De eeuw van Duitsland

De realiteit is soms echt wel sterker dan de fictie, en zeker in Duitsland. Als je als auteur een schatkamer ontdekt van egodocumenten – dagboeken, briefwisseling, huishoudboekjes, notarisaktes … dan zit je gegarandeerd op rozen. Het familie-archief van vier generaties Duitsers, van de oprichting van het eengemaakte Duitse Rijk in 1871 tot de val van de Muur in 1989 en nadien. Giet dat in boekvorm en je krijgt een familiekroniek die zelfs naast Thomas Manns Buddenbrooks kan staan.  ‘Hut ab‘ voor Jan Konsts prestatie. Hij schreef het verhaal van ‘een Duitse familie in de lange twintigste eeuw’ op zulk meeslepende wijze, dat het boek om meer schreeuwt!

Ik betrapte me er tijdens het lezen vaker op om te googelen en wat naslagwerken erop na te slaan. Andere auteurs ook, die periodes en fenomenen onderzochten die Konst zo treffend en levensecht beschrijft.

 Decor: Duitsland

Alles begint met stamvader Ewald Grunewald. Zoon van keuterboertjes in Saksen, in de buurt van Dresden. Hij werkt zich op. Als eerste in de familie ontstijgt hij het landbouwersleven. Zijn intelligentie wordt opgemerkt en hij kan verder studeren. Universiteit zelfs. Dat was in het Duitsland van toen absoluut geen evidentie. Hij wordt dan  leerkracht  aan een prestigieuze jongensschool, een Gymnasium. Alleen al dat meritocratische verhaal, teken de achtergrond van een zich politiek ontwikkelend en economisch groeiend wereldrijk dat ook een plekje onder de zon wou, is al een boek waard. Hij verhuist met vrouw en kinderen naar de porseleinstad Meissen. De ontwikkeling van de stad is een vage — maar niet onbelangrijke — streep op de achtergrond van het pointillistisch werk dat Konst borstelt voor zijn aandachtige lezer. Het is die achtergrond, dat historische decor, dat referentiekader dat van De wintertuin — zo heet het boek — een Groot Europees Verhaal maakt. Niet het minst omdat de familie de grote cesuren van de Duitse geschiedenis van nabij en zelfs lijfelijk meemaakt: keizertijd, Eerste Wereldoorlog, Weimar-republiek, Hitlers Derde Rijk, DDR en het eengemaakte Duitsland.

Oorlog

De familie leeft in de zuidoostelijke hoek van het Pruisische Saksen dat ondanks gebiedsverlies na de Eerste en de Tweede Wereldoorlog, toch Duitsland blijft. Een geluk bij een ongeluk, want de familie heeft uiteraard te lijden onder de uitwassen en ontbering die beide oorlogen met zich meebrengen. Ewald, met wie de familiekroniek begint en die zich dus opwerkte tot de gebildete hogere middenklasse, werd op zijn 43ste nog onder de wapenen geroepen. Een schoonzoon wordt later actief bij de Wehrmacht. Hij werd op het eind van de Tweede Wereldoorlog zelfs een tijdlang vermist. Een dochter overleeft het bombardement op Dresden. En ook Sovjetrussische soldaten sparen de familie niet op het eind van de oorlog. Een dochter bevond zich met een kleindochter in 1963 net in West-Berlijn op de dag dat de grens werd gesloten en men aan de Muurbouw zou beginnen. Toch koos ze er voor om terug naar het oosten te gaan. Diezelfde dochter is in 1968 in Praag als de Lente er onderdrukt wordt door Sovjetsoldaten. Ook de val van de Muur werd van nabij meegemaakt door de familie. En neen, niemand stapte in het verzet, op geen enkel moment van de bewogen geschiedenis. Niemand stapte ook in de actieve ‘collaboratie’. Deze familie leefde als een gewone familie in een land dat telkens opnieuw zichzelf uitvond, vaak in de meest barre omstandigheden.

‘Vrede’

Gezien door de ogen van een gewone familie, waar iedereen zijn keuzes maakte in functie van context en karakter, ook politiek, vallen ook de parallellen op tussen nazi-Duitsland en de Duitse Democratische Republiek. ‘Onze opvoeding stond in het teken van een blinde gehoorzaamheid, dat kun je wenden of keren zoals je wilt, maar het is zo.’  Die zin slaat op het leven in het nationaalsocialistische Duitsland. In het socialistische Duitsland is het niet anders. Ook de nivelleringspolitiek van respectievelijk NSDAP en SED – de socialistische eenheidspartij van de DDR – loopt vrij gelijk. De klassenstrijd ruimt baan voor een ideologisch gedreven gelijkschakeling. Het deel van de familie dat het qua status en financiën beter heeft, ondergaat telkens een Abstieg, een afdaling op de sociale ladder. Voor de anderen betekent het een Aufstieg. Al zijn allen onderworpen aan de lange rijden voor de winkels, zowel tijdens als na de Tweede Wereldoorlog. Het boek leerde me een nieuwe begrip – dat zelfs Dirk Rochtus in zijn Duitslandboeken nog niet hanteerde. Het vele geduld dat men in de DDR moest aan de dag leggen om iets te eten te vinden, leverde het begrip socialistische Wartegemeinschaft op. Socialistische gemeenschap van wachtenden. En o ja, de enige man die zich politiek engageert, werd zowel lid van de NSDAP als van de SED. Het verschil was duidelijk niet groot.

Beter dan fictie

De wintertuin is familiekroniek, Duitse en Europese geschiedenis en caleidoscoop in één. Het levensverhaal van een familie die ‘in heel moeilijke tijden het hoofd boven het water probeert te houden’. Hilde, een van Emils dochters, bijvoorbeeld, werd net honderd. Daarvan leefde ze 80 jaar onder autoritaire regimes. Het is die context die tot leven komt in dit historisch non-fictieboek dat een roman over zo’n familie in deze tijdspanne klopt. Deze literaire non-fictie klopt met gemak de fictie. Duitsland leent er zich dan ook toe als decor.

 

De wintertuin | Konst Jan

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Aan het begin van de vorige eeuw, in 1902, komt Hilde Grunewald ter wereld in het Saksische Meißen. Ze is de oudste dochter in een kleinburgerlijk gezin en zal op een haar na de honderd halen. Hilde groeit op in het Duitse Keizerrijk, trouwt in de Weimarrepubliek [lees verder...]

Definitief teruggetrokken

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.