De Dietsche nationaalsocialist

Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, die een greep naar de macht voorbereidde.

Niet als ‘Dietse nationaalsocialist’ haalde Tollenaere de geschiedenisboeken. Wel als een van de eerste rekruten van het Vlaams Legioen die aan het Oostfront sneuvelde. En dan nog wel door eigen vuur: het Spaanse falangistische SS-onderdeel Division Azul bestookte de hut waar Tollenaere en vier andere Vlamingen op 22 januari 1942 verbleven. Geen van hen overleefde. Tollenaere liet vrouw en drie kinderen achter in het bezette Vlaanderen.

Het resultaat van dat overlijden? VNV-leider Staf De Clercq was zijn opvolger kwijt. De Gentse burgemeester Hendrik Jozef Elias zou de toon van de VNV-collaboratie milderen. En de strijd met DeVlag/SS Vlaanderen om de hegemonie in Vlaanderen was verloren. Dat laatste vermeldt auteur Pieter Jan Verstraete allemaal in zijn nieuwe, beknopte biografie, maar werkt hij jammer genoeg niet echt uit. Verstraete wijdde eerder al een monumentale biografie in twee boekdelen aan Elias. Binnen een aantal jaren mogen we ons aan een gelijkaardig werk verwachten van De Clercq.

Herkenbaar patroon

In 1909 geboren, doorliep Tollenaere een wat we achteraf — vandaag dus — klassiek patroon noemen, eigen aan vele radicale Vlaams-nationalisten in het interbellum. Hij werd lid van het Algemeen Katholiek Vlaamsch Studentenverbond (AKVS), raakte er bedwelmd door de Rodenbachmystiek en -romantiek en werd al snel actief in het versnipperde Vlaams-nationale partijpolitieke leven.

Een korte passage in het seminarie leerde hem dat zijn roeping elders lag. Bevriende geestelijken zagen in hem eerder een politicus met een missie. Het feit dat hij zich moeilijk kon plooien naar regels en gezag, hielp bij de beslissing de Kerk te verruilen voor de Staat.

Eenzelfde gebrek aan gehoorzaamheid en discipline maakten dat zijn carrière bij het Verbond van Dietsche Nationaalsolidaristen (Verdinaso) van Joris van Severen eveneens van korte duur was. Dus werd hij actief in het in 1933 opgerichte Vlaamsch-Nationaal Verbond (VNV), de grootste partij aan het nationalistische firmament. Hij werd er algemeen propagandaleider, bouwde de partij mee uit in West-Vlaanderen, werd leider van de VNV-militie Zwarte Brigade en belandde in 1936 in de Kamer.

Nationaalsocialist (1)

In de Kamer, maar ook voorheen, in publicaties en publieke optredens, ontpopte hij zich tot een charismatisch man die hield van de daad. Zijn sprekerstalent werd geroemd — Verstraete spreekt van verbale krachtpatserij. Net als zijn radicalisme. Het federalisme waar het VNV tactisch voor pleitte, vond hij maar niets. Hij ging voluit voor Groot-Nederland, de ‘Dietsche volksstaat’. En als het even kon, zou dat geen democratie zijn. Democratie/democratisch beschouwde hij als scheldwoorden (pp. 43-44). Tollenaere tekende voor een rechts-autoritaire staatsopvatting.

Zeker na zijn bezoek aan Duitsland in de zomer van 1931 was hij overtuigd van dat laatste. Hij kwam er in contact met Duitse nazi’s, en stond in bewondering voor ‘de kalme’ Adolf Hitler. De Dietsche volksstaat zou trouwens aansluiting moeten zoeken bij Duitsland, vond hij – toen al. Hoewel hij (toen) tegen annexatie was, was het het lot van de Nederlanden deel uit te maken van een Germaanse statenbond onder Duitse leiding. We schrijven 1931. Van het VNV en het Verdinaso was er toen nog geen sprake. Al werkte hij die gedachten verder uit als propagandaleider van het VNV, hij stootte daar op de tegenkanting van ‘democraten’ en ‘federalisten’ als de al eerder genoemde Elias, Herman Vos en anderen.

Collaboratie

Eens België bezet, volgde Tollenaere de strategie van De Clercq om van de ‘Eenheidsbeweging’ VNV de leidende collaborerende partner te maken in Vlaanderen. Daartoe voorzag hij zelfs een integratie van de SS in het VNV. Dat mocht echter niet baten, de Algemeene SS Vlaanderen werd een beduchte concurrent, in samenwerking met de aartsvijand, de Deutsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap DeVlag.

Lukte die operatie niet, Tollenaere zou vanuit het VNV de leiding op zich nemen om Vlamingen te rekruteren voor het Oostfront. De troepen die er voor hem terechtkwamen lieten algauw hun ongenoegen blijken. De Vlaamse legionairs getuigden van pestgedrag en vernederingen. Bovenal: Staf De Clercq zou een contract hebben bedongen bij de SS dat het Vlaamse Legioen Vlaamse (of toch Nederlandstalige) officiers zou krijgen en katholieke aalmoezeniers. Maar SS-Standartenführer aan het Oostfront Otto Reich wist van niets, en zou er ook niet naar plooien.

Naar Moskou!

Daadkrachtig als hij was vertrok ook Tollenaere naar het Oostfront — dik tegen de zin van VNV-leider Staf De Clercq, die hem met lange tanden liet gaan. (Waarom met lange tanden; was De Clercq dan al ziek? Wou hij het risico niet lopen zijn gedoodverfde opvolger te verliezen? Had de Raad van Leiding al beslist dat Tollenaere hem zou opvolgen? Stof voor Verstraetes De Clercqbiografie.)

Na de nodige opleidingen, kwam hij als officier terecht in het SS Freiwilligen Legion Flandern. Verstraete besteedt in zijn beknopte biografie vooral ruimte aan de oprichting van dat legioen, de moeilijkheden die daarmee gepaard gingen, de debatten met de Duitse SS-leiding en de rol van Tollenaere hierin.  ’Vader’ van het Vlaams legioen een niet mis te verstane titel. Voor een uitgebreidere biografie moet je terecht bij zijn eigen werk, de lijvige biografie die hij in 1996 publiceerde. De troepenopbouw- en bewegingen doet Verstraete met de nodige details uit de doeken, daarbij puttend uit ooggetuigenverslagen, onder meer van de latere Volksuniesenator Oswald van Ooteghem.

Voor zijn schielijke overlijden is het frappant vast te stellen dat De Clercq hem naar huis wil halen. De rekrutering van Vlaamse soldaten voor het Oostfront en het enthousiasme voor de totale collaboratie zitten in het slop. De charismatische Tollenaere, die de daad bij het woord voegde, zou daar verandering in kunnen brengen. Maar Tollenaere verzaakt, en verkiest deelname aan het winteroffensief van 1942 om de blokkade van Leningrad te doorbreken. Tot het fatale, onomkeerbare feit.

Nationaalsocialist (2)

Nadien werd Tollenaere achtereenvolgens martelaar en mythe. Zijn strakke nationaalsocialistische overtuiging werd in het naoorlogse Vlaams-nationalistische Nachleben onder de mat geveegd. In die perceptie was hij de anticommunistische ‘kruisvaarder’ die voor God en Vlaanderen de bolsjewisten ging bekampen. Het siert Verstraete daar eveneens oog voor te hebben en in die zin een correctie aan te brengen aan het beeld dat hij nog opriep in zijn omvangrijke Tollenaerebiografie uit 1996.

Met deze beknopte biografie toont Verstraete nog maar eens aan dat hij dé biograaf van het Vlaams-nationalisme van interbellum en collaboratie mag genoemd worden. Hij schreef een zoveelste aanvulling op de historiografie van dit onderwerp. Heel leesbaar, al gaat de auteur er soms van uit dat de argeloze lezer over voorkennis beschikt.

Geen boeken gevonden

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.