Dansen en deinen met Mark van Tongele en Benno Barnard

De zee is onuitputtelijk. Voor dagjesmensen en tweedeverblijvers. Maar natuurlijk ook voor schilders (William Turner), componisten (Claude Debussy) en dichters (Willem Kloos). Mark van Tongele (met Roeivlucht) en Benno Barnard (met Buiten zinnen) lieten zich ieder op hun manier inspireren door de ‘eindeloze deining’ (Kloos) van het klotsende zeewater.

Buitenbeentje

Van Tongele timmert als poëtisch buitenbeentje bijna veertig jaar aan de weg. In zegge en schrijven 1984 deed hij al een oproep tot digitale poëzie. Nog geen twintig jaar daarna verscheen zijn verzameld dichtwerk (Gedichten), en de laatste tien jaar voegt hij mondjesmaat een bundel toe. De loeiende tier, zijn laatste, speelde zich ook al tegen het decor van de zee af. Roeivlucht is daar met zijn 46 gedichten een spetterend vervolg op.

Van Tongele heeft in het wereldje naam en faam gemaakt met zijn aparte taalmuziek die met twee- of drielettergrepige woorden in een staccatoritme een kosmische wereld ver voorbij de menselijke, al te kleinmenselijke realiteit oproepen. Waar het Van Tongele om te doen is, wordt al snel duidelijk als je gewoonweg even enkele titels van zijn dichtbundels lukraak op een rijtje zet: Lopend licht, Ochtendrood, Taalwaterval, Luchthonger, Ademruis. En nu dus: Roeivlucht.

Presocratische dichter

Je zou Van Tongele een presocratische dichter kunnen noemen. Het is hem te doen om niets minder dan de vier elementen die aan de basis liggen van elk leven, zoals de oude Grieken reeds wisten. Alles draait in zijn poëtisch universum om aarde, water, vuur en lucht. En het licht van de zon, de onoverwinnelijke zon, is daarbij zijn heidense profeet. De mens is in die optiek slechts een koddig deeltje sterrenstof maar daarom niet minder waardevol.

Al van in het openingsgedicht Doe je mee? zet hij zo de toon: ‘Zich een zeespiegel voorhouden: doorruisende woorden waarin doods- / gedachten oplossen, even vrij zijn./ Ik vind het leuk jou die te geven. / Dat het doodaardig mag worden! / In dit kolkgat waarin wij roezemoezend / ons afjakkeren en opdirken voortdurend / uitgeslepen en gepolijst zoals rolkeien / die overgeleverd zijn aan de eerstvolgende / hoge waterstanden, wat kunnen wij anders / dan zo kansrijk en ontvankelijk als het kan / resonant elkander helpen overleven? / Ik reik je de hand, hier, ervaar toe!’

Deel het leed

Je zou als lezer van minder in deze taalzee springen en je laten meedeinen op de resonerende klankmystiek van Van Tongele. Zijn soms bijna prozaïsch parlando, zoals het geciteerde gedicht hierboven bewijst, neemt vaak de vorm van spreuken aan die een optimistische zijnsleer vertolken: ‘Als je het woord leed achterstevoren leest, / wordt het minder zwaarmoedig om te dragen. / Als je stappend omkijkt naar het woord pas, vloei je al meteen leniger in je ogenblik. Hopsa. / Maar langs welke kant ook je het woord dood / onder ogen neemt, de betekenis blijft dezelfde: / je spint er geen garen bij, het draait niet om / zijn draad, met lood in je schoenen dool je. / Het is me uiteraard een zaakje. Waak je?’

Van Tongeles klankverliefdheid is dus uiterst functioneel, zelfs wanneer ze experimenteel wordt zoals in deze poëtische marine, met als titel ‘Glijroeien’:

O ontoegankelijke zeew

ind. Elke zin is een opvlieg

end zandstrand verg

aan. Ik loop tegen mijn ei

gen taalstorml

amp. Het licht ron

d het zwa

rte gat w

aar

in ik uit-

een wa

ai-

er danst en deint.

Zwarte Pieten

Benno Barnard geraakte ook Buiten zinnen van de zee, zoals zijn bundel met elf gelegenheidsgedichten heet, die hij ook telkens – samen met Chris Burchardt – een Engelse vertaling meegaf. Barnard focuste vooral op de foto’s van Eddy Verloes van een groepje chassidische jongens die op een verlaten zandstrand lopend, springend en dansend als spookachtige figuren in zwart-wit foto’s worden gefixeerd. Barnard noemt ze in een van zijn elf gedichten ergens ‘mythisch als geheel zwarte Pieten’.

Het Gentse Poëziecentrum maakte van dit poëtisch tweetalig fotoalbum een echt cadeau door er ook nog een CD aan toe te voegen die, zoals Barnard, inspeelt op de artistieke foto’s van Verloes. Bart Bekker en Jan Vanwinckel noemen hun muzikaal project The river curls around the town. In elf soudtracks serveren ze bij de foto’s en gedichten een mysterieuze mengeling van elektronica en luisterpop.

Redelijke regeling

Barnard die zich dit weekend in De Standaard nog als een atavistisch joods brillenjongetje outte, is verzot op de joodse boekenwijsheid. Zijn gedicht over ‘Simchat thora’, het feest waarop orthodoxe mannen met de heilige schriftrollen dansen, heeft alles om een klassieker te worden. Barnard verweeft hier op onnavolgbare wijze de liefde voor de vrouw én voor het boek der boeken tot een gelukzalige roes.

Er is natuurlijk de vreugde in bed

als zijn geliefde zich uit de gewaden bevrijdt

die haar bleke vlees insnoeren: kuisheid

 

is een gedoe. Daar staat ze, verlegen, wie weet

heeft ze dun onaantrekkelijk haar maar neemt

een golvende pruik de bewuste mitswa

 

lekker in de maling. De voorschriften

willen trouwens dat ook zij er genot aan beleeft,

wat een redelijke regeling is (en geiler).

 

Maar er bestaat ook een ander soort

bevrediging, wanneer in de herfst de thora

is uitgelezen – dan verliest de man

 

in een gelukzalige roes tijdelijk zijn verstand

en danst met de heilige tekst, zijn lief,

alvorens zij hem dwingt haar opnieuw het hof

 

te maken en de lust om nogmaals hetzelfde

te lezen hem weer vanuit zijn lendenen bekruipt.

Want de koppelaarster kakelt dat de verlossing

 

gelijk is aan de ellende en de thora weet

meer dan de man, zoals de uitgeklede vrouw

hem verduidelijkt dat hij van haar houdt.

 

Tja, waarom eens geen gedichten lezen in het zeezand straks? En ze vervolgens zwemmend laten bezinken. Want Van Tongeles en Barnards doorwrochte marines geven ook te denken.

 

 

Buiten zinnen | Benno Barnard

Hardback | | Poezie

Toen fotograaf Eddy Verloes bij stormachtig weer een groep uitgelaten chassidische Joodse jongens op een Belgisch strand zag, maakte hij foto"s die over de hele wereld zouden reizen en hem naam en faam bezorgen. Hij vroeg Benno Barnard, minnaar van de Joodse wereld, [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Benno Barnard: ‘De verkrachting begint waar de handkus ophoudt’

Recensie Frank Hellemans - 31/01/2023
Afscheid van de handkus van Benno Barnard is een hoogst opmerkelijke mix van scherpe dagboeknotities met een speelse romanfantasie. Gemeenschappelijke noemer: de joods-christelijke beschaving die Barnard samen met de aristocratische handkus ziet verdwijnen en die hij daarom in zijn tactiel proza als [lees verder]

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.