Dante voor fijnproevers

‘Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt’. Wie bij het lezen van deze zin onwillekeurig terugdenkt aan zijn of haar vroegere school, heeft ongelijk. Kans is namelijk klein dat Dante Alighieri (1265-1321) bij het schrijven van zijn magnum opus oud-leraars in gedachten had. Hoe het ook zij, de Florentijn wordt quasi automatisch in verband gebracht met zijn magistrale werk over het hiernamaals. Zijn spreekwoordelijke reis door hel, vagevuur en paradijs heeft Dante – excusez le mot – onsterfelijk gemaakt.

Meesterwerk in de volkstaal

Alleen al omdat hij het gewaagd had zijn meesterwerk in het Toscaans te schrijven, een volkstaal die volgens de meeste van Dante’s geletterde tijdgenoten enkel gebruikt werd op straat en in de spreekwoordelijke kroegen. Parels voor de zwijnen dus, liet de geleerde Giovanni del Virgilio via een – uiteraard in het Latijn opgesteld – briefgedicht aan Dante weten.

‘(…) Geletterden

verfoeien volkstaal met haar duizend dialecten

ofschoon ze onderling geen afwijking vertonen.

Daarbij, niet één uit het gezelschap waarvan u

de zesde bent, noch wie u hemelwaarts zal volgen

schreef in het taaltje van de markt.’

Weg met dat vulgair taaltje graag

Dante als nummer zes, na uiteraard Homerus, Vergilius, Ovidius, Horatius en Lucanus. Zonder uitzondering dichters die geen volkstaal gebruikten, dus weg met dat vulgair taaltje graag. Zeker voor een werk waarin zo een belangrijk thema aan bod kwam.

Dante biedt Giovanni del Virgilio op een verpletterende manier van antwoord. Hij schrijft een brief. In het Latijn. Uiteraard niet zomaar een brief. Dante kruipt in de huid van Tityrus, de legendarische herder uit Vergilius’ eerste ecloge. En net zoals de legendarische Mantuaan voor hem ooit deed, drukt hij zich uit in de eerste persoon. Auteur gaat schuil achter personage, met andere woorden. Waardoor een dubbel literair spel ontstaat waarmee Dante zijn literaire criticasters met verstomming slaat. Hij kan het dus wel, hoogstaande en vermakelijke Latijnse poëzie schrijven.

Dante kan het, Lateur ook

Patrick Lateur kan het ook, hoogstaand en vermakelijk vertalen. De man heeft het métier zodanig goed in de vingers dat hij zich met ogenschijnlijk gemak zowel taal en register van zwoele liefdespoëzie (Pervigilium Veneris, 25 jaar geleden ook uitgegeven bij Uitgeverij P) als van de grote Homeros zelf eigen maakt.

Voor de vertaling van Dante’s briefwisseling met Giovanni del Virgilio koos Lateur opnieuw voor de korte en krachtige jambische versmaat. Met hetzelfde resultaat als bij zijn gelauwerde Homerosvertalingen. De vertaling leest dan ook verdomd vlot omdat het ritme zo nauw aansluit bij het Nederlands, op zich een staccato taaltje.

Hoe heerlijk nog eens ongegeneerd elitair te worden benaderd

De lezer wordt op zijn wenken bediend. Een doordachte en uitgebalanceerde inleiding stelt Dante voor als literair-historische figuur én schetst in één beweging een ferme brok Europese literatuurgeschiedenis. Je kan zien dat Patrick Lateur zijn sporen heeft verdiend  in het onderwijs. Elk woord gewikt en gewogen neemt hij ons op sleeptouw doorheen een lang onbelicht gebleven verleden. Wie niet wil verdwalen in deze hoogstaande introductie dient er dan ook de volle aandacht bij te houden. Hoe heerlijk voelt dat, nog eens ongegeneerd elitair te worden benaderd in tijden waarin populariserende pulp de klok slaat.

Het spreekt voor zich dat literaire Spielereien van grootheden als Dante en Del Virgilio wemelen van de spitsvondigheden en dubbele bodems. Zeker wanneer hun teksten chronologisch zo ver van ons afstaan.

Rustgevend kritisch apparaat met enkele schoonheidsfoutjes

Lateur heeft geprobeerd een evenwicht te zoeken tussen tekst en omkadering. Heel rustgevend dat hier niet wordt gewerkt met een schier eindeloze lijst nummertjes in de tekst die dwingend naar een kritisch apparaat verwijzen. Wie dat wenst, kan achteraan in het verzorgd uitgegeven boekje terecht voor annotaties die de lezer vrijblijvend kan raadplegen.

Niet alles staat uitgelegd, gelukkig maar. Toch had het soms wat meer mogen zijn. ‘Tanden van een molos’ bijvoorbeeld, krijgt als uitleg ‘Cangrande I della Scala van Verona belegerde Padua in (sic) 5 augustus 1319, maar zal verslagen worden in de slag van Bassanello op 26 augustus 1320.’ Een voetnoot die bij de meest hermetische hoort die ik al onder ogen kreeg.

Een schot in de roos

Toch doen zulke details geen afbreuk aan het feit dat deze vertaling van Patrick Lateur (alweer) een schot in de roos is. Extra mooi meegenomen is dat de brontekst links afgedrukt wordt, zodat de lezer kan schakelen tussen Latijn en vertaling. Altijd fijn om op die manier een beetje te worden ingewijd in de keukengeheimen van de vertaler.

Ietwat verstopt achteraan in het boek vind je als spreekwoordelijke uitsmijter Dante’s grafschrift, zoals dat geschreven werd door Giovanni del Virgilio. Eén van vele grafschriften, voor alle duidelijkheid. Lateur vertaalt de zeven disticha respectvol in evenveel Nederlandse verzen.

Een aanrader dus, zeker voor wie in het secundair ooit heeft kunnen proeven van Vergilius’ Eclogae. Het literaire spel tussen Tityrus en Meliboeus zal ongetwijfeld een glimlach opwekken, die mijlenver afstaat van wat Dante onder de hel verstond.

 

Het boek is nog verkrijgbaar bij de vertaler: https://patricklateur.be/portfolio/herderszangen-dante-alighieri/

 

geen Herderszangen | Dante Alighieri

Paperback / softback | | Verhalenbundels





Meer berichtjes van Pieter Van den Bossche

De verlichting is dood, leve de verlichting!

Recensie Pieter Van den Bossche - 26/10/2021
Filosofie en ethiek. Twee disciplines die in tijden van klimaatopwarming en mondiale politiek-militaire verhitting even relevant lijken als kaboutertjes voor een burgerlijk ingenieur bouwkunde. Abstracte discussies over parallelle universa of categorische imperatieven: momenteel geen nood aan, toch? [lees verder]

Dante voor fijnproevers

Recensie Pieter Van den Bossche - 27/06/2021
‘Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt’. Wie bij het lezen van deze zin onwillekeurig terugdenkt aan zijn of haar vroegere school, heeft ongelijk. Kans is namelijk klein dat Dante Alighieri (1265-1321) bij het schrijven van zijn magnum opus oud-leraars in gedachten had. Hoe het [lees verder]

Niets nieuw onder de zon

Recensie Pieter Van den Bossche - 25/03/2021
Vuur. Weinig natuurverschijnselen die zo sterk tot de verbeelding spreken. Op water, aarde en lucht na, misschien. Iedereen met een beetje herinneringen aan zijn of haar kindertijd, kan zich het aansteken van de kachel of (‘politiek correcter’ dezer dagen) de barbecue voor de geest halen. [lees verder]

Ode aan het leven, de liefde en de dood

Recensie Pieter Van den Bossche - 07/03/2021
Zomer 2017. Acteur Stefaan Degand trekt er met zijn zwangere vrouw een weekendje op uit. Zonder dochter Mila, even op adem komen met z’n tweetjes in een idyllische omgeving. Tot de grauwe werkelijkheid plots en totaal onverwacht op de deur bonkt. Moeder en ongeboren kind worden afgevoerd met de ziekenwagen [lees verder]

Grasduinen in kunst en cultuur

Recensie Pieter Van den Bossche - 19/02/2021
Geen dankbaarder genre dan het essay om boeken, theater en films te bespreken. Dat weet Daniel Mendelsohn, de kale classicus uit de Verenigde Staten, ook. Hij maakt dan ook graag van de gelegenheid gebruik om ons, zijn Nederlandstalige lezers, in zijn nieuw boek Pijn en genot een intieme inkijk te bieden [lees verder]

De middeleeuwen zijn nog niet voorbij

Recensie Pieter Van den Bossche - 13/02/2021
Een hartverscheurend experiment in het secundair onderwijs. Laat leraars geschiedenis kiezen tussen lesgeven in het tweede of in het derde jaar. De dankbare, want zo sterk tot de verbeelding sprekende oudheid versus de val van het West-Romeinse rijk. Atheense democratie (Akropolis! Gouden Eeuw! Homeros!) [lees verder]

Europa grendelt buitengrenzen hermetisch af voor vluchtelingen

Recensie Pieter Van den Bossche - 09/01/2021
Bericht vooraf aan de Doorbraak-lezer: deze recensie kan en zal u met een zeker gevoel van Unheimlichkeit achterlaten. Het uitgangspunt van Timur Vermes’ jongste roman behelst namelijk een vluchtelingencrisis, waarbij het woord ‘vluchtelingen’ voor één keer niet lijdend maar handelend gebruikt [lees verder]

We zijn allemaal kinderen van Apate

Recensie Pieter Van den Bossche - 14/12/2020
Het is gebeurd. Het boerenjaar 2020 wankelt naar zijn einde met enkele spoortjes hoop die gloeien aan de horizon. Er is zicht op een vaccin. Dat zal ervoor zorgen dat het vermaledijde coronavirus binnenkort niet meer dan een onaangename rimpeling zal geweest zijn. En met Biden in het Witte Huis lonkt [lees verder]

De canon van de Romeinen

BlogPieter Van den Bossche - 02/11/2020
Ik zwierf, at sneeuw, had lief en werd vergeten. In negen woorden de essentie van een mensenleven gevat, dus dit moet poëzie zijn. Door de eeuwen heen hebben ontelbaar veel mensen geprobeerd een onuitwisbare indruk te maken op de generaties die nog moesten komen. Slechts enkelen zijn hierin geslaagd. [lees verder]

Propaganda voeren met geschiedenis

BlogPieter Van den Bossche - 31/10/2020
Iedereen die ooit in Vlaanderen naar school ging, ging wel ‘ns op schooluitstap naar Brussel — hoofdstad van ons uit elkaar brokkelende landje — en naar het Jubelpark, waar een gemythologiseerd collectief verleden herdacht wordt. Het opvallendste bouwwerk in het Brusselse park is de in 1905 voltooide [lees verder]

Verdwenen in de nevelen der tijd

BlogPieter Van den Bossche - 18/10/2020
Ambitie: voor de ene een zeer belangrijke en positieve eigenschap, voor de ander synoniem voor ontmenselijking van universele waarden. Ambitieuze mensen hebben duidelijke voor- en tegenstanders. Eén constante komt echter bij iedereen terug: de dood. Hoe het ook loopt, sterven doen we allemaal. Het kerkhof [lees verder]
0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.