben boeken nodig; ze moeten weten dat hun vrienden bij de bibliotheek om hen geven. Ons werk is te belangrijk om er nu mee op te houden.’

‘We geven de studenten wat ze nodig hebben, de burgers de boeken die ze willen en de soldaten wat we kunnen. Want het is belangrijk om standvastig te blijven, om te hopen op een breder georiënteerde bijdrage aan de mensheid.’ Althans dat is de ongetwijfeld geromantiseerde versie die auteur Janet Skeslien Charles eraan vasthecht. Terecht.

Een ándere wereld

Hoofdpersonage Odile Souchet is gek op boeken. Ze wil ontsnappen aan het keurslijf dat vooral haar vader, een strenge politiecommissaris, haar wil opdringen. Door boeken leert zij andere — ook fictieve — mensen kennen. Ze dringt binnen in hun leven. Er gaat een ándere wereld open. Want romans, zegt zij, kunnen meer waarheid bevatten dan het leven zelf. ‘Alleen boeken bezitten dat mystieke vermogen om mensen door andermans ogen te laten kijken. De bibliotheek is een van boeken vervaardigde brug tussen culturen.’

Toch zal Odile leren dat het leven verrassende wendingen kan nemen en het noodlot ongenadig kan toeslaan. Meer dan fictie. U leest het — contradictie — in deze roman.

Droomjob als nachtmerrie

Odile leert in haar droomjob als bibliothecaresse vele mensen kennen van — hoe kan het anders — diverse pluimage. Tegelijk verzeilt ze ook in een lelijke episode van de geschiedenis. Niet alleen wilden de nazi’s, door werken over wetenschap, literatuur en filosofie systematisch te confisqueren, de culturen van bepaalde landen uitroeien, ze beschouwden buitenlandse medewerkers en leden van de bibliotheek als ‘vijandelijke buitenlanders’. Ze werden opgespoord en een aantal van hen werd geïnterneerd. Joodse leden mochten de bibliotheek niet betreden. Velen werden later in concentratiekampen vermoord. Het is overigens Odiles vader die als politiecommissaris daar ten dele voor instaat. Drama!

Op risico van lijf en leden brengen Odile en vrijwilligers toch in het geheim boeken naar ondergedoken Joodse families. Meermaals worden ze tegengehouden door Duitse patrouilles in door hen afgezette straten. Telkens echter komt ze als jong, onschuldig meisje weg met haar ongevaarlijk ogende boeken.

Verraad

In die bange en onzekere tijden ontstaan veel jaloezie en verraad. In haar nawoord heeft Janet Skeslien Charles het over wel honderd- tot honderdvijftigduizend verklikkersbrieven (sommigen hebben het over miljoenen) die geschreven werden door Franse patriotten. ‘Het is moeilijk om die verraadbrieven, vol intense haat en woede, te lezen. Veel brieven zijn gewelddadig van aard en ongegrond. De meeste zijn anoniem en bevatten kritiek op familieleden, vrienden en collega’s. Naast het verraden van Joden variëren de beschuldigingen van het luisteren naar de BBC tot het doen van negatieve uitlatingen over de Duitsers en de ontrouw van echtgenotes van krijgsgevangenen met mensen die goederen kochten of verkochten op de zwarte markt.’

Het schetst een beeld van een tijdsgeest die niet altijd even fraai was en waar — uit schaamte — maar weinig over gesproken wordt.

Froid, Montana

Parallel met het verhaal van bibliothecaresse Odile loopt in de Amerikaanse staat Montana, veertig jaar later het verhaal van de tiener Lily. Zij zoekt en vindt contact bij de vereenzaamde, vreemde buurvrouw Mrs. Gustafson. Al snel ontdekt de lezer dat zij de Française Odile is. Mysterie voor Lily en voor de lezer: Hoe is zij van Parijs in Amerika terecht gekomen?

Janet Skeslien Charles portretteert Lily als een spiegelbeeld van Odile. De ene leerde in Parijs Engels. De andere wil zo graag Frans spreken. Beide zijn eenzamen, ‘op zoek naar’. Beide zijn verbonden door boeken en de Franse taal. ‘Een paar van hun favorieten waren Le Petit Prince, Little Women, The Secret Garden, Candide, The Long Winter, A Tree Grows in Brooklyn, Their Eyes Were Watching God. Toen we klaar waren had ik het gevoel dat ik, wat er ook gebeurde, altijd een plek bij Odile zou hebben.’ Wat een prachtige manier om zo lotsverbonden te zijn. Nadat Lily’s moeder na een korte slepende ziekte overlijdt, wordt Odile nog meer de steun van Lily, haar vrijhaven, haar toevluchtsoord. Uiteindelijk zal Lily het geheim van Odile ontdekken.

Odile’s ode

De bibliotheek van Parijs is een liefdevolle tragedie, gebaseerd op historische feiten. Een romantisch verhaal, maar tegelijk een ode aan mensen die zich weten te bevrijden uit hun milieu door te geloven in wat ze willen en wat ze doen. Het is een verhaal over vriendschap, liefde, jaloezie en het vinden van je eigen wilskracht en het zichzelf zinvol, betekenisvol maken voor anderen.

Auteur Janet Skeslien Charles was in 2010 programmamaker in de Amerikaanse bibliotheek van Parijs. Zij ontdekte er dit adembenemend verhaal dat haar verteld werd door oudere medewerkers. Ze werd er zo door gefascineerd dat ze besloot het meteen te boek te stellen. In haar nawoord schrijft ze dat taal een hek is dat we voor mensen kunnen openen en sluiten. ‘De woorden die we gebruiken, maken perceptie aanschouwelijk, net als de boeken die we lezen, de verhalen die we elkaar vertellen en de verhalen die we onszelf vertellen.’ En wat zouden we zelf in die omstandigheden gedaan hebben, vraagt haar retorisch een lezeres. Ja, dit boek zet ook aan tot denken, over de mensheid, over onszelf.

Ik bewonder de schrijfstijl van Janet Skeslien Charles. Haar Moonlight in Odessa werd al veelvuldig bekroond. Maar hoe ze hier de lezer betovert en — ondanks al het meeslepend drama — met een enkele spitsvondige pennenstreek een glimlach op de lippen tekent, is weergaloos en weinigen gegeven.

Vijf sterren, Janet. Van harte!

De bibliotheek van Parijs | Janet Skeslien Charles

Paperback / softback | Nederlands | Vertaalde literaire roman, novelle

Parijs 1939: De ambitieuze Odile Souchet is net begonnen aan haar droombaan bij de Amerikaanse bibliotheek in Parijs. Wanneer de nazi’s de lichtstad bezetten verandert alles van de ene op de andere dag. De bibliotheek blijft open, maar de Joodse bezoekers [lees verder...]

Uitverkocht

Meer berichtjes van Herre Daelemans

Bekend bij God

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
Kleinood is zo een van die woorden die zich als vanzelf wegstoppen, gierig als ze zijn op zichzelf. Je vindt ze niet wanneer je naar hen op zoek gaat, ze openbaren zich aan jou als hen dat uitkomt. Zomaar, zo lijkt het.
Dit is een kleinood en ik kwam het als vanzelfsprekend tegen. Natuurlijk.
[lees verder]

Het verborgen verdriet

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
‘Daar beneden ligt het meer, glanzend en stil, omzoomd door berken tot aan de waterkant. En het saunahuisje waar de jongens op zomeravonden met hun vader in zaten, na afloop het water in strompelend over de scherpe stenen. In een rij liepen ze, met hun handen uitgestrekt balancerend, als een crucifix.’
[lees verder]

Niemand is volmaakt. Maar goh, wat schieten we prachtig tekort!

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
De geschiedenis zal ons veroordelen.
(…) Maar hoe zit het dan met God? Ik hapte naar adem. Weet je als mensen het over God hebben … Ik denk, ik weet niet zeker of ze altijd… ik bedoel, God is niet iets waarvan je kunt bewijzen of het wel of niet bestaat. Maar zoals ik het bekijk, hebben [lees verder]

Tot leven gewekt, passioneel en vurig

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
Lauren Groff brengt u naar het jaar 1158. ‘De wereld vertoont de vermoeide sporen van de aflopende vastentijd. ‘ Marie de France, zeventien jaar komt het bos uit. ‘Alleen, te paard, in kil maarts gemiezer. De wind luwt. De bomen suizelen niet meer. Marie voelt het hele landschap toekijken hoe zij [lees verder]

Zelfs de stenen zullen huilen

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022

“er was een tijd dat boeken zo kostbaar waren dat we ze met eerbied behandelden, dat we ze aan onze kinderen beloofden, aan onze geliefden schonken..”
Dit is het op ware feiten gebaseerde levensverhaal van Edmond Charlot, een jongen die als 21-jarige zijn droom weet waar te maken: [lees verder]

De vloek van een familie

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
‘Je moest geheimen laten waar ze hoorden: in het rijk van het zwijgen. Vooral de waarheid over ‘De Gebeurtenis’ mocht niemand te weten komen, te gevaarlijk, het toneel van het voorval was immers nog altijd het diepste zuiden van Italië, het kon tot wraakacties leiden, erover schrijven was ronduit [lees verder]

Een onverbiddellijk rapport

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
Generatiekloof.
Hoe volwassenen door kinderen pijnlijk raak geportretteerd worden.
‘Onze ouders, die zogenaamd gezaghebbende figuren .. ze dronken graag: dat was hun hobby of misschien een vorm van eredienst. Wijn en bier en whisky en gin. Ook tequila, rum en wodka. Midden op de dag noemden [lees verder]

Warmte in de poolcirkel

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Alles lijkt hier door anderen op maat gemaakt, op mensenmaat, waardoor je eigenlijk geen idee meer lijkt te hebben hoe de echte wereld er ook alweer uitziet.’ Ruimte? Vanaf mijn balkon kijk ik uit op een lapje grond waar ze tweehonderd nieuwe woningen inplanten.
Maar in de natuur van Noorwegen [lees verder]

Een schreeuw tegen de schaamteloosheid

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘De ziekte ontmenselijkt en maakt van die vrouwen marionetten, ten prooi aan groteske symptomen, willoze poppen in de handen van de artsen, die hen betasten en onderzoeken onder iedere huidplooi. Het zijn niet langer echtgenotes, moeders of jonge meisjes, het zijn geen vrouwen naar wie je kijkt of [lees verder]

Het boek van de hoop

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Het was een adembenemend mooi gebouw, dat viel niet te ontkennen, en toch voelde Nori ondanks deze schoonheid bij de aanblik ervan haar maag verkrampen. ‘

Het is een Japans gezegde: er zijn 50 woorden voor regen, omdat het zoveel regent.
Een geschikte metafoor, dacht auteur Asha [lees verder]

Zonder kunst geen leven

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Omdat de muze‘ is het levensverhaal van Sara de Swart die zich ophoudt en deel uit maakt van de Tachtigers, de nieuwe kunst- en literaire beweging in Nederland, anno 1880 en later.
Net zoals Zora del Buono in ‘De maarschalk’ (hier eerder besproken) de levensloop van haar grootmoeder, [lees verder]

De verbeelding als betere werkelijkheid

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
Ze leggen een gezicht bloot van meer dan 2000 jaar oud en dat niemand in al die tijd had gezien. ‘Het gezicht van een vrouw , uit één stuk gehouwen in steen. De kalksteen gaf het een maagdelijke aanblik, zoals een gesluierd gezicht van marmer. Ze keek recht voor zich uit, met een peilende, doordringende [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.