De Boon 2022: de duurste Vlaamse literatuurprijs enkel voor Nederlanders

Met enige terechte trots werd de geboorte van een grote Vlaamse literatuurprijs onlangs aangekondigd. Eindelijk zou de Boon Literatuurprijs kunnen meespelen in de literaire BeNe Champions League. De Libris en de Boekenbon Literatuurprijs, gefinancierd door Nederlandse commerciële boekenpartners, gunnen hun laureaat – afgelopen jaar de Nederlanders Jeroen Brouwers en Wessel te Gussinklo – immers ook een geldzak van 50.000 euro. Maar wat blijkt nu? Bij de vijf laatste kanshebbers voor de Boon voor romans en non-fictie is geen enkele Vlaamse auteur geselecteerd.

Eens underdog altijd underdog

En dan te weten dat deze prijs via de organiserende vzw Vlaamse Literatuurprijs – onder de egide van voorzitter Jos Geysels – exclusief met Vlaams belastinggeld wordt gespijsd. Mediasponsors VRT en De Standaard zorgen voor de nodige reuring. Kwestie van de Vlaamse letteren zichtbaarheid te geven, heet dat dan in het zogenaamde mission statement. Quod non dus.

Naamgever van de prijs Louis Paul Boon zelf zou het allicht best geinig gevonden hebben hoe Vlamingen uit angst om toch maar niet te bekrompen provincialistisch over te komen alles wegschenken aan hun Nederlandse grote broer. Eens underdog, altijd underdog, toch?

Groeiende literaire kloof

Het idee van minister van Cultuur Jan Jambon om na het verdwijnen van de Gouden Uil vijf jaar geleden opnieuw een belangrijke Vlaamse letterenprijs te bekostigen, is zeker de moeite waard. Hoe je het ook draait of keert, de Nederlandse collega’s van Libris tot Boekenbon bekronen in de regel Nederlandse schrijvers, ook al staat het concours open voor de zuiderburen. De laatste Vlaamse Libris-winnaar gaat al terug tot 2011 toen Yves Petry met De maagd Marino de palm won. En die van de Boekenbon (ex-Ako) tot 2017 toen Koen Peeters aan het feest was met De mensengenezer. Nu ja, Vlaamse schrijvers worden boven Roosendaal dan ook nauwelijks verkocht terwijl Nederlandse schrijvers hier op heel wat meer egards en pecunia kunnen rekenen.

Carlo Van Baelen zocht het onlangs uit. In het novembernummer van de lage landen boog hij zich over de groeiende media- en literatuurkloof tussen Nederland en Vlaanderen. Op gebied van mediaconsumptie is er in Nederland totaal geen interesse in Vlaamse kranten en weekbladen: ‘Het Nederlandse aandeel in de verkochte oplage van Vlaamse kranten schommelt tussen 0,2 en 0,4 procent.’ In de boekensector – Van Baelen baseert zich op data uit 2020 – is er meer grensverkeer, langs Vlaamse kant wel te verstaan. Blijkt immers dat dat er procentueel haast evenveel boeken van Vlaamse uitgeverijen (46 procent) dan van Nederlandse (44 procent) in Vlaanderen over de toonbank gaan. In Nederland slagen Vlaamse uitgeverijen er met een schamele 8 procent van de totale verkoop er amper in om Vlaamse waar aan de Nederlandse lezers te slijten.

Ironie van een initiatief

Eerlijkheid gebiedt om aan te stippen dat de Vlaamse goudhaantjes vaak bij Nederlandse uitgeverijen het mooie weer maken. De focus op Vlaamse dan wel Nederlandse uitgeverijen kan dus niet direct worden geëxtrapoleerd naar Vlaamse en Nederlandse schrijvers. Bart Van Loo, David Van Reybrouck, Stefan Hertmans, Tom Lanoye en Herman Brusselmans zijn hiervan de bekendste exponenten. Hun recente bestsellers bij Nederlandse uitgeefhuizen doen het aandeel van de Vlaamse auteurs in de Nederlandstalige literatuur waarschijnlijk iets boven de 10 procent-grens uitstijgen. Maar het onevenwicht tussen de relatief grote aandacht voor Nederlandse auteurs in Vlaanderen en de geringe aandacht voor Vlaamse schrijvers in Nederland wordt jaarlijks groter, zo lijkt het wel.

Vandaar de ironie van een op zich lovenswaardig initiatief van een kersverse Vlaamse literatuurprijs die door de Vlaamse overheid wordt bekostigd, en al direct alleen vijf Nederlandse schrijvers (alle vijf uitgegeven door een Nederlands huis) naar de oppergaai laat meedingen: Erdal Balci met De gevangenisjaren, Pauline de Bok met De poel, Raoul de Jong met Jaguarman, Nico Dros met Willem die Madoc maakte en de onvermijdelijke Marieke Lucas Rijneveld met Mijn lieve gunsteling.

Balsem op de wonde

Allicht doet slechts de laatste naam bij u een belletje rinkelen, en daar hoeft u zeker niet beschaamd om te zijn. Rijneveld is in de Vlaamse media alomtegenwoordig. En dat Dros bij het kwintet zit, is balsem op de wonde. Hij gaat in deze lekker weg lezende schelmenroman die in Nederland een bestseller is, op zoek naar de auteur van Reinaert de Vos en diens verloren gegane epos Madoc. Dros doet daarbij de vroege middeleeuwen in al hun kleurrijke gekte en grillige onvoorspelbaarheid herleven. Dat zijn stijl wel eens rammelt en hij alleen maar karikaturaal oversekste monniken en kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders opvoert, moet je er bijnemen.

Afijn, het valt te verwachten dat Dros op 24 maart 2022 in Oostende de Publieksprijs (ook goed voor 5.000 euro) zal scoren. En dat de gedoodverfde winnaar Lucas Rijneveld – die onlangs aangaf om voortaan alleen nog als meneer te willen worden aangesproken – het onderspit zal moeten delven voor een dark horse. Juryleden houden er immers van om zich op hun eigenzinnigheid te laten voorstaan. Of kiezen ze toch voor het literair zonder meer meest waardevolle boek en dus voor Mijn lieve gunsteling?

Holland boven

Het literaire gokspel is slechts een aangename bijzaak. In essentie gaat het om een gemiste kans bij de lancering van deze nieuwe prestigieuze Vlaamse literatuurprijs. Jambon liet de Boon als ‘de nieuwe referentieprijs voor het beste Nederlandstalige boek’ in de markt zetten in plaats van resoluut te kiezen voor ‘het beste Vlaamse boek’ (van een Belgische schrijver die in het Nederlands schrijft).

Zo geschiedt trouwens in de regel in Nederland bij de toekenning van staatsprijzen. Het reglement van de door Nederlands overheidsmanna gespijsde P.C.Hooftprijs (60.000 euro) stipuleert dat de winnaar een Nederlands paspoort op zak moet hebben. Wie de belangrijkste Nederlandstalige thrillerprijs wil winnen, moet bij een Nederlands uitgeefhuis onderdak zijn, zo luidt het in de statuten van De Gouden Strop. Trouwens ook bij de toekenning van de driejaarlijkse grote Prijs der Nederlanden is het Holland boven. De laatste Vlaamse winnaars zijn Paul de Wispelaere in 1988 en Leonard Nolens in 2012.

Vlaamse generositeit

Dat sommige juryleden ondanks hun heel-Hollandse keuze zich toch enigszins bewust zijn van de nobele taak om de Vlaamse literatuur met deze Vlaamse prijs meer ruchtbaarheid te geven, bewijzen occasionele oprispingen. Bij sinologe Catherine Vuylsteke heet het bijvoorbeeld: ‘Willen de Vlaamse letteren ernstig worden genomen (…) dan is een Vlaamse literatuurprijs onontbeerlijk.’ En bij juryvoorzitster Brigitte Raskin: ‘De ervaring leert me dat een literatuurprijs de bekroonde auteur tijd en vrijheid geeft, precies dat wat een schrijver vleugels geeft.’ De Nederlandse schrijvers varen er dus wel bij. En de Nederlandse uitgeversbazen wrijven zich in de handen bij zoveel Vlaamse generositeit. De Vlaamse auteur en uitgever likt zijn wonden en kan slechts hopen op beterschap bij de tweede editie van de Boon volgend jaar.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.