De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.

Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat betreft de tweede. Van Severen blijft in de belangstelling staan van zowel oudere als jongere generaties. Dat bewijzen onder meer de jaarboeken die zijn naam dragen, en die dit jaar hun 25ste editie mochten beleven.

Ook Doorbraaks eigen Luc Pauwels bracht zopas een spiksplinternieuwe biografie uit: Joris Van Severen: op leven en dood, letterlijk.

Antimilitarist

Van in zijn tienerjaren was Luc Pauwels al geïnteresseerd in de persoon en het gedachtegoed van Joris Van Severen. Hij schreef menig artikel over hem onder meer in Tekos en in de jaarboeken van het Studiecentrum Joris Van Severen. Ook Pauwels’ licentiaatsverhandeling (KUL) is aan hem gewijd.

En thans is er de verzorgd en overzichtelijk uitgegeven biografie, bestaande uit drie delen (De jonge Joris Van Severen, De Dinaso Joris Van Severen en De rijpere Joris Van Severen), ingedeeld in 28 hoofdstukken.

De West-Vlaamse notariszoon en student Van Severen leerde aan het IJzerfront de sociale werkelijkheid kennen in al haar rauwheid. Hij werd emotioneel getroffen door de dood van duizenden boerenzonen en arbeiderskinderen in de loopgraven. In meerderheid Franstalige officieren waren hiervoor in zijn ogen verantwoordelijk.

Reeds bij het begin van de oorlog was Van Severen al een overtuigd antimilitarist, maar hij radicaliseerde nog verder aan de IJzer, en juichte de bolsjewistische revolutie in Petrograd toe. Als overtuigd flamingant —Pauwels toont duidelijk aan dat hij nimmer een Vlaams-nationalist was— sloot hij zich bij de Frontbeweging aan.

Frontpartij

In het geteisterde, naoorlogse Vlaanderen zocht de oud-officier naar orde en zingeving. Vaak deed hij dat aan de hand van zijn, hoofdzakelijk, Franse literatuur. Tot 1924 beruste zijn lectuur vooral op linkse auteurs en vereerde hij onder meer een tijdlang Lenin.

Hij werd volksvertegenwoordiger voor de Frontpartij. Maar de praktijk van het parlementair stelsel stelde hem algauw teleur. In 1929 werd hij niet herkozen maar toen al maakte hij plannen voor een eigen beweging, die het parlementair ‘gedoe’ zou overstijgen.

In de herfst van 1931 hield de streng-katholieke Van Severen het Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen, oftewel het Verdinaso boven de doopvont. Een autoritaire, fascistoïde beweging met hem als Spartaanse leider.

Het Verdinaso diende als een elite het volk vooraf te gaan, op weg naar waardigheid en zelfbewustzijn in een historisch Heel-Nederlands staatsverband. Geen geweld, maar strenge zelfdiscipline luidde het motto. Overtuigen en dat door steeds en overal het voorbeeld te geven.

Later verbreedde Van Severen zijn Heel-Nederlandse visie tot wat we nu de Benelux noemen. Neen, een belgicist is Van Severen, aldus zijn biograaf, beslist nooit geweest. Wel was hij levenslang een fervente anti-1830’er — Pauwels wijdt hieraan een apart hoofdstuk in zijn boek.

Matiging

Na zijn nieuwe marsrichting van 1934 – een maar gematigde toon als reactie op de repressie van zijn beweging door de Belgische staat – kon Van Severen, naarmate de jaren vorderden, vooral in adellijke kringen op steeds meer krediet rekenen. Ook binnen de katholieke partij werd er met hem rekening gehouden.

De Van Severen van de late jaren 1930 was teruggeplooid op een Heel-Nederlands revolutionair conservatisme, waarbij de katholieke fundamenten het haalden op fascistische en nationaalsocialistische modes. Hij was een aristocraat in de ethische betekenis van het woord en een blijvende Heel-Nederlandse inspirator. Een wegbereider, aldus zijn nieuwste biograaf.

Roemloos einde

Van Severen zat op één lijn met koning Leopold III en steunde diens pogingen om voor België een nieuwe oorlog alsnog te vermijden. Desalniettemin werd hij op 10 mei 1940 door de Belgische staatsveiligheid gearresteerd en als een ‘geketende hond’ afgevoerd, eerst naar Brugge en even later naar Frankrijk.

In wat later bekend zou worden als ‘Het bloedbad van Abbeville,’ werd Van Severen tenslotte samen met twintig anderen — met de hete adem van de oprukkende Duitsers in hun nek — door Franse soldaten vermoord. De Belgische staat heeft zich nooit voor zijn arrestatie en deportatie geëxcuseerd.

Rijk bronnenapparaat

Pauwels schreef zijn biografie aan de hand van talrijke, her en der verspreide bronnen. Hij is wellicht de eerste historicus die ze allemaal geraadpleegd heeft, voor zover ze ter beschikking stonden. Vooral putte hij veel informatie uit zijn eigen verhandeling, de al verschenen literatuur en de jaarboeken, die op zich een rijke steengroeve vormen.

Daarnaast had hij de beschikking over talrijke interviews met tijdgenoten en familieleden, die hij in de loop van de afgelopen decennia afnam. Tot slot zijn er de eigentijdse weekbladen en kranten. In de biografie staan veel citaten (onder meer ook uit de dagboeken en agenda’s), waarvan vele in het Frans. Lezers die hier niet zo vertrouwd mee zijn, houden best een woordenboek bij de hand.

De drie delen volgen een in hoofdzaak chronologische volgorde, hier en daar onderbroken met thematische hoofdstukken. Zo is het aan de vrouwen van Van Severen gewijde hoofdstuk het meest omvangrijke. Andere hoofdstukken behandelen dan weer Van Severens intellectuele activiteiten, het nationalisme als doctrine, de conservatieve revolutie, de ideologie van de organische samenleving, het solidarisme… Een aantal passages vergen wel enige inspanning van de lezer.

Foutjes heb ik er maar twee gevonden. Benoît de Langhe, vader van Jozef, was geen boer maar een onderwijzer, en de naam van professor Geyl wordt met een y geschreven en niet met ij.

De thematische bibliografie is heel verzorgd beschouwd en zal toekomstige vorsers veel diensten kunnen bewijzen. Ook een register ontbreekt niet.

Conclusie

Luc Pauwels schreef een schitterende en verrijkende biografische synthese, waarin hij alles wat tot nog toe over Joris Van Severen verschenen is, verwerkte. Pauwels stoffeerde zijn boek verder door zijn eigen inbreng.

Maar hij weet dat in het biografische wereldje een biografie nooit als de ‘ultieme’ of de ‘definitieve’ mag beschouwd worden. Dat is iets voor reclamejongens en –meisjes. Denk maar aan het recente opduiken van de verloren gewaande archieven van Louis-Ferdinand Céline, die in één trek alle bestaande biografieën over hem achterhaald maken.

In zijn laatste bladzijden maakt Pauwels trouwens zelf gewag van het ‘roodlederen koffertje’ van Van Severens laatste minnares Rachel Baes, dat thans in het AMVC-Letterenhuis berust. Het mag pas op 25 mei 2033 (vijftig jaar na haar dood) geopend worden. Wie weet wat daarin bewaard wordt. Maar tot dan zal Joris Van Severen: op leven en dood, letterlijk alvast als standaardbiografie gelden.

Joris van Severen | Luc Pauwels

Hardback | Nederlands | Historische biografieën

Joris van Severen (1894-1940) is een politicus die blijft fascineren. In deze nieuwe biografie gaat Luc Pauwels dieper in op het leven, het denken, maar ook de liefdesavonturen van Van Severen. Hij brengt de huidige stand van het historisch onderzoek samen [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Joseph Roth: een zwalpende meesterverteller en razende journalist

Recensie Pieter Jan Verstraete - 27/01/2023
Met zijn biografie over de Oostenrijkse romanschrijver en excellente journalist Joseph Roth schreef de Engelse verslaggever Keiron Pim als eerste voor zijn taalgebied het levensverhaal van deze eeuwige zwerver en zuipschuit. De vertaling is tevens de eerste Roth-biografie die in de Lage Landen bij de [lees verder]

Het trollenleger van J.K. Rowling: zesde Cormoran Strike-detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/01/2023
Na haar succes met de Harry Potter-boekenreeks legde Joanne K. Rowling zich toe op het misdaadgenre. Onder het pseudoniem Robert Galbraith begon ze te schrijven aan een serie detectives onder de noemer Cormoran Strike (zie ook Doorbraak van 27 december 2020). Ook deze reeks groeide uit tot een immens [lees verder]

Atoomoorlog op het nippertje voorkomen: de Cubacrisis van 1962

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/12/2022
In oktober 1962 kwam het haast tot een kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. In zijn nieuw boek De Afgrond laat de Britse historicus Max Hastings aan de hand van nieuwe bronnen zien hoe door een kettingreactie van misverstanden de spanningen tussen 16 tot en met 28 oktober steeds [lees verder]

Een journaliste in een politieteam

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/12/2022
In het echte leven werkt Carina van Leeuwen (1959) voor de politie van Amsterdam, waar ze als inspecteur werkt als forensisch specialist in het cold case team — het onderzoeken van onopgeloste moorden uit het verleden na nieuwe aanwijzingen. Daarvoor werkte ze als operatieassistente in diverse ziekenhuizen.
[lees verder]

Van Uilenspiegel tot Roeland: een degelijke geschiedenis van het Vlaams Huis in Gent

Recensie Pieter Jan Verstraete - 08/12/2022
Vele jaren lang bewaarde Oswald van Ooteghem het archief van het Vlaams Huis in Gent. Enkele jaren geleden vroeg hij de Leuvense historicus Peter van Windekens om er de geschiedenis van te schrijven.
Wie Van Windekens enigszins kent, weet dat hij een ervaren ‘archiefrat’ is die de onderste [lees verder]

Een ‘donker’ toerist reist kriskras door Europa: een beleving

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/11/2022
In zijn vorig boek Het lijk van de dictator (2020) deed de gewezen hoogleraar Luc Rasson (1956) verslag over het overlijden en vooral het lange naleven van drie Europese dictators: Mussolini, Franco en Pétain. Hij deed dit met veel verve en vanuit een persoonlijke invalshoek. Thans ligt zijn tweede [lees verder]

Twaalf Europese ‘makers’ van geschiedenis en hun tijd

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/11/2022
In zijn nieuwste boek Persoonlijkheid en macht onderzoekt de bekende Britse historicus en Hitler-biograaf Ian Kershaw hoe twaalf Europese staats- en regeringsleiders met verschillende achtergronden en uit verschillende politieke systemen macht konden verwerven en uitoefenen, en in hoeverre die macht [lees verder]

Stormval: een prachtige Scandinavische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/10/2022
Stormval brengt ons terug naar het einde van de vorige eeuw toen in Norrland of de noordelijkste landsdelen van Zweden een zestienjarig meisje, Lina Straved verdween. Iedereen ging ervan uit dat ze vermoord werd. De in zichzelf gesloten dader Olaf Hagström was een veertienjarige jongen, die na dagenlange [lees verder]

Mussert schuldig aan moord?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/10/2022

We schrijven zomer 1940. Nederland en andere West-Europese landen zijn bezet door de Duitsers. In Den Haag installeren ze zich. Tal van gebouwen zijn in beslag genomen. Hun bestuurs-, militaire- en politieapparaten beginnen zich meer en meer te moeien met het Nederlandse bestuur. Nog kan de Nederlandse [lees verder]

Wie valt er nog te vertrouwen…

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/09/2022
Eerder mochten we hier de vorige thriller Rookgordijn van het Noorse auteursduo Jørn Lier Horst (oud-rechercheur) en Thomas Enger (journalist)  bespreken. In hun derde gemeenschappelijke thriller Slagzij (Noors: Slagside) bewijzen ze andermaal hun kunnen. Beiden zijn goed op elkaar ingespeeld.
Interne [lees verder]

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.