De Amsterdamse Maigret heeft echt bestaan

In ‘Het testament van agent 1218’ komt de Amsterdamse onderwereld van het interbellum weer tot leven. De bij toeval ontdekte en liefdevol heruitgegeven mémoires van oud-rechercheur Marten Veenstra doen denken aan Baantjer en aan ‘onze’ Simenon. Een document humain zonder literaire pretenties, maar niettemin een onweerstaanbare pageturner.

Het had geen haar gescheeld of de mémoires van de Amsterdamse rechercheur Marten Veenstra waren op de papiercontainer beland. Bij het uitruimen van de ouderlijke woning ontdekte Monique Veenstra een map met vergeelde typoscripten. Papieren van haar grootvader, die in 1962, een jaar voor zijn dood, enkele memorabele affaires uit zijn veertigjarige politiecarrière op schrift had gesteld voor zijn beide zoons.

Ingevingen en inzicht

Marten Veenstra komt in 1915 vanuit Friesland in Amsterdam terecht om er aan de slag te gaan als politierechercheur. Hij begint letterlijk op straat en groeit uit tot een ‘krak’ in observatieopdrachten en undercoverwerk avant la lettre. In zijn veertig jaar durende carrière zal Veenstra verschillende ophefmakende misdaden van nabij opvolgen. De herinneringen aan zijn begindagen als Amsterdams agent met kraagnummer 1218 hebben een nadrukkelijke sepiatint. ‘Smerissen’ en boeven frequenteren aan het begin van de twintigste eeuw dezelfde buurten, de penoze en de handhavers zijn geen vreemden voor elkaar.

Veenstra wordt rechercheur op een moment dat de technische hulpmiddelen voor het misdaadonderzoek nog in de kinderschoenen staan. Hij moet het hebben van zijn intuïtie, terreinkennis en psychologisch inzicht. Vanaf de jaren ’20 krijgt hij meer ‘spitstechnologie’ ter beschikking. Autoachtervolgingen, afluisterapparatuur en primitieve vormen van forensische wetenschap komen langzaamaan in zwang. Maar tussen de regels blijf je lezen dat Veenstra het bij het oplossen van zijn meest geruchtmakende zaken vooral moest hebben van zijn eigen ingevingen en zijn psychologisch inzicht.

Biertje met de boef

Als je Veenstra op zijn woord gelooft, geldt er in die dagen er iets van een sportieve rivaliteit tussen de misdadigers en de rechercheurs. Veenstra’s benadering van het Amsterdamse misdaadgild blinkt iets door van het comprende et ne pas juger (begrijpen en niet oordelen) van Simenons commissaris Maigret. Veenstra komt uit zijn  memoires naar voren als een kuitenbijter, een geharde politieman die desnoods in zijn vrije tijd en tegen de orders van zijn oversten in, verdachten blijft schaduwen tot hij de onderste steen boven heeft. Maar tegelijkertijd toont hij dikwijls een bijna vaderlijke bekommernis om de mensen die hij achter de lurven zit.

Met sommige ex-‘klanten’ drinkt hij na hun vrijlating zelfs een biertje, onder het motto ‘ieder zijn vak.’ Veenstra is overtuigd van zijn missie als agent, maar is humanist genoeg om ook het bredere plaatje te zien van de omstandigheden die een mens tot de misdaad brengen. Daarbij: als rechercheur heeft Veenstra zich uiteraard niet te bemoeien met de strafmaat. Geen wonder dat de achtervolging hem meer genoegen biedt dan de vangst. Alleen bij een ijselijke zaak van kindermoord laat hij zijn objectieve masker even vallen. De moord op een driejarige kleuter laat ook de geharde rechercheur, vader van verschillende kinderen, niet onberoerd.

‘Ik ben nu eenmaal geen schrijver’

Voor de literaire pretenties moet je dit werk niet lezen. Veenstra structureert zijn memoires zoals de talloze politieverslagen die hij in zijn carrière moet hebben getikt. Dat betekent: een zakelijk taalgebruik, een strakke chronologische opbouw, vermelding van kenmerkende details, een flinke portie jargon. Evenwel schuwt hij een melige woordspeling of cliché (‘dat was een kolfje naar mijn hand’ etc.) niet. Nergens blijkt dat het hem om de literatuur te doen zou zijn. ‘Wel neem ik aan dat een goed schrijver van deze verhalen een meer boeiend geheel zou kunnen maken, zonder de waarheid veel geweld aan te doen. Jammer, ik ben nu eenmaal geen schrijver.’ Als lezer neem je het hem evenwel niet kwalijk. Onder Heemstra’s pen komt, ondanks de stilistische onbeholpenheid van het geheel, een voorbije wereld weer tot leven.

Peter R. de Vries

Voor de hedendaagse lezer doet Veenstra’s register evenwel  vertrouwd aan. Zijn confrontaties met misdadigers als ‘Witte Nelis’, ‘Blonde Ali’ (van Alida) of ‘Henk de Melkboer’ doen soms erg denken aan de avonturen van rechercheur De Cock (met c-o-c-k) van Appie Baantjer. Dat sfeertje van ‘ouwejongenskrentenbrood’ is een bekende trope van de Nederlandse misdaadverslaggeving, gebouwd op de veronderstelling dat er vroeger een familiair sfeertje zou hebben geheerst onder de lokale maffia, waarin de ‘ome’s’ en ‘tantes’ van de Amsterdamse onderwereld hun handeltjes dreven zonder de buitenwereld tot last te zijn. Ons kent ons, als een volleerde  bitterballenmaffia.

Sommige dingen veranderen niet. Ook in Veenstra’s gloriedagen vond de publieke opinie dat er te laks werd opgetreden tegen de misdaad en dat de opgelegde straffen te mild waren. Toch valt het verschil tussen de tijd van toen en het heden niet te ontkennen. Deze heruitgave kreeg immers een voorwoord van de Nederlandse misdaadverslaggever Peter R. de Vries. Diens treurige lot mag gelden als het ultieme bewijs van het feit dat de Amsterdamse penoze anno 2022 allesbehalve gezellig is.

Michiel Leen

Het testament van agent 1218 is hier te koop

Meer berichtjes van Michiel Leen

De Amsterdamse Maigret heeft echt bestaan

BlogMichiel Leen - 10/08/2022
In ‘Het testament van agent 1218’ komt de Amsterdamse onderwereld van het interbellum weer tot leven. De bij toeval ontdekte en liefdevol heruitgegeven mémoires van oud-rechercheur Marten Veenstra doen denken aan Baantjer en aan ‘onze’ Simenon. Een document humain zonder literaire pretenties, [lees verder]

De Amsterdamse Maigret heeft echt bestaan

BlogMichiel Leen - 10/08/2022
In ‘Het testament van agent 1218’ komt de Amsterdamse onderwereld van het interbellum weer tot leven. De bij toeval ontdekte en liefdevol heruitgegeven mémoires van oud-rechercheur Marten Veenstra doen denken aan Baantjer en aan ‘onze’ Simenon. Een document humain zonder literaire pretenties, [lees verder]

Een monument voor Gerard Van Menxel

BlogMichiel Leen - 03/08/2022
Afgelopen zaterdag werd in Schoten afscheid genomen van Gerard Van Menxel. Goed mogelijk dat u nog nooit van de man gehoord hebt. Maar Michiel Leen neemt zijn hoed af voor deze stille voorvechter voor kunst en letteren.
Er zijn mensen die met kleine gebaren een groot verschil kunnen maken. Gerard [lees verder]

Gerrit Komrij: wat voorafging

BlogMichiel Leen - 28/07/2022
Met ‘De wording van Gerrit Komrij‘ levert Arie Pos een prachtige voorzet voor de ultieme biografie van de flamboyante Nederlandse dichter. ‘De wording’ is een intelligente verkenning van een cruciale fase in Komrij’s leven en werk, waarin de motieven en het meesterschap [lees verder]

Op zoek naar Willem Elsschot in Parijs

BlogMichiel Leen - 21/07/2022
Met Villa des Roses leverde debutant Willem Elsschot in 1913 een grootstadsroman af zoals er in de Vlaamse letteren van die jaren nog geen was voorgekomen. Elsschot mocht bij leven zijn interviewers graag prikkelen met de suggestie dat de roman voortkwam uit wat hijzelf in de lichtstad had beleefd. Cultuurjournalist [lees verder]

Boekenland: kreunen bij een oproep om meer polemiek

BlogMichiel Leen - 12/01/2022
Ja, nee, het zal u misschien verbazen, maar ik heb na mijn tirade van vorige week over de Noorderburen op de Meir, toch nog enkele kennissen in Nederland die zo vriendelijk zijn me af en toe wat lectuur door te sturen. Zo kreeg ik van een dierbare vriendin, die door de wel erg stringente lockdownmaatregelen [lees verder]

Boekenland in Antwerpen: vergeet de koopjes, lees de stad

BlogMichiel Leen - 07/01/2022
Schrik niet, beste lezer, wanneer u tijdens het shoppen op de Antwerpse Meir een verwilderde man aantreft die ‘Koopjes! Het zijn godverdomme koopjes!’ schreeuwt richting de ontelbare borden met ‘solden’ en – steeds vaker – ‘sales’ die dezer dagen het straatbeeld [lees verder]

Du côté de chez Goudeseune

BlogMichiel Leen - 29/12/2021

Donkere dagen tussen kerst en nieuwjaar. En uitgerekend nu vraagt den Hellemans mij om een paar weken zijn Boekenland te bestieren. De peuk van het jaar is traditioneel het moment waarop ten huize Leen de rolluiken naar beneden gaan, de kachel wordt opgepookt en de wereld buitengesloten met [lees verder]

In het hoofd van alleskunner Koen Broucke

BlogMichiel Leen - 01/09/2021
Het gebeurt hoegenaamd niet vaak, maar het komt wel voor dat ik de intense behoefte voel de prachtige stad Antwerpen achter mij te laten en me over te geven aan een radicaal changement de décor. Ik ruil dan, mits het afleggen van een slordige 180 kilometer autoweg dwars door België, met plezier de [lees verder]

De ondraaglijke lichtheid van ‘My Salinger Year’

BlogMichiel Leen - 18/08/2021
Waarin uw dienaar anderhalf uur van zijn mooie jonge leven kwijtspeelt aan een film die weliswaar ‘Salinger’ in de titel draagt, maar amper uitstaans heeft met de kluizenaar-schrijver van Catcher in the Rye.
Bij sommige schrijvers is het zo dat ik meer over hen heb gelezen dan van hen. Een [lees verder]

Bij de 101e verjaardag van een vieze oude man

BlogMichiel Leen - 11/08/2021
De Amerikaanse cultauteur Charles Bukowski zou vorig jaar honderd geworden zijn. De eeuwfeesten hebben een jaartje moeten wachten door de coronapandemie, maar met een jaartje vertraging wordt de zelfverklaarde ‘vieze oude man’ dan toch geëerd. In zijn Duitse geboortestad Andernach, maar ook in… [lees verder]

Avonturen van een amateur-boekhandelaar

BlogMichiel Leen - 28/07/2021
Op een dag besef je dat je boekencollectie je boven het hoofd begint te groeien. Dat je gewoonte om bij de bevriende antiquaar voorraad in bulk in te slaan, stabiliteitsproblemen veroorzaakt in het plafond van de onderburen. Dat je nachttafeltje bezwijkt onder de uitwassen van je tsundoku — leesmateriaal [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.