De Nederlanden kennen geen grenzen

Vandaag wordt Halle de zuidelijkste stad van de Nederlanden genoemd. Nog niet zo lang geleden was dat Edingen. Bij de vastlegging van de taalgrens in 1962 kwam er – ondanks de pogingen van het Harmelcentrum – veel willekeur bij kijken. En politiek getouwtrek. Waarbij de Vlamingen aan het kortste eind trokken. Dat is nog maar eens beschreven in een zopas verschenen bundeling van historische bijdragen.

Taalgrens

Herman Vandormael, gewezen conservator van het kasteel van Gaasbeek, is inwoner van het dorp Sint-Pieters-Kapelle. Het had weinig gescheeld, of zijn dorp zou Franstalig zijn geworden bij de taalgrensregeling. In het parlement steunde men in die tijd op het Harmelcentrum. Dat centrum viel op zijn beurt voor niet-betwiste gebieden terug op de ondertussen afgeschafte talentellingen. Die werden met enige regelmaat uitgevoerd in het oude België. In 1947 gebeurde dat voor de laatste keer. Het Centrum Harmel, waar de legendarische Jan Verroken was aangesteld, kwam in de plaats en stelde een definitieve administratieve taalgrens voor.

Volgens de telling van 1930 waren er 92,1% Nederlandstaligen in Sint-Pieters-Kapelle. In 1947 was dat nog 81,02%. De rest was Franstalig ‘geworden’. De druk van ‘hogerhand’ was groot, zo noteert Vandormael. Sint-Pieters-Kapelle werd niet betwist, ook niet in het parlement, en werd naar (Vlaams-)Brabant overgeheveld. In buurgemeente Bever liep het anders: van 68,72% naar 34,52% in amper zeventien jaar tijd. Dat is ‘natuurlijk het resultaat van vervalste cijfers, gevolg van sociale druk en wat men vandaag morele terreur zou noemen‘. Resultaat: overheveling naar de provincie Brabant, met faciliteiten voor de Franstaligen, al gaven er zich slechts 181 op als eentalig Frans.

Het dorp Mark kende weer een ander verhaal, net als Lettelingen, waar delen van de gemeente perfect naar het Nederlandstalige Vlaanderen hadden kunnen overgeheveld worden. De Franstalige wijken konden dan in Henegouwen blijven. Echter, beide gemeenten kwamen het Waalse Henegouwen toe, na amendementen en stemming in de Kamer. Volksunie-Kamerlid Daniël Deconinck, nochtans van West-Vlaamse afkomst, protesteerde hevig in de Kamer.

En dan was er Edingen, vanouds een Nederlandstalige stad die in de provincie Henegouwen was beland. Zelfs de Franstalige belgicistische historicus Godfroid Kurth stipte in 1898 aan dat het een Vlaamse stad was. Tijdens de telling van 1910 noemden 60,8% van de stedelingen zich Vlaams. In 1930 was dat nog 50,78%, in 1947 … 10,86%. Voor de oorlog zorgde de Vlaams-nationalistische Grensbrigade van VNV-leider Staf De Clercq er voor de nodige agitatie, in het verlengde van de taalgrensacties van Ronsenaar Flor Grammens (vader van de recent overleden Mark). De Franstalige burgerij liet zich ook niet onbetaamd met acties tegen onder andere de Vlaamse school van de Broeders van de Christelijke Scholen. Er moet een ware taalgrensoorlog zijn uitgevochten in die jaren 1930. Net na de Tweede Wereldoorlog, in volle repressietijd, kozen vele Vlamingen voor de reële machthebber, en die sprak in Edingen Frans. (De eerste grote acties van het in 1972 opgerichte Taal-Aktie-Komitee speelden zich trouwens ook in en om Edingen af, amper tien jaar na de vastlegging van de taalgrens. Maar die periode behandelt Vandormael niet meer.)

De Nederlanden werden België

In een andere bijdrage wordt nog maar eens de stelling kracht bijgezet dat ook de Zuidelijke Nederlanden, lang na de splitsing in 1648, nog als ‘Nederlands’ werden beschouwd en de naam ‘Nederland(en)’ bleven dragen. Tot het eind van de 18de eeuw duurde het, eer de termen ‘België’ en ‘Belg’ in zwang kwamen. Maar dan ging het snel.

Ruud Bruijns spitte de archieven uit van (Noord-)Nederlandse kranten in de 17de en 18de eeuw. Al snel werd het hem duidelijk dat na het verdrag van Münster – waar de Republiek boven de doopvont werd gehouden – in de kranten in het noorden, ook het zuiden – inclusief de aan Frankrijk ‘verloren gebieden’ tot de Nederlanden werden gerekend. In tegenstelling tot de berichtgeving over andere landen, vielen de Zuidelijke Nederlanden – vaak onder de naam Oostenrijkse Nederlanden – niét tot de rubriek ‘buitenland’. Noord en Zuid vielen in de berichtgeving beide onder de rubriek ‘Nederlanden’.

We weten al van prof. Hugo De Schepper dat begrippen als ‘Noordelijke’ en ‘Zuidelijke Nederlanden’ niet voorkomen in Nederlandstalige contemporaine bronnen. Bruijns bevestigt dit met zijn studie. De Republiek werd in de 17de-eeuwse kranten vaak de ‘Vrye Nederlanden’ genoemd, of de ‘Vereenigde Nederlanden’. Het begrip Frans-Vlaanderen sloeg dan weer op ‘de staatkundige onderhorigheid aan Frankrijk en niet op taal’, zo stelde Bruijns vast. De berichtgeving over Frans-Vlaanderen liep zeker tot 1792 onder de kop ‘Nederlanden’.

Pas rond 1789 treden begrippen als ‘Belgïe’, ‘Belgium’ en ‘Belg’ in de woordenschat van de Nederlandse pers. In eerste instantie was dat een politiek-ideologisch etiket dat op de vrijheidslievende separatisten uit het zuiden sloeg. Met de onafhankelijkheidsverklaringen van Brabant en Vlaanderen – los van het Habsburgse Oostenrijk – werden de liberale separatisten ‘Belg’ genoemd. Maar ook de Patriotten in het Noorden, in hun strijd tegen Oranje, werden Belg genoemd – later Bataaf. Pas in de winter van 1789-’90, zo stelt Bruijns vast, ‘zien we dat er in Noord-Nederlandse media afwisselend werd verwezen naar zowel Belgen als Nederlanders’, daarbij de geografische en politieke scheiding viserend. In 1790 stelt Bruijns een toenemend gebruik vast van het woord ‘Belg’ en ‘Belgische Provinciën’ voor het Zuiden. Al spreekt de Amsterdamsche Courant dan wel correct van ‘Belgiën en Luik’ – want het prinsbisdom Luik behoorde niét tot de Oostenrijkse Nederlanden. Vooral na de restauratie in 1790, als de Brabantse Omwenteling wordt teniet gedaan, raakt ‘België’ stilaan ingeburgerd in de woordenschat van de Nederlandse pers. Definitief gebeurt dat na 1795, als de Zuidelijke Nederlanden worden ingelijfd bij Frankrijk.

Zannekin

Zopas verscheen het 39ste jaarboek  De Nederlanden ‘extra muros’ van de vereniging/stichting Zannekin. Zannekin is een erfgoedgemeenschap, gesneden uit Heel-Nederlands hout. Zannekin kijkt graag over de grenzen en zoekt naar sporen van het Nederlands en de Nederlanden in Frans-Vlaanderen, het huidige Wallonië en de Duitse Gemeenschap, Duitsland. Wie de vereniging op de voet volgt, is vertrouwd met historische begrippen als het Land van Kleef, Oost-Friesland, Abbegem en Terwaan. Allen onderdelen van ‘een krans van landstreken, waarvan sommige tot voor een paar generaties, zelf tot voor weinige jaren Nederlandstalig waren, maar systematisch werden verduitst of verfranst …’

In dit 39ste jaarboek niet enkel de hoger besproken bijdragen, maar ook aandacht voor het Standaardnederlands in het Frans-Vlaams, geuzenliederen, Oost-Friesland, het Nederduitse (Nederlandse) taaleiland Wilamowice (Willemsoog) in het geslaviseerde Zuid-Polen en de tot halfweg vorige eeuw nog aanwezige taaleilanden van de ‘Flandrer’ in het Roemeense Transsylvanië – een relict van Nederlandse emigratie uit 1178!

Jaarboeken Zannekin Jaarboek 2017 |

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen





Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.