Dansen en deinen met Mark van Tongele en Benno Barnard

De zee is onuitputtelijk. Voor dagjesmensen en tweedeverblijvers. Maar natuurlijk ook voor schilders (William Turner), componisten (Claude Debussy) en dichters (Willem Kloos). Mark van Tongele (met Roeivlucht) en Benno Barnard (met Buiten zinnen) lieten zich ieder op hun manier inspireren door de ‘eindeloze deining’ (Kloos) van het klotsende zeewater.

Buitenbeentje

Van Tongele timmert als poëtisch buitenbeentje bijna veertig jaar aan de weg. In zegge en schrijven 1984 deed hij al een oproep tot digitale poëzie. Nog geen twintig jaar daarna verscheen zijn verzameld dichtwerk (Gedichten), en de laatste tien jaar voegt hij mondjesmaat een bundel toe. De loeiende tier, zijn laatste, speelde zich ook al tegen het decor van de zee af. Roeivlucht is daar met zijn 46 gedichten een spetterend vervolg op.

Van Tongele heeft in het wereldje naam en faam gemaakt met zijn aparte taalmuziek die met twee- of drielettergrepige woorden in een staccatoritme een kosmische wereld ver voorbij de menselijke, al te kleinmenselijke realiteit oproepen. Waar het Van Tongele om te doen is, wordt al snel duidelijk als je gewoonweg even enkele titels van zijn dichtbundels lukraak op een rijtje zet: Lopend licht, Ochtendrood, Taalwaterval, Luchthonger, Ademruis. En nu dus: Roeivlucht.

Presocratische dichter

Je zou Van Tongele een presocratische dichter kunnen noemen. Het is hem te doen om niets minder dan de vier elementen die aan de basis liggen van elk leven, zoals de oude Grieken reeds wisten. Alles draait in zijn poëtisch universum om aarde, water, vuur en lucht. En het licht van de zon, de onoverwinnelijke zon, is daarbij zijn heidense profeet. De mens is in die optiek slechts een koddig deeltje sterrenstof maar daarom niet minder waardevol.

Al van in het openingsgedicht Doe je mee? zet hij zo de toon: ‘Zich een zeespiegel voorhouden: doorruisende woorden waarin doods- / gedachten oplossen, even vrij zijn./ Ik vind het leuk jou die te geven. / Dat het doodaardig mag worden! / In dit kolkgat waarin wij roezemoezend / ons afjakkeren en opdirken voortdurend / uitgeslepen en gepolijst zoals rolkeien / die overgeleverd zijn aan de eerstvolgende / hoge waterstanden, wat kunnen wij anders / dan zo kansrijk en ontvankelijk als het kan / resonant elkander helpen overleven? / Ik reik je de hand, hier, ervaar toe!’

Deel het leed

Je zou als lezer van minder in deze taalzee springen en je laten meedeinen op de resonerende klankmystiek van Van Tongele. Zijn soms bijna prozaïsch parlando, zoals het geciteerde gedicht hierboven bewijst, neemt vaak de vorm van spreuken aan die een optimistische zijnsleer vertolken: ‘Als je het woord leed achterstevoren leest, / wordt het minder zwaarmoedig om te dragen. / Als je stappend omkijkt naar het woord pas, vloei je al meteen leniger in je ogenblik. Hopsa. / Maar langs welke kant ook je het woord dood / onder ogen neemt, de betekenis blijft dezelfde: / je spint er geen garen bij, het draait niet om / zijn draad, met lood in je schoenen dool je. / Het is me uiteraard een zaakje. Waak je?’

Van Tongeles klankverliefdheid is dus uiterst functioneel, zelfs wanneer ze experimenteel wordt zoals in deze poëtische marine, met als titel ‘Glijroeien’:

O ontoegankelijke zeew

ind. Elke zin is een opvlieg

end zandstrand verg

aan. Ik loop tegen mijn ei

gen taalstorml

amp. Het licht ron

d het zwa

rte gat w

aar

in ik uit-

een wa

ai-

er danst en deint.

Zwarte Pieten

Benno Barnard geraakte ook Buiten zinnen van de zee, zoals zijn bundel met elf gelegenheidsgedichten heet, die hij ook telkens – samen met Chris Burchardt – een Engelse vertaling meegaf. Barnard focuste vooral op de foto’s van Eddy Verloes van een groepje chassidische jongens die op een verlaten zandstrand lopend, springend en dansend als spookachtige figuren in zwart-wit foto’s worden gefixeerd. Barnard noemt ze in een van zijn elf gedichten ergens ‘mythisch als geheel zwarte Pieten’.

Het Gentse Poëziecentrum maakte van dit poëtisch tweetalig fotoalbum een echt cadeau door er ook nog een CD aan toe te voegen die, zoals Barnard, inspeelt op de artistieke foto’s van Verloes. Bart Bekker en Jan Vanwinckel noemen hun muzikaal project The river curls around the town. In elf soudtracks serveren ze bij de foto’s en gedichten een mysterieuze mengeling van elektronica en luisterpop.

Redelijke regeling

Barnard die zich dit weekend in De Standaard nog als een atavistisch joods brillenjongetje outte, is verzot op de joodse boekenwijsheid. Zijn gedicht over ‘Simchat thora’, het feest waarop orthodoxe mannen met de heilige schriftrollen dansen, heeft alles om een klassieker te worden. Barnard verweeft hier op onnavolgbare wijze de liefde voor de vrouw én voor het boek der boeken tot een gelukzalige roes.

Er is natuurlijk de vreugde in bed

als zijn geliefde zich uit de gewaden bevrijdt

die haar bleke vlees insnoeren: kuisheid

 

is een gedoe. Daar staat ze, verlegen, wie weet

heeft ze dun onaantrekkelijk haar maar neemt

een golvende pruik de bewuste mitswa

 

lekker in de maling. De voorschriften

willen trouwens dat ook zij er genot aan beleeft,

wat een redelijke regeling is (en geiler).

 

Maar er bestaat ook een ander soort

bevrediging, wanneer in de herfst de thora

is uitgelezen – dan verliest de man

 

in een gelukzalige roes tijdelijk zijn verstand

en danst met de heilige tekst, zijn lief,

alvorens zij hem dwingt haar opnieuw het hof

 

te maken en de lust om nogmaals hetzelfde

te lezen hem weer vanuit zijn lendenen bekruipt.

Want de koppelaarster kakelt dat de verlossing

 

gelijk is aan de ellende en de thora weet

meer dan de man, zoals de uitgeklede vrouw

hem verduidelijkt dat hij van haar houdt.

 

Tja, waarom eens geen gedichten lezen in het zeezand straks? En ze vervolgens zwemmend laten bezinken. Want Van Tongeles en Barnards doorwrochte marines geven ook te denken.

 

 

Buiten zinnen | Benno Barnard

Hardback | | Poezie

Toen fotograaf Eddy Verloes bij stormachtig weer een groep uitgelaten chassidische Joodse jongens op een Belgisch strand zag, maakte hij foto"s die over de hele wereld zouden reizen en hem naam en faam bezorgen. Hij vroeg Benno Barnard, minnaar van de Joodse wereld, [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.