De canon van de Romeinen

Ik zwierf, at sneeuw, had lief en werd vergeten. In negen woorden de essentie van een mensenleven gevat, dus dit moet poëzie zijn. Door de eeuwen heen hebben ontelbaar veel mensen geprobeerd een onuitwisbare indruk te maken op de generaties die nog moesten komen. Slechts enkelen zijn hierin geslaagd. Met een cruciale rol voor toevallige omstandigheden en met puur geluk.

Factoren die later gemakshalve geminimaliseerd worden. Een grootse carrière en dito daden moeten wel gestoeld zijn op talent en hard werken. Zelfs wanneer die daden zich situeren in de sfeer van veroveringsoorlogen en drieste veldtochten.

Een canon uit de oudheid

In de klassieke oudheid kregen kleine Romeintjes en Griekjes de illustere verhalen over de grootse daden van hun voorouders met de paplepel mee. Uiteraard met als bedoeling tot lering te strekken. De Perzen waren nu eenmaal niet verslagen door een zootje slapjanussen die stonden te trillen op hun benen. Wat ook gold voor de Romeinen, die zich beschouwden als verre afstammelingen van de roemrijke Trojanen.

Individuele roem en militaire confrontaties boeiden hen mateloos. Belangrijk dus dat de hoofdrolspelers van die conflicten een plaats kregen in het collectieve bewustzijn.

Cornelius Nepos is de eerste Romein die zich serieus bezighield met geschiedschrijving in de vorm van persoonlijke portretten en opmerkelijke feiten. De man was met andere woorden een biograaf avant la lettre. Nepos werd geboren rond 100 v.C., net zoals die andere beroemde Romein Julius Caesar.

Nepos was weliswaar geen volbloed Romein, want afkomstig uit Noord-Italië. Dat belette hem echter niet zich op te werken tot in de hoogste literaire kringen. Hij kende de bekende politicus en advocaat Cicero persoonlijk en kon de dichter Catullus tot zijn vrienden rekenen.

Slechts beperkt oeuvre bewaard

Over zijn privéleven weten we, in tegenstelling tot dat van heel wat zogenaamde beroemdheden vandaag, quasi niks. Misschien gelukkig maar. Hij legde zich namelijk vooral toe op schrijven. Een Wereldgeschiedenis, brieven, gedichten en een boek ‘Voorbeelden ter navolging’ (in het Latijn Exempla). En een gigantisch encyclopedisch werk over beroemde mensen. Ongelooflijk interessant allemaal, dus extra jammer dat slechts een klein deel van Nepos’ omvangrijke oeuvre bewaard is gebleven.

Het oeuvre van Cornelius Nepos dat we kennen, bevat fraaie en tot de verbeelding sprekende biografieën van beroemde buitenlandse (dus niet-Romeinse) generaals. Denk daarbij zeker aan Themistokles en Alkibiades, maar ook aan de onvermijdelijke Hannibal. Rode draad doorheen de levensbeschrijvingen valt te herleiden tot drie themata: het ostracisme, de krijgstactiek van de veldheren en hun wisselende loyaliteit.

Schervengericht was Romeinen vreemd

Het ostracisme of schervengericht was de Romeinen helemaal vreemd. Geen haar op hun hoofd dat eraan dacht oud-machthebbers voor een volksvergadering ter verantwoording te roepen en mogelijk te verbannen naar een of ander onherbergzaam oord. Nepos gebruikte dit typisch Grieks gegeven om in zijn werk bespiegelingen over de wisselvalligheid van het lot en de ondankbaarheid van het volk te betrekken.

De krijgstactiek die Griekse veldheren toepasten, viel samen te vatten onder die van de falanx: een compact monolithisch blok soldaten die in rijen opgesteld werden en elkaar in essentie probeerden omver te duwen. Met merkbaar plezier beschrijft Nepos de pientere listen die sommige generaals gebruikten om hun tegenstanders te verslaan.

Het wisselen van loyaliteiten symboliseerde voor Nepos de neergang van de Griekse wereld. Neem nu een figuur als Alkibiades, die zonder blikken of blozen overliep van Athene naar Sparta om ten slotte de kant van de Perzen te kiezen. Dat vormde volgens Nepos het bewijs dat de Grieken terecht door de Romeinen werden verslagen.

Inhoudelijk sterke literatuur

Biografieën… Velen denken smalend dat hun literaire smaak beter is dan dat. Geen peepshow in het leven van middelmatige BV’s voor u. Totaal terecht. Maar hier heeft u dan weer ongelijk. Nepos houdt zich namelijk niet bezig met de onbenullige bekende Vlamingen die vandaag de dag onvermijdelijk lijken.

Hij schenkt ons inzage in de levens van belangrijke historische figuren die écht een steen verlegd hebben in een rivier op aarde. Voorbeelden ter navolging dus.

Eindredacteur, zoek ander werk

Grote verdienste van deze vertaling is dat het volledige oeuvre van Nepos voor het eerst in één boek naar het Nederlands vertaald wordt. Grote valkuil is – opnieuw – de inleiding waarmee de lezer van bij aanvang om de oren geslagen wordt. De eindredacteur die dit liet passeren, moet dringend op zoek naar een andere job. De inleiding blinkt namelijk uit in arbitraire keuzes gemaakt door de drie (!) vertalers en komt daardoor op zijn zachtst gezegd nogal warrig over.

Waarom Herodotos vermelden, bijvoorbeeld, en Xenophon achteloos links laten liggen? En waarom de gortdroge tussentitel ‘Vergelijking en relativisme’ bij het gedeelte over enkele verschillen tussen Rome en Griekenland? Wat een schril contrast met de frisse en natuurlijke stijl die Nepos zelf gebruikt. Wél interessant is het gedeelte over de moderne biografie, maar dat krijgt dan weer amper drie bladzijden toebedeeld. Een gemiste kans dus.

Bladspiegelmissers

Deze editie bevat naast de vertaling ook de Latijnse tekst van het origineel. Dat alleen al maakt dit boek de moeite waard. Het Latijn werd aangepast zodat het vlotter leesbaar werd. Denk aan de letter ‘u’ die de vertalers waar nodig in een ‘v’ veranderd hebben. Het lettertype waarin de Latijnse tekst afgedrukt werd, voelt ook goed aan.

Maar waarom koos de eindredactie er in hemelsnaam voor om tekst en vertaling in aparte delen op te nemen? Hoeveel beter was het geweest om tekst en vertaling te spiegelen. Het Latijn van Nepos is makkelijk leesbaar en vlot verstaanbaar, zeker wanneer je een vertaling bij de hand hebt om even af te toetsen. Dringend tijd dus voor een personeelswissel bij betreffende uitgeverij.

Lees Nepos

Desalniettemin vormt de tekst van Nepos een fijne brok lectuur, die menig avond thuis kan opvullen. Zozeer zelfs dat we kunnen besluiten door onze auteur zelf aan het woord te laten: ‘Ongetwijfeld, Atticus, zullen veel mensen onderhavige literatuur oppervlakkig vinden. Ze zijn van mening dat het de rol van grootse mannen onwaardig is, wanneer ze mijn relaas lezen over wie de muziekleraar van Epaminandos was, of ik als een van zijn verdiensten noem dat hij leuk kon dansen of aardig fluit speelde. Maar in de regel zijn dat mensen die onbekend zijn met de Griekse cultuur en denken dat alleen dat juist is wat met hun eigen normen overeenkomt.’

Alleen al daarvoor zou u Nepos moeten lezen: literatuur met inhoud.

Macht en moraal | Cornelius Nepos

Hardback | | Oudheid (tot 500)

Deze portretten, de oudste biografieën in het Latijn, getuigen van een psychologische diepgang die je in de Romeinse geschiedschrijving zelden vindt, in een kraakhelder en stilistisch fraai Latijn. Van Nepos’ omvangrijke werk is een klein deel bewaard gebleven: [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Van den Bossche

De verlichting is dood, leve de verlichting!

Recensie Pieter Van den Bossche - 26/10/2021
Filosofie en ethiek. Twee disciplines die in tijden van klimaatopwarming en mondiale politiek-militaire verhitting even relevant lijken als kaboutertjes voor een burgerlijk ingenieur bouwkunde. Abstracte discussies over parallelle universa of categorische imperatieven: momenteel geen nood aan, toch? [lees verder]

Dante voor fijnproevers

Recensie Pieter Van den Bossche - 27/06/2021
‘Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt’. Wie bij het lezen van deze zin onwillekeurig terugdenkt aan zijn of haar vroegere school, heeft ongelijk. Kans is namelijk klein dat Dante Alighieri (1265-1321) bij het schrijven van zijn magnum opus oud-leraars in gedachten had. Hoe het [lees verder]

Niets nieuw onder de zon

Recensie Pieter Van den Bossche - 25/03/2021
Vuur. Weinig natuurverschijnselen die zo sterk tot de verbeelding spreken. Op water, aarde en lucht na, misschien. Iedereen met een beetje herinneringen aan zijn of haar kindertijd, kan zich het aansteken van de kachel of (‘politiek correcter’ dezer dagen) de barbecue voor de geest halen. [lees verder]

Ode aan het leven, de liefde en de dood

Recensie Pieter Van den Bossche - 07/03/2021
Zomer 2017. Acteur Stefaan Degand trekt er met zijn zwangere vrouw een weekendje op uit. Zonder dochter Mila, even op adem komen met z’n tweetjes in een idyllische omgeving. Tot de grauwe werkelijkheid plots en totaal onverwacht op de deur bonkt. Moeder en ongeboren kind worden afgevoerd met de ziekenwagen [lees verder]

Grasduinen in kunst en cultuur

Recensie Pieter Van den Bossche - 19/02/2021
Geen dankbaarder genre dan het essay om boeken, theater en films te bespreken. Dat weet Daniel Mendelsohn, de kale classicus uit de Verenigde Staten, ook. Hij maakt dan ook graag van de gelegenheid gebruik om ons, zijn Nederlandstalige lezers, in zijn nieuw boek Pijn en genot een intieme inkijk te bieden [lees verder]

De middeleeuwen zijn nog niet voorbij

Recensie Pieter Van den Bossche - 13/02/2021
Een hartverscheurend experiment in het secundair onderwijs. Laat leraars geschiedenis kiezen tussen lesgeven in het tweede of in het derde jaar. De dankbare, want zo sterk tot de verbeelding sprekende oudheid versus de val van het West-Romeinse rijk. Atheense democratie (Akropolis! Gouden Eeuw! Homeros!) [lees verder]

Europa grendelt buitengrenzen hermetisch af voor vluchtelingen

Recensie Pieter Van den Bossche - 09/01/2021
Bericht vooraf aan de Doorbraak-lezer: deze recensie kan en zal u met een zeker gevoel van Unheimlichkeit achterlaten. Het uitgangspunt van Timur Vermes’ jongste roman behelst namelijk een vluchtelingencrisis, waarbij het woord ‘vluchtelingen’ voor één keer niet lijdend maar handelend gebruikt [lees verder]

We zijn allemaal kinderen van Apate

Recensie Pieter Van den Bossche - 14/12/2020
Het is gebeurd. Het boerenjaar 2020 wankelt naar zijn einde met enkele spoortjes hoop die gloeien aan de horizon. Er is zicht op een vaccin. Dat zal ervoor zorgen dat het vermaledijde coronavirus binnenkort niet meer dan een onaangename rimpeling zal geweest zijn. En met Biden in het Witte Huis lonkt [lees verder]

De canon van de Romeinen

BlogPieter Van den Bossche - 02/11/2020
Ik zwierf, at sneeuw, had lief en werd vergeten. In negen woorden de essentie van een mensenleven gevat, dus dit moet poëzie zijn. Door de eeuwen heen hebben ontelbaar veel mensen geprobeerd een onuitwisbare indruk te maken op de generaties die nog moesten komen. Slechts enkelen zijn hierin geslaagd. [lees verder]

Propaganda voeren met geschiedenis

BlogPieter Van den Bossche - 31/10/2020
Iedereen die ooit in Vlaanderen naar school ging, ging wel ‘ns op schooluitstap naar Brussel — hoofdstad van ons uit elkaar brokkelende landje — en naar het Jubelpark, waar een gemythologiseerd collectief verleden herdacht wordt. Het opvallendste bouwwerk in het Brusselse park is de in 1905 voltooide [lees verder]

Verdwenen in de nevelen der tijd

BlogPieter Van den Bossche - 18/10/2020
Ambitie: voor de ene een zeer belangrijke en positieve eigenschap, voor de ander synoniem voor ontmenselijking van universele waarden. Ambitieuze mensen hebben duidelijke voor- en tegenstanders. Eén constante komt echter bij iedereen terug: de dood. Hoe het ook loopt, sterven doen we allemaal. Het kerkhof [lees verder]
0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.