De eerste globalisering

Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond van Feiten (met hoofdletter) en feitjes (met kleine letter) die historici en auteurs beschreven. En toch is de continuïteit het sterkste verhaal van de langetermijngeschiedenis van de mens.

Drie globaliseringen

Die bedenking maakte ik bij het lezen van het bijzonder informatieve en vermakelijke boek Het jaar 1000: de ontdekking van de wereld. Historica Valerie Hansen (Yale University) toont er aan dat de globalisering die we vandaag kennen, niet nieuw is. Natuurlijk niet, in de historiografie worden grofweg drie globaliseringen erkend in ons verleden. De huidige, een digitale en financiële globalisering. De vorige was die van de 19de eeuw van imperialisme en industrialisering.

En de eerste, die tot stand kwam ca. 1450, als de Portugezen volop een weg naar de specerij-eilanden in Oost-Azië zoeken langs de West-Afrikaanse kusten. Die eerste globalisering kent elke lezer wel van één jaartal: 1492, de zogenaamde ‘ontdekking’ van Amerika door Columbus.

Vierde globalisering?

Valerie Hansen breidt er, verder in het verleden, een vervolg aan. De allereerste ‘globalisering’, volgens haar, vond plaats rondom het jaar 1000. Dat toont ze heel treffend aan met diverse voorbeelden, die ze elk in één hoofdstuk verhalend uitwerkt. Noormannen zetten voet aan wal in achtereenvolgens Groenland en Noordoost-Amerika. Al zouden er aanwijzingen zijn dat de Maya uit het verder zuidelijk gelegen schiereiland Yucatan er ook contacten mee hadden. Die Maya hadden contacten met indianen uit wat we later de Far West zijn gaan noemen in de huidige VS, maar ook met pre-Inca-samenlevingen in de hoge Andes en aan de kusten van Peru. Dat zijn afstanden om u tegen te zeggen.

Het daaropvolgende verhaal van de slavernij is de voorbije jaren bekender geworden: hier reikten Europa, het Midden-Oosten en Zwart-Afrika elkaar de hand. Ook de contacten van de Zweden tot de oostelijke uiteinden van de Zijderoute komen aan bod, toegespitst op het rijk dat de zogenaamde Roes uitbouwden in Oost-Europa. Het latere Rusland ontleende zijn naam aan dit schatrijke Scandinavische handelsrijk aan de grote rivieren. Het grote proto-industriële China en zijn contacten met Zuidoost-Azië en Centraal-Azië (de Zijderoute, nogmaals) toont evenzeer massale handelscontacten, tot het Midden-Oosten en Madagaskar. Zowel moslims als Polynesiërs waagden zich over afstanden waar we ons met onze ‘beschaafde’ eurocentrische blik alleen maar kunnen over verwonderen…

Naar één wereld

Hansen brengt heel beeldrijk het verhaal van een ‘interconnected world’. Handelscontacten dreven mensen overal op aarde in elkaars handen. Schepen met honderdduizenden keramieken stukken trokken naar zuidelijk Zwart-Afrika (Groot-Zimbabwe). Bijna evenveel slaven werden vanuit datzelfde donkere continent naar Eurazië gevoerd door moslim handelaars, als later naar de Amerika’s, voor de uiteindelijke afschaffing van de slavernij. Specerijen van het huidige Indonesië vonden hun weg naar Europese hoven en handelssteden… In het jaar 1000 waren Eurazië, van de Ierse westkust tot de Filipijnen al one world. Dat versterkte alleen maar eind 15de eeuw als de Portugezen de Kaap de Goede Hoop namen en zo het West-Europese handelsnetwerk aansloten op de netwerken over de Indische Oceaan.

Alleen… het model van de ‘drie globaliseringen’ is maar één model om naar de geschiedenis te kijken. Hansen voegt er een globalisering aan toe, zodat we van vier globaliseringen zouden kunnen spreken. Maar met haar boek toont ze eigenlijk vooral aan dat er maar één globalisering is. En dat die er altijd al geweest is. Het Oude Rome dat we kennen van zijn brood en spelen was al aangesloten op de Zijderoute toen. De diverse handelsnetwerken die er van west tot oost en van noord tot zuid bestonden, sloten allemaal op elkaar aan. Dat is nooit anders geweest.

Vernieuwing

Dé grote vernieuwing en verandering blijft toch wat in het ‘oude’ model de eerste globalisering heet vanaf ca. 1450. Zoals ik al schreef was dat een mercantiele globalisering: handelsnetwerken sloten op elkaar aan. De meest voor de hand liggende: het christelijke-Latijnse Westen had geen moslims meer nodig als tussenpersonen om met het Verre Oosten handel te kunnen drijven. In het licht van de cultuuroorlogen die er toen plaatsvonden, een pluspunt.

De meest opvallende: de ‘ontdekking’ van Amerika en het aansluiten op de handelsnetwerken daar — niet het minst de zilver- en goudwinning die met hele vloten naar West-Europa werden gestuwd, samen met (onder andere) aardappelen, koffie, chocolade en tabak. De volgende stap was dan om zwarte Afrikanen naar de Amerika’s te transporteren om er in door malaria geteisterde gebieden slavenarbeid te verrichten. En zo was de fameuze driehoekshandel ontstaan. De beste beschrijvingen van de wereld voor en na 1492 vindt u in de vuistdikke boeken van Charles Mann. De impact daarvan op gewone mensen heeft voor een gigantische transformatie gezorgd. Net het soort transformatie die Valerie Hansen omschrijft in de diverse hoofdstukken en geografische casussen in Het jaar 1000.

Moderne wereld

Met die nuance wil ik geen afbreuk doen aan het vlotte boek dat Het jaar 1000 is geworden. Integendeel. Hoogstens wil ik aangeven dat de woordkeuze discutabel is. Van ‘globalisering’ kan je misschien enkel spreken als de hele globe betrokken is in de handels- en financiële contacten. Het is een open vraag. En vooral: de Euraziatische contacten zijn veel ouder.

De migratiegeschiedenissen sinds de landbouwrevolutie alleen al tonen aan hoe vervlochten de samenlevingen en culturen op deze immens landmassa waren. Globalisering is van alle tijden, met andere woorden. En een kenmerk van continuïteit. Omdat mensen nu eenmaal contact zoeken met elkaar, en interessante waren — zijde, barnsteen, specerijen, zilver, goud of andere metalen, al dan niet als (half)afgewerkt product — altijd al voorwerp zijn geweest van handel. Daarin is de periode rondom het jaar 1000 niet anders dan de voorgaande 10.000 jaar.

Het jaar 1000 schildert heel overtuigend een middeleeuwse wereld die véél opener en moderner is dan wij ons die vaak voorstellen. (De middeleeuwen waren echt wel anders, ik schreef het hier al vaker.) Een genetwerkte wereld, waar handel over bijna de helft van de planeet, over grote afstanden, tot de normaalste zaak van de wereld behoorde. Het format van het boek maakt duidelijk dat er veel voor te zeggen valt dat er in een tijdsbestek van een tweehonderd jaar (ca. 900-ca. 1100) wel een verhoogde intensiteit was van internationale handel op verre afstand. En je dus van een ‘fase’ in de ‘globalisering’ kan praten. Dat doet ze met verve en veel voorbeelden. Een aanrader voor wie zijn eurocentrische blik op de wereld wil verbreden.

Het jaar 1000 | Valerie Hansen

Paperback / softback | Nederlands | Biografieën literaire auteurs

Het zou allemaal begonnen zijn toen Columbus in 1492 met drie schepenkoers zette naar het westen. Maar de globalisering deed al veel eerder haarintrede. Valerie Hansen laat ons zien hoe er rond het jaar 1000 op verschillendeplekken ter wereld [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.