De eeuw van Jan De Lichte

Jaren geleden werd de tv-serie al aangekondigd: De Bende van Jan De Lichte, gebaseerd op de welbekende schelmenroman van wijlen Louis-Paul Boon. Maar VTM (lees: DPG Media) heeft gewacht op de lancering van de nieuwe Vlaamse Netflix Streamz om de avonturen van Jan De Lichte op de kijkers los te laten. In zowat heel de wereld is de serie al langer te bewonderen via Netflix, onder de titel The Thieves of the Wood.

Robin Hood

Boon zocht een historische figuur die symbool kon staan voor de sociale ontvoogdingsstrijd in Aalst, en gebruikte de figuur van de straatrat Jan De Lichte als een soort grimmige, Vlaamse Robin Hood. Historisch kan je die roman niet noemen, net zomin als de gelijknamige tv-serie historisch is. De bende van Jan De Lichte stal in het echt van de armen. De rijken beroven was zoveel risicovoller. Zo prozaïsch is het uiteindelijk. Een vrijheidsheld kan je hem bezwaarlijk noemen.

Historische aanvulling

Vorige week verscheen het boek De eeuw van Jan De Lichte onder redactie van Elwin Hofman, die zich aan de KU Leuven in een postdoctoraat specialiseerde in de cultuurgeschiedenis van de achttiende eeuw. Dit boek heeft de ambitie om een ruimer beeld te scheppen van de vrij onbekende achttiende-eeuwse Oostenrijkse Nederlanden, zoals je op de flap kan lezen. Dat is een nobel doel.

Een wereld in oorlog

Verliezen we vooral niet uit het oog dat deze achttiende eeuw het begin betekende van de ‘moderne tijd’: industrialisering, Verlichting, de Franse Revolutie én – niet te vergeten – de Brabantse Omwenteling. De aloude machtsverhoudingen verloren stilaan hun bestaansrecht. De wereld van Jan De Lichte was een wereld van oorlog. Samen met zijn vriend Emiel Embo gaat hij bijvoorbeeld vechten in Silezië (het huidige Polen). De Oostenrijkse Successieoorlog had nogal wat vertakkingen. Zo verklaarde ook Frankrijk de oorlog aan Oostenrijk en begonnen ze aan de verovering van de Oostenrijkse Nederlanden. De lotgevallen van de gewone mens, schrijft Hofman, kan je niet los van de internationale verwikkelingen en conflicten zien.

Het ongenoegen van de bevolking nam toe naarmate de opgelegde belastingen steeds hoger werden. De bezette Nederlanden waren een melkkoe voor de Franse schatkist. Geweld en repressie werd niet geschuwd. De Franse bezetter kreeg snel een kwalijke reputatie. (Wat ook in de tv-serie meermaals aan bod komt.) In dat kader gaan Jan de Lichte en zijn bende te keer als een roedel jonge wolven.

Zware jongens

Het gezin De Lichte hadden zoals zovelen een karig inkomen, zodat de familie op zoek moest naar het nodige om te overleven. Alle gezins- en familieleden stonden wel eens terecht voor het stelen van graan, kleren, geld. Ook Jan begon al vroeg met stelen en keet schoppen op markten. De Franse aanvallen en bezetting zorgden voor een komen en gaan van troepen en Jan trad een paar keer in dienst van nu eens het Hollandse leger, dan weer in het Oostenrijkse leger. Hij deserteerde steeds snel, maar leerde ondertussen wel om te gaan met wapens. Al gauw trok hij op met een groep kompanen, die de naam ‘bende’ kregen. Inbraken, roven en moorden behoorden tot hun reputatie. Ze waren uiteindelijk stuk voor stuk ‘zware jongens’, schrijft Hofman.

De legende

In zeventien hoofdstukken schetst een team van vooral jonge historici de bredere context. Naarmate de tijd verstrijkt, vervagen ook de herinneringen aan de avonturen van Jan De Lichte. Nochtans beroerde zijn spectaculaire terechtstelling (hij werd letterlijk geradbraakt) in de ruime omgeving van Aalst de tongen, beschrijft Hofman. De verhalen – zeg maar legendes – namen toe en werden bezongen door rondtrekkende marktzangers.
Ze werden overgedragen van generatie op generatie, met vooral de waarschuwing dat het lot van straatrovers bezegeld was. Een boodschap van de overheid, zeg maar.

Slachtoffers

De voorbije 50 jaar lieten wel enkel historici op basis van archiefonderzoek hun licht schijnen over de échte Jan de Lichte en zijn bende, zijn leven, zijn omgeving en de gevoerde processen tegen de bende. Zij worden dan net geen helden genoemd maar ‘slachtoffers van hun tijd’, slachtoffers van oorlog en armoede. Waarbij ze voorbijgaan aan het simpele feit dat zovelen die in armoede leefden uit puur moreel besef niet aan het roven, plunderen, moorden gingen. Zij zijn zoveel meer helden dan Jan De Lichte…

Vanzelfsprekend hoopten de burgers op het verdwijnen van het feodaal onrecht. De slogans vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid klonken ook in de Vlaamse bossen. Sociale ongelijkheid, armoede en uitbuiting maakten deel van deze eeuw, schrijft Hofman. Het zijn overigens lokale potentaten die het sociale onrecht en de uitbuiting belichamen.
In de tv-serie wordt dat gretig en ten overvloede belicht. De nood aan een gemeenschappelijke vijand maakt dat kasteelheren voorgesteld worden als corrupt, machtsgeil, repressief, pervers, wreed en sadistisch. Jan De Lichte voert evenwel zijn volk niet aan in een revolutie; er komt geen politiek manifest aan te pas. Hij is meer anarchist dan revolutionair, ook al spoort hij zijn medeburger aan tot opstand tegen de uitbuiting.

Banditisme als alternatief

Dat is uiteindelijk ook hoe Boon het in zijn roman voorstelde: banditisme wordt een alternatief voor de revolutie. Acteur Matteo Simoni, hoofdrolspeler in de tv-serie, ziet het ook wel zo: ‘Anders dan in de serie zijn er weinig aanwijzingen dat de echte Jan de Lichte nobele bedoelingen had of een revolutie wilde ontketenen’.

Het is eigen aan historische fictie dat zij het verleden voorstelt in het licht van wat komen gaat…

Wie meer te weten wil komen over deze troebele eeuw, over de historische achtergrond  van de tv-reeks en amusante anekdotes uit deze periode, kan niet om De eeuw van Jan de Lichte heen.

Deze week is De eeuw van Jan De Lichte het Doorbraak-Boek van de week.

De eeuw van Jan de Lichte |

Paperback / softback | Nederlands | Nieuwe geschiedenis (1500-1870)

Het echte verhaal van vagebonden en rabauwen in de pruikentijdIn "De Bende van Jan de Lichte" komt het achttiende-eeuwse Vlaanderen tot leven. Het is een wereld van verfijnde mode engrauwe miserie, verlicht optimisme en barbaarse martelingen. [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Herre Daelemans

Bekend bij God

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
Kleinood is zo een van die woorden die zich als vanzelf wegstoppen, gierig als ze zijn op zichzelf. Je vindt ze niet wanneer je naar hen op zoek gaat, ze openbaren zich aan jou als hen dat uitkomt. Zomaar, zo lijkt het.
Dit is een kleinood en ik kwam het als vanzelfsprekend tegen. Natuurlijk.
[lees verder]

Het verborgen verdriet

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
‘Daar beneden ligt het meer, glanzend en stil, omzoomd door berken tot aan de waterkant. En het saunahuisje waar de jongens op zomeravonden met hun vader in zaten, na afloop het water in strompelend over de scherpe stenen. In een rij liepen ze, met hun handen uitgestrekt balancerend, als een crucifix.’
[lees verder]

Niemand is volmaakt. Maar goh, wat schieten we prachtig tekort!

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
De geschiedenis zal ons veroordelen.
(…) Maar hoe zit het dan met God? Ik hapte naar adem. Weet je als mensen het over God hebben … Ik denk, ik weet niet zeker of ze altijd… ik bedoel, God is niet iets waarvan je kunt bewijzen of het wel of niet bestaat. Maar zoals ik het bekijk, hebben [lees verder]

Tot leven gewekt, passioneel en vurig

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
Lauren Groff brengt u naar het jaar 1158. ‘De wereld vertoont de vermoeide sporen van de aflopende vastentijd. ‘ Marie de France, zeventien jaar komt het bos uit. ‘Alleen, te paard, in kil maarts gemiezer. De wind luwt. De bomen suizelen niet meer. Marie voelt het hele landschap toekijken hoe zij [lees verder]

Zelfs de stenen zullen huilen

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022

“er was een tijd dat boeken zo kostbaar waren dat we ze met eerbied behandelden, dat we ze aan onze kinderen beloofden, aan onze geliefden schonken..”
Dit is het op ware feiten gebaseerde levensverhaal van Edmond Charlot, een jongen die als 21-jarige zijn droom weet waar te maken: [lees verder]

De vloek van een familie

Recensie Herre Daelemans - 19/05/2022
‘Je moest geheimen laten waar ze hoorden: in het rijk van het zwijgen. Vooral de waarheid over ‘De Gebeurtenis’ mocht niemand te weten komen, te gevaarlijk, het toneel van het voorval was immers nog altijd het diepste zuiden van Italië, het kon tot wraakacties leiden, erover schrijven was ronduit [lees verder]

Een onverbiddellijk rapport

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
Generatiekloof.
Hoe volwassenen door kinderen pijnlijk raak geportretteerd worden.
‘Onze ouders, die zogenaamd gezaghebbende figuren .. ze dronken graag: dat was hun hobby of misschien een vorm van eredienst. Wijn en bier en whisky en gin. Ook tequila, rum en wodka. Midden op de dag noemden [lees verder]

Warmte in de poolcirkel

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Alles lijkt hier door anderen op maat gemaakt, op mensenmaat, waardoor je eigenlijk geen idee meer lijkt te hebben hoe de echte wereld er ook alweer uitziet.’ Ruimte? Vanaf mijn balkon kijk ik uit op een lapje grond waar ze tweehonderd nieuwe woningen inplanten.
Maar in de natuur van Noorwegen [lees verder]

Een schreeuw tegen de schaamteloosheid

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘De ziekte ontmenselijkt en maakt van die vrouwen marionetten, ten prooi aan groteske symptomen, willoze poppen in de handen van de artsen, die hen betasten en onderzoeken onder iedere huidplooi. Het zijn niet langer echtgenotes, moeders of jonge meisjes, het zijn geen vrouwen naar wie je kijkt of [lees verder]

Het boek van de hoop

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Het was een adembenemend mooi gebouw, dat viel niet te ontkennen, en toch voelde Nori ondanks deze schoonheid bij de aanblik ervan haar maag verkrampen. ‘

Het is een Japans gezegde: er zijn 50 woorden voor regen, omdat het zoveel regent.
Een geschikte metafoor, dacht auteur Asha [lees verder]

Zonder kunst geen leven

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
‘Omdat de muze‘ is het levensverhaal van Sara de Swart die zich ophoudt en deel uit maakt van de Tachtigers, de nieuwe kunst- en literaire beweging in Nederland, anno 1880 en later.
Net zoals Zora del Buono in ‘De maarschalk’ (hier eerder besproken) de levensloop van haar grootmoeder, [lees verder]

De verbeelding als betere werkelijkheid

Recensie Herre Daelemans - 18/05/2022
Ze leggen een gezicht bloot van meer dan 2000 jaar oud en dat niemand in al die tijd had gezien. ‘Het gezicht van een vrouw , uit één stuk gehouwen in steen. De kalksteen gaf het een maagdelijke aanblik, zoals een gesluierd gezicht van marmer. Ze keek recht voor zich uit, met een peilende, doordringende [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.