Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke boekhandel – krijgt nu een eigen boekenbeursje. Wordt small weer beautiful?

Hoogmis van het boek

Traditioneel stond 1 november in het teken van de doden maar ook van de levenden, de levende literatuur meer bepaald. Er werd soms smalend gedaan over de grootste boekenwinkel ter wereld waar je dan nog ook eens 10 euro inkomgeld voor moest betalen. Maar dat hield weinigen tegen om met de hele familie naar deze jaarlijkse hoogmis van het boek af te zakken.

Die hoogmis zal er dus na een tachtigtal edities niet meer zijn want Boek.be, de verantwoordelijke organisatie van dit jaarlijkse mega-evenement, is niet meer. Niemand wou de schulden en het tiental werknemers van het failliete Boek.be overnemen. Dé Boekenbeurs is dood. Leve de boekenbeursjes.

Boekenbeurs light

Kortrijk was de eerste om met een nieuw herfstig boekeninitiatief uit te pakken. Boektopia heet de driedaagse – van zaterdag 30 oktober tot en met maandag 1 november – die in Kortrijk Xpo straks een miniversie van de ter ziele gegane oerbeurs brengt. In vier zalen van de Kortrijkse Expohallen zullen de tien organiserende uitgevers, die duidelijk het zakenmodel van de Antwerpse traditie omarmen, hun ding doen. Ook hier zal je 10 euro moeten neertellen. Ook in Kortrijk vallen er heel wat politieke en literaire BV’s te horen en te zien: van Bart De Wever tot Delphine Lecompte en Marieke Lucas Rijneveld. En ook daar zal er een boekenwinkel zijn.

Maar alles in een compacte miniversie dus, zeg maar een very light versie van het origineel. Voor die 10 euro kun je ‘1300 titels van alle deelnemende uitgeverijen inkijken en kopen’, luidt het op de website. Blijkt dat de Kortrijkse boekhandel Theoria hier voor verantwoordelijk tekent. Geen kwaad woord over deze kwaliteitsboekhandel maar vergeleken met het immense boekenaanbod van de vroegere Boekenbeurs is dit toch maar een mager beestje.

Voor elk wat wils

Het was precies de charme van de Boekenbeurs zaliger om in de herfstvakantie met de hele familie er naar toe te tenen. De kinderen konden ter plaatse grasduinen in de talloze strips of young adult-uitgaves die er haast allemaal te vinden waren. Lezende kinderen op het tapijt die er gratis strips kwamen lezen om ze daarna terug in de boekenrekken te plaatsen waren de kers op de taart. Ondertussen konden oudere scholieren en studenten door de academische uitgeverijen en de betere non-fictie-aanbiedingen snuisteren om er hun voorraad in te slaan. Pa en ma doken in de kunst- en kookboeken, de romans en naslagwerken of filosofische traktaten.

Hoe cliché het ook klinkt: de Antwerpse Boekenbeurs bood voor elk wat wils. Dat was haar kracht. Quasi elk Nederlandstalig boek was er te vinden. En dat was ook haar zwakte misschien. Het aanbod was een ratjetoe van jewelste. Maar voor een boekenliefhebber bleef het een zaligheid om erin te verdwalen en ontdekkingen te doen die je ter plaatse doorbladerde en aankocht. Of later in je lokale boekhandel bestelde.

Echte erfgenaam

Antwerpen wou zich natuurlijk niet de kaas van het brood laten eten door de Kortrijkzanen. Lees! heet het nieuwe initiatief dat het Antwerpse stadsbestuur in Antwerp Expo van maandag 1 november tot en met zondag 7 november organiseert. Daarmee willen de Antwerpse cultuurbeleidsmakers in samenspraak met Easyfair duidelijk maken dat zij de échte erfgenamen zijn van de traditionele Boekenbeurs.

De locatie is dezelfde als vroeger en ook de uitwerking, alleen ook hier weer iets minder ambitieus dan destijds. De herfstvakantie was altijd al het meest bezochte tijdslot van de beurs, samen met de afsluiter van 11 november. Al wie politiek en literair iets heeft gepresenteerd het afgelopen jaar tekent er nu weer present. De site van Lees! lijst alle optredens uur per uur op. En ja, voor kinderen onder de twaalf blijft het gratis en voor volwassenen 10 euro entreegeld. Gratis ticket voor een Antwerps museumbezoek inbegrepen.

Betere boek

Bij zoveel Kortrijks-Antwerps literair geweld kon Gent natuurlijk niet achterblijven. Met het verdwijnen van het maatschappijkritisch geïnspireerde Andere Boek jaren geleden zette Gent zich, ondersteund door het vrijzinnige Willemsfonds, als alternatieve boekenstad op de kaart. Het Betere Boek, zoals het jaarlijks evenement heet, pakt onder andere uit met de uitreiking van de Bronzen Uil voor beste Nederlandstalige literaire debuut. Sinds het opdoeken van de Antwerpse literaire debuutprijs enkele jaren terug krijgt de literaire debutant dankzij Het Betere Boek de nodige aandacht én een prijzengeld van 10.000 euro. Dit jaar was Caro Van Thuyne met het lyrische Lijn van wee en wens aan het feest trouwens.

Het Betere Boek blijft uit het vaarwater van de grote jongens door in het tweede weekend van oktober zijn lekkers uit te stallen. Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts mikt nu met 9000 Boeken eveneens op het hart van de herfstvakantie om aandacht voor het boek en zijn auteurs te vragen. Het nieuwe Gentse Boekenfestival wordt er van vrijdag 5 tot en met zondag 7 november uitgerold. Uiteraard dat boeken en optredens van de eigen uitgeverij er centraal staan: van Een boekje troost van literair Doorbraak-medewerker Jürgen Pieters tot Dag vader, van uitgever Sam De Graeve.

Ondernemende boekhandelaars

Brussel heeft dan weer met kunstencentrum Bozar en de internationale boekhandel Passa Porta een dynamische literaire evenementensector. Vooral Passa Porta is er in geslaagd om bijna wekelijks aandacht te vragen voor het betere, vaak internationale boek. Vrijdag 29 oktober is er een minifestival Short & Sweet rond ontregelende verhalen, met onder anderen Russisch talent Maxim Osipov en de Vlaamse kortverhalenschrijfster bij uitstek Annelies Verbeke. Tijdens de herfstvakantie staan optredens van de Chileense romanschrijver Alejandro Zambra en Nick Cave’s muzikale sparring partner Warren Ellis gepland. Op 8 november schuift de Amerikaanse auteur Richard Powers aan.

Ondernemende boekhandelaars springen dus meer en meer in het gat dat de Antwerpse Boekenbeurs heeft nagelaten. Ook in mijn eigen thuisstad is dat het geval met De Zondvloed en Boekhandel Salvator bijvoorbeeld. In die laatste is op woensdag 3 november Herwig De Lannoy te gast met Een stad in verwondering, het derde deel van zijn Mechelse stadsgeschiedenis. Op wandelafstand en knus dichtbij valt er blijkbaar ook heel wat literairs te beleven tijdens de Allerheiligenweek. Laat ik dus maar even de lokale chauvinist uithangen straks. Al mis ik toch wel de grote familiale Boekenbeurs van weleer.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dodelijk drama voor duizenden Daniels

Recensie Frank Hellemans - 08/09/2020
Chris de Stoop schreef een sereen onderzoeksportret van zijn nonkel boer Daniel die als 84-jarige op zijn vierkantshoeve door een jongerenbende werd gemolesteerd, vermoord én verbrand. ‘Mensen een bijnaam geven was een gewoonte in de streek. Oom Daniel had er veel. De oude viezerik. De clochard. [lees verder]

Veel stilleven en weinig verhaal: Stefan Hertmans vergeet te vertellen

Recensie Frank Hellemans - 29/09/2020
De verwachtingen waren hoog gespannen. Doet Stefan Hertmans in De opgang met de Tweede Wereldoorlog wat hij in het onvolprezen Oorlog en terpentijn met de Eerste Wereldoorlog deed? De opgang werd aangekondigd als een roman in de voetsporen van Oorlog en terpentijn en De bekeerlinge: via authentieke documenten, [lees verder]

‘Wildevrouw’ van Jeroen Olyslaegers: de roman van het jaar

Recensie Frank Hellemans - 01/12/2020
In zijn nieuwe historische roman Wildevrouw over het 16de-eeuwse Antwerpen van de Beeldenstorm verzoent wildeman Jeroen Olyslaegers Louis Paul Boon met Felix Timmermans dat horen en zien je vergaan. Olyslaegers borstelt in Wildevrouw op zijn Bruegels een sensueel portret van de gistende tijden in het [lees verder]

Nieuwe Peter Terrin verrast met veelzijdige liefdesroman

Recensie Frank Hellemans - 16/02/2021
Gedaan met de claustrofobie van verlaten fabrieken, gated communities of mentale tunnelvisies. In Al het blauw, de nieuwste roman van Peter Terrin, gaan de luiken open en gunt de auteur zijn beide hoofdpersonages de vanzelfsprekende verlossing van erotische escapades. Maar geen rozen zonder doornen, [lees verder]

Op kroegentocht met Walter van den Broeck

Recensie Frank Hellemans - 30/03/2021
‘Waar zijn de zinken munten met gat in het midden gebleven? Waar de tabaksdozen met de beeltenis van de koning? Waar de zondagse kerkgang, die maakte dat iedereen elkaar zag in de kerk en daarna in het café?’ Walter van den Broeck, die op zondag 28 maart tachtig jaar werd, schreef zichzelf een cadeau [lees verder]

Intiem poëtisch testament

Recensie Frank Hellemans - 07/04/2021
Doolhofoogst heet de nieuwste gedichtenbundel van de 75-jarige literaire duivel-doet-al Guido Lauwaert. Meer dan ooit is hij bezig met het afronden van zijn leven. Drie jaar geleden beschreef hij al in Alvorens alles vervaagt de eerste veertig jaar van zijn rocamboleske omzwervingen in het literaire [lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel. Koosjere kippensoep Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller en bewees [lees verder]

Willem Frederik Hermans wordt 100 en Stijn Streuvels 150

BlogFrank Hellemans - 25/08/2021
De honderdste verjaardag van Willem Frederik Hermans op 1 september wordt in Nederland uitgebreid in het zonnetje gezet. Een maand later eert Vlaanderen zijn literaire zonen en dan meer bepaald Stijn Streuvels die op 3 oktober 150 jaar geleden is geboren. Blijkt trouwens dat dubbeltalenten Hermans en [lees verder]

20 jaar na 9/11: op weg naar literaire navelstaarderij van de eigen sekse of huidskleur?

BlogFrank Hellemans - 08/09/2021
Waar was jij toen op 9/11 twintig jaar geleden de wereld stilstond? Ik was die avond godbetert op een literair feestje, zoals dat vandaag nog nauwelijks bestaat. Uitgeverijconcern WPG, twintig jaar geleden het allesoverheersende literaire moederhuis van onder andere De Bezige Bij, Arbeiderspers, Querido [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking. Discriminerend Een [lees verder]