De democratie en haar media

“De parlementaire democratie stamt uit de tijd dat politici zich verplaatsten met paard en wagen.” Dit citaat (p.309) vangt het essentiële probleem in het boek. Wij leven in een democratie die onder de omstandigheden van bepaalde spelregels is opgericht, maar die spelregels zijn drastisch veranderd. Wat betekent dit voor het functioneren van onze democratie? Hoe goed functioneert representatieve democratie tijdens het stormachtige informatietijdperk?

Welkom in de wereld van communicatieve media, -tempo en -ruimte. Dit is de drieslag die het boek hanteert. Via deze drie begrippen hakt Lukkassen door de mediajungle, waarbij hij netjes alles classificeert. De lezer merkt dat de auteur met zevenmijlshersenen door de wereld van de theorie stapt. Gelukkig is de schrijfstijl vloeiend. Voor Lukkassen is democratie iets waarvan het ware wezen zich niet in de theorie toont, maar een fenomeen dat begrepen moet worden door te omschrijven hoe het in de praktijk functioneert.

Zodra de uitgangspunten en de geschiedenis van de parlementaire instituties behandeld zijn, volgen de zorgen over de postmoderne benadering. Postmodernisme zou de publieke rede ongeschikt maken voor een democratie gebaseerd op logica, empirie en diepgaande dialogen. Op dit punt lijken de door Lukkassen geopperde problemen nog een storm in een glas water. Maar de ernst in zijn schrijven wordt in het begin slechts verbloemd omdat hij nog zijn theoretische raamwerk neerlegt. Daarna laat het boek zijn tanden zien.

De democratie volgens Lukkassen

Het boek maakt duidelijk dat de democratie geen ideologisch einddoel of streven is, maar slechts een middel. Democratie is het proces waarmee verschillende ideologieën, binnen de rechtvaardiging van de meerderheid, groeien of krimpen, hetgeen een vreedzame machtsoverdracht mogelijk maakt. Zo wordt snel duidelijk hoe hol de democratie is. Want de democratie blijkt een procedure die niet zonder een externe ideologische motivatie kan.

Het boek komt meerdere malen terug op de problemen van het postmodernisme, het verlies van God, de Kerk en het vervallen in speltheorieën, waarbij iedereen ervan uitgaat dat iedereen enkel uit is op eigenbelang. Lukkassen komt meerdere malen op dit probleem terug en schrijft op een van de laatste pagina’s kernachtig zijn conclusie:De democratische crisis is bovenal een crisis van waarden: de crisis van een samenleving die in alles een compromis zoekt.

Een ander probleem is de ‘beelddictatuur’ door sensatiemedia. Beelden zijn heel sterk en bepalen in grote mate hoe een politiek issue geframed wordt. We staan immers zo ver van de reële gebeurtenissen af dat wij afhankelijk zijn van die beelden. Tegelijk zijn er meer ‘waarheidsmakers’ dan ‘waarheidszoekers’. Politici managen hun plaats hierin via een leger juristen, pr-managers en spindoctoren. Deze ‘waarheidsmakers’ scheppen beelden die hun belangen dienen. “Deze ‘dictatuur van het beeld’ ondermijnt representatie, waarbij men juist onderhandelt en compromissen sluit tussen uiteenliggende posities. Het is in die zin ondemocratisch dat een beeld, dat een kleine uitsnede is van de overkoepelende situatie, zoveel ruimte opeist.”

De balans tussen het maken en zoeken van waarheid is uit balans. Het aantal mensen betrokken bij het framen en verkopen van waarheden overstijgt in ongezonde mate het krimpende kliekje journalisten. Daarbij komt ook dat journalisten minder kritisch worden en meer de kijkcijfers en snelle hype’s achterna jagen dan dat ze kwaliteit en objectiviteit willen bieden. Lukkassen brengt uitvoerig in kaart hoe dit alles schadelijk is voor het meest essentiële element van alle democratieën: de Öffentlichkeit – de ruimte van de publieke rede.

Hoewel het boek redelijk dicht bij zijn proefschrift blijft, is het verrassend goed leesbaar en valt het uitstekend te begrijpen. Afsluitend moet ik nog wel een kritische noot kraken over de recensie door de politicoloog Arnout Maat. Die recensie op The Post Online stelde: “Bovendien valt het wel mee met de gedachte dat het politieke systeem veel verantwoordelijkheid vraagt van kiezers: in De particratie laat ik zien dat uiteindelijk niet kiezers, maar de partijverbanden in Nederland het laatste woord, en dus de grootste verantwoordelijkheid, hebben.”

Had Maat het boek goed gelezen, dan was hij meermaals gestruikeld over Lukkassens analyse dat de democratie gekaapt is door de mensen die de lijsten voor verkiezingen opmaken. Ik vind de redenering scheef: ‘het laatste woord hebben’ betekent niet per se ‘verantwoordelijkheid dragen’. Daarbij beschrijft het boek ook uitgebreid de wijze waarop de groepsdynamiek van partijen maakt dat verantwoordelijkheid makkelijk te ontlopen is.

Een kritiek is dat de aangedragen oplossingen wat karig zijn. Lukkassen bedrijft pure wetenschap, door niets anders te doen dan een onbeschreven werkelijkheid te betreden en tot in detail te analyseren. Hier is het boek dan ook ijzersterk in. De auteur is in mijn ogen vooral belangrijk, omdat hij de wijsheden van linkse denkers als Marx, Gramsci en Žižek beheerst, zonder een marxist te worden.

 

 

De democratie en haar media | Lukkassen Sid

Paperback / softback | Nederlands | Praktische filosofie

Toen Lukkassen als gemeenteraadslid actief was, maar ook tijdens zijn traineeships bij het Europees Parlement en in de Tweede Kamer belandde hij in een wereld die nog grotendeels uitging van het wereldbeeld van Thorbecke uit de negentiende eeuw, toen communicatie [lees verder...]

Verschenen. Voorraad bijbesteld bij uitgever

Meer berichtjes van Externe Auteur

Het gesluierde leven van een tienermeisje in Iran: Shohreh Feshtali

Recensie Externe Auteur - 16/06/2022
Shohreh Feshtali (1970) vluchtte in 1993 vanuit Iran naar Nederland. Zij leefde dus de eerste negen jaar onder het bewind van de sjah (tot 1979). De volgende veertien jaar onder het bewind dat Ayatollah Khomeini introduceerde. Dat wil zeggen: een theocratisch schrikbewind. In Nederland bouwde zij vanaf [lees verder]

Zwijg. Waarom woke niet deugt

Recensie Externe Auteur - 22/12/2021
Voor wie zich een beter idee wil vormen van woke en haar gevaren is Zwijg. Waarom woke niet deugt van Paul Boonefaes onmisbare literatuur. Het kan samen met het complementaire Wie wat woke van Walter Weyns worden gelezen.
Discriminatie
Paul Boonefaes is vaak spits en grappig. De hebbelijkheid [lees verder]

De strijd om Europa

Recensie Externe Auteur - 24/04/2021
Wie een recensie schrijft van een boek van een gevestigde geopolitiek opiniemaker moet een dikke huid hebben. In zijn boek De slag om Europa kijkt U-Leiden professor Rob de Wijk naar de opkomst van China, het optreden van Poetin, het verschuivende machtsevenwicht in de wereld en de optie voor Europa [lees verder]

De spin in het katholieke web

Recensie Externe Auteur - 24/01/2021
‘In de grond van mijn hart draag ik altijd sterk de liefde voor de broeders en zusters die niet in volle communio met ons zijn, tegelijkertijd onderga ik het lijden aan een gedeeltelijke communio met hen die mijn broeders zijn’, aldus Johannes Willebrands in een persoonlijk schrijven aan paus Johannes-Paulus [lees verder]

Het fenomeen Wagner

Recensie Externe Auteur - 02/12/2020
Tot spijt van wie het benijdt, hoort Richard Wagner thuis in het rijtje van grote historische figuren. De Duitse componist was onder meer wegbereider van de atonale muziek, en zijn totaalkunst beïnvloedde de schilderkunst (het impressionisme), de literatuur (het symbolisme), de multimediakunst en zelfs [lees verder]

Beluisterde constructies

Recensie Externe Auteur - 10/11/2020
Op het album De Zwarte Rivier van Wannes Van de Velde staat het nummer BRT 7. De tekst gaat zo: ‘Post-modern, avant garde, het is voor mij gebakken brood. Ik geniet van een discussie die mijn intellect vergroot. Ik verleg mijn verste grenzen, word verlichter met de tijd, door de glans van het verheven: [lees verder]

De mogelijkheid van een EU-islam

BlogExterne Auteur - 16/03/2019
Eind februari vond op de afdeling Encyclopedie van de Rechtswetenschap van de Universiteit Leiden het Bassam Tibi-symposium plaats. Dit symposium was georganiseerd naar aanleiding van het verschijnen van Islamisme en islam, de Nederlandse vertaling van Bassam Tibi’s Islamism and islam (Yale, 2012), [lees verder]

Kop op, Europa

BlogExterne Auteur - 13/01/2019
Eurocentrisme vinden we overal: van wereldkaarten over de taalkunde naar de politiek. Kop op Europa klasseert dit politieke idee verticaal. EU-sceptici moet ik echter teleurstellen. Wie een werk zoekt dat zijn of haar emotioneel gedreven EU-bashing ondersteunt, is eraan voor de moeite. Het is veel meer [lees verder]

Opstand tegen God, maar wiens opstand dit is?

BlogExterne Auteur - 06/01/2019
Peter Hitchens was een gelovig kind, een atheïstische jongeman en uiteindelijk terug een zeer gelovige oudere man. Hij schreef dit boek als een antwoord op de discussie met zijn broer die duidelijk overtuigd atheïst is. Wie tussen de lijnen leest, begrijpt dat dit boek moet dienen als een antwoord [lees verder]

Een salvo Mortier

BlogExterne Auteur - 23/12/2018
Uitgeverij De Bezige Bij brengt in het kader van de herdenkingen van de honderdste verjaardag van het einde van de Eerste Wereldoorlog twee vorige romans van Erwin Mortier — Godenslaap (2008) en De Spiegelingen (2014) — in één band uit, aangevuld met De brieven van Matthew (2018). Waarbij de vraag [lees verder]

Indrukwekkend zonder spektakel

BlogExterne Auteur - 28/10/2018
Dat de Vlaamse Beweging oorzaak is geweest van uitbundige rechtsvorming, hoeft geen nadere toelichting. Elke taalwet, elke stap in de staatshervorming is een haast onuitputtelijke bron van wetgeving, parlementaire voorbereiding, min of meer creatieve rechtspraak en dito rechtsgeleerde commentaren. Toch [lees verder]

Ironie als wapen tegen mei ’68

BlogExterne Auteur - 01/07/2018
Hoe is verzet mogelijk tegen een tijdperk dat zich nooit anders liet kennen dan als verzet? Hoe start je een opstand tegen mensen die alles tot opstand herleiden? Met ironie misschien? Dat lijkt Thierry Baudet gedacht te hebben tijdens het schrijven van zijn tweede roman ‘Van elk waarheen bevrijd’, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.