Covid doodt, eenzaamheid ook

Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende digitale tools beschikbaar zijn. Koppels waar de spanningen oplopen, nu ze 24/7 met elkaar worden geconfronteerd. ‘Oude en eenzame mensen kwijnen gewoon weg’.

Sociale boekhouding

De evolutionair bioloog Mark Nelissen — allicht de bekendste publieksbioloog, al komt hij in deze coronacrisis nooit aan bod als expert — besteedde in zijn nieuwe boek ook aandacht aan de impact van covid-19 op onze ‘standaardwaarde’. Een van de belangrijkste eigenschappen van ons sociale systeem: ‘de mogelijkheid tot samenwerking’ met andere mensen. In de lange geschiedenis dat de homo sapiens op deze aardbol rondloopt, is sociale interactie cruciaal voor wat mensen mens maakt. Samenwerking, zo stelt Nelissen, werd (en wordt) draaiende gehouden met enkele essentiële instrumenten: rangorde (verweven met status) en sociale boekhouding.

Die sociale boekhouding is een ‘soort mentale tabel’ die mensen bijhouden en waarin geregistreerd staat ‘van welke groepsgenoot’ mensen’ wat hebben gekregen en aan wie ze nog wat moeten geven’. Ook sociale apen houden zo’n sociale boekhouding bij. Die steunt op een inventaris van de verhoudingen tussen de delen van de groep. Het is evident dat zo’n boekhouding complex is. Het brein moet groot genoeg zijn om het boekhoudprogramma te kunnen draaien en de massa’s gegevens bij te houden. ‘Je vindt het alleen bij de hoger geëvolueerde soorten terug.’

Psychisch lijden

Wat dit met de lockdown te maken heeft? Heel eenvoudig. Nelissen: ‘Wie geen contacten heeft met vrienden, familie, buren en andere kennissen, krijgt een storing in zijn brein’. Ons brein is immers gemaakt om het doen en laten van onze groepsgenoten te scannen. Vallen die contacten weg, gaat het sociale brein ‘roesten’, toont Nelissen aan. En ‘dat leidt tot psychisch lijden’.

Dat noemt de bioloog een hoge tol, omdat de lockdown — het gebrek aan sociale contacten — een diepe afwijking betekent op onze ‘standaardwaarde’. Die standaardwaarde is de kern van zijn laatste boek. Vergelijk het met de fabrieksinstellingen van je verstoorde of trager werkende smartphone of tablet. Eventjes terug naar fabrieksinstellingen overgaan, naar de meest essentiële en nog niet aan de gebruiker (en zijn omstandigheden) aangepaste versie. En alles werkt terug. Die fabrieksinstellingen delen alle smartphones (van hetzelfde type) met elkaar. Het is het onbeschreven blad van evolutionair aangeleerde trucs, ‘instincten’, die ervoor zorgen dat de mens kan leven op deze planeet.

Dodelijke inbreuk op standaardwaarde

Terug naar de lockdown. Ondanks het wegvallen van de meeste sociale contacten, zo beschrijft Nelissen, blijft ons brein scannen. Daarvoor heeft het veel energie nodig — de hersenen zijn veruit de grootste energieverbruiker van ons lichaam. Maar in tijden van coronalockdown draaien die hersenen in het luchtledige. ‘De storing van standaardwaarde is bij geïsoleerde mensen zo groot dat het pijn doet.’ En dat manifesteert zich ook op fysiek vlak.

Oude mensen in een woonzorgcentrum hebben al minder weerstand, gebruiken allerlei medicijnen, en leven in geïsoleerde omstandigheden. Nelissen toonde in een eerder boek — Eindelijk oud — al aan dat het onderhouden van sociale contacten een van de belangrijkste middelen is om langer te leven. Sociale contacten zijn ontzettend belangrijk om je goed te voelen, voor je gezondheid en voor je levensverwachting. Een isolement, opgedrongen door een lockdown, kan leiden tot een voortijdige dood. Want, als sociaal contact het leven verlengt, zal iemand op oudere leeftijd met minder of geen sociale contacten, minder lang leven.

Nelissen gaat dus verder dan de feitelijk waarneembare gevolgen van covid-19. Ja, mensen sterven aan de ziekte, veroorzaakt door het coronavirus, in welke genetische variant ook. Maar, zo stelt Nelissen, ‘de coronacrisis zal lelijk huishouden bij ouderen, velen zullen eraan sterven: als ze besmet zijn door het virus, moeten ze het gevecht aangaan met een verminderde weerstand, en als ze niet besmet zijn, dreigt een voortijdige dood door de absolute eenzaamheid.’ En de reden is eenvoudig: een fundamentele ontwrichting van onze standaardwaarde. Desocialiseer de mens, en hij kwijnt weg.

Fabrieksinstellingen

Corona en de sociale impact daarvan is maar één aspect van De standaardwaarde van de mens. In zijn ondertussen bekende speelse, lichtvoetige en humoristische stijl onderzoekt bioloog Nelissen onze fabrieksinstellingen. Zoals gezegd: onze (oeroude) genen bepalen ons wezen vandaag (nog steeds). We vertonen vandaag nog steeds gedragingen die aanpassingen waren aan een wereld die al lang niet meer bestaat. Bepaalde angsten die we vertonen, de drang naar statusverhoging, overspel en seksuele jaloezie, het aanraken van je gezicht… Het zijn maar enkele voorbeelden van gedragingen die we vandaag nog steeds vertonen, maar die letterlijk ontstaan zijn in de Afrikaanse savanne en gedurende duizenden generaties zijn overgedragen.

Gender

Daarmee plaatst Nelissen ongewild bedenkingen bij een aantal recente evoluties in onze postmoderne, postindustriële samenleving. Zo stelt hij bijvoorbeeld dat de ‘basisgedachte’ van ‘gender’ onjuist is. Het ontkennen van geslachten vindt hij verkeerd. De mensheid is biologisch binair. Daarmee los je ongelijke behandeling niet op. Daarmee ontneem je mensen niet het recht om hun genderidentiteit zelf te bepalen.

Maar Nelissen plaatst de puntjes op de i, waar dat vandaag misschien wel nodig is. Hij erkent dat gender de culturele expressie van het biologisch geslacht is, maar aanvaardt (als bioloog) niet dat dat biologische geslacht ‘maakbaar en manipuleerbaar’ zou zijn. Alle historische pogingen om de diepgewortelde biologische elementen van ons gedrag te negeren of tegen te werken, zijn volgens Nelissen op een sisser afgelopen. ‘Genderneutrale opvoeding bleek een fiasco‘, zo leidt de bioloog af uit experimenten in het verleden. Vermits het niet mogelijk is om genen het zwijgen op te leggen, kan je ook niet genderneutraal opvoeden, vanwege ‘de kracht van de genen die in de loop van onze evolutie tot functionele aanpassingen hebben geleid’.

Determinisme

Zoals in al zijn werk brengt Nelissen niet altijd even makkelijke boodschappen. Waarmee hij — ook zoals in elk ander boek — benadrukt dat we daarom niet naar een ‘immorele’ wereld moeten evolueren waarin we onze genen onze samenleving laten primeren. Biologie is niet deterministisch en mag ook niet determineren. Cultuur — waaronder religie, moraal en recht — vormt de leidraad van ons leven als mens. Maar dat neemt niet weg dat er biologische kenmerken zijn — waaronder onze standaardwaarde — die je desondanks niet kan wegdenken. Noch wegwerken.

Met De standaardwaarde van de mens toont Nelissen aan hoe lastig we het vaak hebben met onze oude genen. Tegelijk knoopt hij met dit boek — meer dan met andere — opnieuw aan bij zijn succesboeken De breinmachine en De bril van Darwin, die hem als publieksbioloog op de kaart zetten. Een aanrader voor wie eens het culturele vernis van zijn/haar lijf wil krabben…

De standaardwaarde van de mens | Mark Nelissen

Paperback / softback | Nederlands | Psychologie algemeen

Tegenwoordig leven we in supergeconcentreerde omgevingen, bewegen we ons met een onvoorstelbare snelheid over de wereld, bestrijden we pijn met een pilletje en schieten we raketten af die honderden kilometers verder volledige steden kunnen platleggen. Kortom, [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.