De Russische Krim

De Oekraïners beschouwen de Krim nog altijd als een deel van hun land, het enige waaraan het schiereiland grenst. Het telt nu 1,9 miljoen inwoners en er wonen 80 nationaliteiten. De Russen zijn met 65 à 70% de grootste groep, de Oekraïners de tweede – met 10 à 15%. In oppervlakte (26.081 km²) is het stuk grond kleiner dan België.

Lange geschiedenis

In ‘De Russische Krim‘ (uitdagende titel) schetst Emmanuel Waegemans de lange geschiedenis van het grondgebied. Hij legt uit waarom de Russen ervoor willen vechten. Die geschiedenis begint in de 8e-7e eeuw voor Christus. Vele volkeren kwamen in de Krim wonen en heersen, onder andere Grieken, Romeinen, Mongolen, Tataren, Turken en Russen.

Tussen 1550 en 1914 voerde Rusland twaalf oorlogen tegen het Turkse rijk om de baas te worden in Oekraïne en de Krim (p. 28). In 1783 veroverde Potjomkin de Krim en bouwde er steden en havens. Ik lees nergens dat tsarina Catharina de Grote toen gezegd zou hebben: ‘De Krim zal voor altijd Russisch zijn’. Ze bedoelde: niet meer van Turkije. Van Oekraïne was er toen nog geen sprake. Poetin, die graag de geschiedenis gebruikt en misbruikt, verwees daarnaar toen hij in 2014 de Krim aanhechtte.

Rijk en machtig

In 1787 bezocht Catharina de Zuidelijke gebieden, met in haar gezelschap waaronder keizer Jozef II en zijn diplomaat prins de Ligne. Doel van de reis was de wereld tonen dat Rusland rijk en machtig was. In 1798 publiceerde een jaloerse Saksische gezant het boekje ‘Potemkin der Taurier’ en verspreidde zo de mythe van de Potemkinse dorpen.

De Nederlandse reiziger Pieter van Woensel, pro-Turks en anti-Russisch, deed er nog een schep bovenop. Hij beweerde ooggetuige te zijn, maar dat was hij niet (p. 52-57). Montefiore beweert in zijn recente studie over Catharina en Potjomkin dat de dorpen en steden wél echt waren. Het belangrijkste is wel dat Catharina en Potjomkin de Zwarte Zee veroverden. Dat is iets wat Peter de Grote niet gelukt was.

Toerisme

Ondanks de slechte wegen en het ontbreken van hotels begonnen toen het toeristische reizen naar de Krim. Eerst kwamen de wetenschappers, in 1786 ook een Engelse dame die vond dat Rusland de Krim nooit mocht opgeven en vervolgens alle tsaren van Alexander I tot Nicolaas II. In 1834 verscheen de eerste reisgids.

Waegemans legt uit hoe de Krimoorlog tot stand kwam, op welke (zeven) plaatsen hij zich afspeelde en wat er nieuw aan was. Het werd een psychologische nederlaag voor Rusland, dat niet in staat was om het veel zwakkere Turkije te verslaan. 450.000 soldaten sneuvelden: zij werden de helden van het verwoeste Sebastopol. De oorlog was niet enkel een bron van nationalisme, maar ook van afkeer van het Westen, want Frankrijk en Engeland hadden de kant van Turkije gekozen.

Het toerisme werd betaalbaar vanaf 1875, toen de eerste spoorweg van Charkov naar Sebastopol klaar was en zeker vanaf 1894, toen de tarieven daalden. TBC-patiënten trokken naar de Krim om er te genezen. En moslims uit de Kaukasus reisden via de Krim naar Mekka (p. 96-97).

Onrust

In 1905-1906, in februari 1917 en in oktober 1917 was er in de Krim evenveel onrust als in de rest van Rusland. In 1918-1919 vocht het Witte Leger van Denikin tegen het Rode Leger van Trotski. Aanvankelijk was dat met succes, nadien niet meer. In november 1920 begon de exodus van 200.000 Witten.

In totaal verlieten 1,5 à 2 miljoen Russen hun land, met pijn in het hart. Idem trouwens voor meer dan 10.000 Belgen, die in de Donbas werkten en meer dan 200 bedrijven in Rusland hadden. De bolsjewieken richtten een waar bloedbad aan. Ze doodden 20 à 25.000 Krim-bewoners (p. 99-101).

Vervolgens brak een hongersnood uit die 150.000 doden eiste. In 1917 woonden er 808.000 inwoners, in 1921 nog 570.000. De Krim werd een kuuroord voor arbeiders. In 1940 waren er 195 sanatoria en rusthuizen.

Duitse bommen

Op 22 juni 1941 vielen de eerste Duitse bommen op Sebastopol: de Krim was een springplank naar de olie van de Kaukasus. De Duitsers wilden de lokale bevolking verdrijven en er Duitse kolonisten vestigen. Er werd gecollaboreerd. De nazi’s executeerden 90.000 bewoners en roeiden 35.000 Joden uit. Na de bevrijding liet Stalin alle 190.000 Krim-Tataren plus 100.000 Bulgaren, Grieken, Armeniërs deporteren naar Siberië. Ook als ze niet gecollaboreerd hadden. De overlevenden mochten pas in 1989 terugkeren (p. 103-107).

In 1954 gaf Chroesjtsjov de Krim aan Oekraïne, zonder de bevolking te raadplegen en zonder de wettelijke procedure te volgen. Velen beschouwen de overdracht als ongrondwettelijk. Toen lag niemand ervan wakker, want het bleef binnen de Sovjet-Unie. De Krim telde in 1954 1,2 miljoen inwoners: 850.000 Russen (71%) en 264.000 Oekraïners (22%) en dan nog 4% Joden en Wit-Russen. Tussen 1990 en 1997 keerden 245.000 Tataren terug en namen (met geweld) hun vroegere huizen en gronden weer in.

Annexatie door Poetin

In 2014 annexeerde Poetin de Krim en in 2018 verbond een brug van 19 km over de straat van Kertsj de Krim met het vasteland. Het belangrijkste vakantie- en kuuroord van de Sovjet-Unie en het jongerenkamp Artek waren weer bij het moederland. In 2018 kwamen er 6,8 miljoen toeristen.

Dankzij de gedichten van Poesjkin, die in 1820 de Krim bezocht, was het schiereiland geliefd geworden bij de Russen. Ook Tolstoj, Tsjechov, Gorki en Volosjin brachten de Krim in de literatuur. Ook schilders zoals Ajvazovski vereeuwigden het.

De auteur eindigt met de oorlog tegen Oekraïne en vraagt zich af of deze agressie en die tegen de Krim aan Rusland meer schade dan voordeel zal opleveren. In de bijlagen krijgen we een lijstje met de plaatsnamen en een bibliografie.

Beoordeling

Dit boek is vlot geschreven, in zeer begrijpelijke taal en het leest zeer aangenaam. Mede door de mooie foto’s, krijg je zin om het schiereiland te bezoeken. Enkele plaatsnamen op het kaartje vooraan (p. 11) zijn zo klein dat je er best een vergrootglas bijneemt. De brug van 2018 staat er nog niet op. Ik mis ook de verklaring van het woord Krim (Tataars voor wal, muur, greppel).

Nog een paar details: Sevastos op p. 36 moet Sebastos zijn; Theodosia betekent ‘Godsgeschenk’, Feodosia is de Russische vorm (p. 133); idem voor simfero (p. 134) dat sumfero is in het Grieks. En tot slot: ‘De grote kiezelstranden zijn meestal klein’, (p. 115) is een leuke tegenspraak

De Russische Krim | Emmanuel Waegemans

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

De Krim, een schiereiland in de Zwarte Zee, werd in 1954 door partijleider Nikita Chroesjtsjov overgedragen aan Oekraïne, op dat moment nog onderdeel van de Sovjet-Unie. Een bijna symbolische geste, die veertig jaar later grote gevolgen had toen de Sovjet-Unie [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Jef Abbeel

Confucius en Cicero

Recensie Jef Abbeel - 09/09/2022
Deze bundel maakt deel uit van de reeks ‘Roma Sinica’, waarin diverse specialisten de relaties tussen het oude Oosten (China, Korea, Japan) en het oude Westen bespreken. Die relaties waren in de Oudheid beperkt tot handel. Echte relaties ontstonden pas in de 16 de -17 de eeuw, toen de jezuïeten [lees verder]

Confucius spreekt

Recensie Jef Abbeel - 08/09/2022
De auteurs van Confucius spreekt zijn professoren Chinese taal, filosofie en religie in respectievelijk Leuven en Leiden.
Met hun boek willen ze de hedendaagse relevantie van Confucius aantonen. Vanaf de inleiding tonen ze aan dat nogal wat uitspraken toegeschreven worden aan Kong Qiu/Kong Fuzi [lees verder]

Kunnen we China vertrouwen?

Recensie Jef Abbeel - 09/08/2022
Pascal Coppens is sinoloog en ondernemer. Hij woonde bijna 20 jaar in China en kent het land door en door. Met zijn nieuw boek Kunnen we China vertrouwen?, reageert hij op de toenemende negatieve (voor)oordelen over China.
Cirkels van vertrouwen
Coppens somt de (voor)oordelen over China op [lees verder]

Strijd voor de vrijheid

Recensie Jef Abbeel - 28/07/2022
Nathan Law (°1991), de auteur van Strijd voor de vrijheid, was vanaf 2014 een van de leiders van het Hongkongse verzet tegen de groeiende Chinese invloed. In 2016 werd hij verkozen in het Hongkongse parlement, maar na negen maanden zette Hongkong hem op vraag van Beijing uit.
Law groeide op in [lees verder]

China over grenzen

Recensie Jef Abbeel - 25/07/2022
De schrijfster werd geboren in Hongkong, maar groeide op in Canada. Ze begint met een betwistbare uitspraak: ‘De semi-onafhankelijke steden Hongkong en Macau vallen buiten het geografisch gebied van de Volksrepubliek China.’ . Die semi-onafhankelijkheid is sinds 2019/1999 verleden tijd en de meeste [lees verder]

Oekraïne: hoog op de zuil van de vrijheid

Recensie Jef Abbeel - 09/07/2022
De titel van dit boek Hoog op de zuil van vrijheid verwijst naar ‘Vrouwe Ukraina’, die sinds 2001 in Kiev boven op het Maidanplein op de onafhankelijkheidszuil staat. 17 auteurs belichten in 24 hoofdstukjes verschillende facetten uit de geschiedenis van Oekraïne. Enkele thema’s: de Holodomor (vernietiging [lees verder]

De mannen van Poetin

Recensie Jef Abbeel - 03/07/2022
Catherine Belton werkte zes jaar lang voor The Financial Times in Moskou. Ze begint met een overzicht van de mannen rond Poetin, veelal ex-KGB-ers. Het aanvankelijke doel van het boek was: aantonen hoe Poetins KGB-vrienden de economie inpalmden. Daarna kwam erbij: bewijzen dat die miljarden ook ingezet [lees verder]

Een Rus als ik

Recensie Jef Abbeel - 06/06/2022
Eline Helmer, de schrijfster van Een Rus als ik, is antropologe. Ze woonde van 2015 tot 2020 in Rusland, even in Pskov maar veelal in Sint-Petersburg, en ze volgde er het dagelijks leven van de gewone Russen. De vele aantekeningen die ze maakte van haar ontmoetingen dienden oorspronkelijk niet voor [lees verder]

Zelensky, de biografie: van komiek tot oorlogspresident

Recensie Jef Abbeel - 02/06/2022
De auteur van deze ‘biografie’ is een Oekraïense journalist, tv-presentator en medewerker van ‘Deutsche Welle’. Eerder schreef hij al boeken over andere Oekraïense politici: Joesjtsjenko, Janoekovitsj en Timosjenko.
Het boek verschijnt in 16 talen en het is eerder een overzicht [lees verder]

Georgië is geen hof van Eden, maar een belaagd paradijs

Recensie Jef Abbeel - 31/05/2022
Poetins invasie in Oekraïne is niet zijn eerste: het Russische leger viel eerder al binnen in Tsjetsjenië, Georgië en Syrië. In 1990-1991 hielp Rusland al bij de afscheiding van Abchazië en Zuid-Ossetië.
Georgië is een overwegend christelijk land in de Kaukasus, met een lange geschiedenis [lees verder]

De Russische Krim

Recensie Jef Abbeel - 28/05/2022
De Oekraïners beschouwen de Krim nog altijd als een deel van hun land, het enige waaraan het schiereiland grenst. Het telt nu 1,9 miljoen inwoners en er wonen 80 nationaliteiten. De Russen zijn met 65 à 70% de grootste groep, de Oekraïners de tweede – met 10 à 15%. In oppervlakte (26.081 km²) [lees verder]

De wraak van Poetin

Recensie Jef Abbeel - 13/05/2022
De auteur van De wraak van Poetin, Hubert Smeets, is medewerker van de NRC en medeoprichter van Raam op Rusland. Dit boek is de zesde ‘herziene’ druk van zijn boek uit september 2015. Van die ‘herziening’ heb ik echter niets gemerkt want alles eindigt in 2015.
Vernederd Rusland
Het [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.