De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.

Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat betreft de tweede. Van Severen blijft in de belangstelling staan van zowel oudere als jongere generaties. Dat bewijzen onder meer de jaarboeken die zijn naam dragen, en die dit jaar hun 25ste editie mochten beleven.

Ook Doorbraaks eigen Luc Pauwels bracht zopas een spiksplinternieuwe biografie uit: Joris Van Severen: op leven en dood, letterlijk.

Antimilitarist

Van in zijn tienerjaren was Luc Pauwels al geïnteresseerd in de persoon en het gedachtegoed van Joris Van Severen. Hij schreef menig artikel over hem onder meer in Tekos en in de jaarboeken van het Studiecentrum Joris Van Severen. Ook Pauwels’ licentiaatsverhandeling (KUL) is aan hem gewijd.

En thans is er de verzorgd en overzichtelijk uitgegeven biografie, bestaande uit drie delen (De jonge Joris Van Severen, De Dinaso Joris Van Severen en De rijpere Joris Van Severen), ingedeeld in 28 hoofdstukken.

De West-Vlaamse notariszoon en student Van Severen leerde aan het IJzerfront de sociale werkelijkheid kennen in al haar rauwheid. Hij werd emotioneel getroffen door de dood van duizenden boerenzonen en arbeiderskinderen in de loopgraven. In meerderheid Franstalige officieren waren hiervoor in zijn ogen verantwoordelijk.

Reeds bij het begin van de oorlog was Van Severen al een overtuigd antimilitarist, maar hij radicaliseerde nog verder aan de IJzer, en juichte de bolsjewistische revolutie in Petrograd toe. Als overtuigd flamingant —Pauwels toont duidelijk aan dat hij nimmer een Vlaams-nationalist was— sloot hij zich bij de Frontbeweging aan.

Frontpartij

In het geteisterde, naoorlogse Vlaanderen zocht de oud-officier naar orde en zingeving. Vaak deed hij dat aan de hand van zijn, hoofdzakelijk, Franse literatuur. Tot 1924 beruste zijn lectuur vooral op linkse auteurs en vereerde hij onder meer een tijdlang Lenin.

Hij werd volksvertegenwoordiger voor de Frontpartij. Maar de praktijk van het parlementair stelsel stelde hem algauw teleur. In 1929 werd hij niet herkozen maar toen al maakte hij plannen voor een eigen beweging, die het parlementair ‘gedoe’ zou overstijgen.

In de herfst van 1931 hield de streng-katholieke Van Severen het Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen, oftewel het Verdinaso boven de doopvont. Een autoritaire, fascistoïde beweging met hem als Spartaanse leider.

Het Verdinaso diende als een elite het volk vooraf te gaan, op weg naar waardigheid en zelfbewustzijn in een historisch Heel-Nederlands staatsverband. Geen geweld, maar strenge zelfdiscipline luidde het motto. Overtuigen en dat door steeds en overal het voorbeeld te geven.

Later verbreedde Van Severen zijn Heel-Nederlandse visie tot wat we nu de Benelux noemen. Neen, een belgicist is Van Severen, aldus zijn biograaf, beslist nooit geweest. Wel was hij levenslang een fervente anti-1830’er — Pauwels wijdt hieraan een apart hoofdstuk in zijn boek.

Matiging

Na zijn nieuwe marsrichting van 1934 – een maar gematigde toon als reactie op de repressie van zijn beweging door de Belgische staat – kon Van Severen, naarmate de jaren vorderden, vooral in adellijke kringen op steeds meer krediet rekenen. Ook binnen de katholieke partij werd er met hem rekening gehouden.

De Van Severen van de late jaren 1930 was teruggeplooid op een Heel-Nederlands revolutionair conservatisme, waarbij de katholieke fundamenten het haalden op fascistische en nationaalsocialistische modes. Hij was een aristocraat in de ethische betekenis van het woord en een blijvende Heel-Nederlandse inspirator. Een wegbereider, aldus zijn nieuwste biograaf.

Roemloos einde

Van Severen zat op één lijn met koning Leopold III en steunde diens pogingen om voor België een nieuwe oorlog alsnog te vermijden. Desalniettemin werd hij op 10 mei 1940 door de Belgische staatsveiligheid gearresteerd en als een ‘geketende hond’ afgevoerd, eerst naar Brugge en even later naar Frankrijk.

In wat later bekend zou worden als ‘Het bloedbad van Abbeville,’ werd Van Severen tenslotte samen met twintig anderen — met de hete adem van de oprukkende Duitsers in hun nek — door Franse soldaten vermoord. De Belgische staat heeft zich nooit voor zijn arrestatie en deportatie geëxcuseerd.

Rijk bronnenapparaat

Pauwels schreef zijn biografie aan de hand van talrijke, her en der verspreide bronnen. Hij is wellicht de eerste historicus die ze allemaal geraadpleegd heeft, voor zover ze ter beschikking stonden. Vooral putte hij veel informatie uit zijn eigen verhandeling, de al verschenen literatuur en de jaarboeken, die op zich een rijke steengroeve vormen.

Daarnaast had hij de beschikking over talrijke interviews met tijdgenoten en familieleden, die hij in de loop van de afgelopen decennia afnam. Tot slot zijn er de eigentijdse weekbladen en kranten. In de biografie staan veel citaten (onder meer ook uit de dagboeken en agenda’s), waarvan vele in het Frans. Lezers die hier niet zo vertrouwd mee zijn, houden best een woordenboek bij de hand.

De drie delen volgen een in hoofdzaak chronologische volgorde, hier en daar onderbroken met thematische hoofdstukken. Zo is het aan de vrouwen van Van Severen gewijde hoofdstuk het meest omvangrijke. Andere hoofdstukken behandelen dan weer Van Severens intellectuele activiteiten, het nationalisme als doctrine, de conservatieve revolutie, de ideologie van de organische samenleving, het solidarisme… Een aantal passages vergen wel enige inspanning van de lezer.

Foutjes heb ik er maar twee gevonden. Benoît de Langhe, vader van Jozef, was geen boer maar een onderwijzer, en de naam van professor Geyl wordt met een y geschreven en niet met ij.

De thematische bibliografie is heel verzorgd beschouwd en zal toekomstige vorsers veel diensten kunnen bewijzen. Ook een register ontbreekt niet.

Conclusie

Luc Pauwels schreef een schitterende en verrijkende biografische synthese, waarin hij alles wat tot nog toe over Joris Van Severen verschenen is, verwerkte. Pauwels stoffeerde zijn boek verder door zijn eigen inbreng.

Maar hij weet dat in het biografische wereldje een biografie nooit als de ‘ultieme’ of de ‘definitieve’ mag beschouwd worden. Dat is iets voor reclamejongens en –meisjes. Denk maar aan het recente opduiken van de verloren gewaande archieven van Louis-Ferdinand Céline, die in één trek alle bestaande biografieën over hem achterhaald maken.

In zijn laatste bladzijden maakt Pauwels trouwens zelf gewag van het ‘roodlederen koffertje’ van Van Severens laatste minnares Rachel Baes, dat thans in het AMVC-Letterenhuis berust. Het mag pas op 25 mei 2033 (vijftig jaar na haar dood) geopend worden. Wie weet wat daarin bewaard wordt. Maar tot dan zal Joris Van Severen: op leven en dood, letterlijk alvast als standaardbiografie gelden.

Joris van Severen | Luc Pauwels

Hardback | Nederlands | Historische biografieën

Joris van Severen (1894-1940) is een politicus die blijft fascineren. In deze nieuwe biografie gaat Luc Pauwels dieper in op het leven, het denken, maar ook de liefdesavonturen van Van Severen. Hij brengt de huidige stand van het historisch onderzoek samen [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 12/09/2021
Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.
Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat [lees verder]

Filip de Pillecyn als journalist tijdens de Duitse bezetting

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/08/2021
Al eerder verscheen er journalistiek werk van Filip de Pillecyn (1891-1962) in boekvorm. We denken dan vooral aan de bundel Kiespijn der ziel (1981), verzameld en ingeleid door Richard Baeyens dat werk bevatte van De Pillecyn verschenen in het interbellum en onmiddellijk na de bezetting (onder meer in [lees verder]

Een vlug vergeten hoofdzonde

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/08/2021
De in 1975 in Stockholm geboren Maria Grund bracht het grootste deel van haar loopbaan door in de film- en mediabranche. Daardoor woonde ze afwisselend in Londen en New York. Thans woont ze op het Zweedse eiland Gotland, en brengt ze haar tijd al schrijvende door. De hoofdzonde is haar debuut als detectiveschrijfster.
[lees verder]

Moord en doodslag in Friesland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/08/2021
 De auteur Anita Terpstra werd in 1974 in het Friese Hallum geboren, en is bedrijvig als journaliste. In 2009 debuteerde ze als misdaadauteur met Nachtvlucht. Voor haar thriller Samen werd ze in 2017 genomineerd voor de Gouden Strop. Daarnaast schreef ze ook enkele non-fictieboeken. 
Altaar
[lees verder]

Adolf Hitler was helemaal geen eenzaat

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/07/2021
In haar nieuw boek vertelt de Duitse historica Heike B. Görtemaker op overtuigende wijze en aan de hand van een overweldigende hoeveelheid bronnenmateriaal hoe de Duitse dictator Adolf Hitler zich met een hechte kring vertrouwelingen omringde, die hij als zijn surrogaatfamilie beschouwde. Zelfs na de [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.