Complottheorieën uit Hitler-Duitsland

Veel mensen vinden dat complottheorieën in de nog jonge 21ste eeuw aan populariteit winnen en altijd maar meer voet aan de grond krijgen. En dat ze in de eerste plaats worden aangestuurd door de opkomst van internet en sociale media. Toch is het verschijnsel niet nieuw. Dat blijkt tenminste uit het nieuwe boek van de Britse historicus Richard Evans, gewijd aan het nazisme en enkele complottheorieën.

Richard Hofstadter op kop

Het was de linkse Amerikaanse intellectueel Richard Hofstadter die in een artikel uit 1964 aandacht vroeg voor complottheorieën. Hij benadrukte meteen dat het verschijnsel niet nieuw was. Al in de 18de eeuw kwamen dergelijke theorieën voor in geschriften van de vrijmetselaars en de Illuminati. Maar het fenomeen stak in de 20ste eeuw, vooral dan in de jaren na 1945, opnieuw de kop op.

Volgens de theorie van Hofstadter fabriceert een complotdenker crises, ontketent hij stormlopen op banken, veroorzaakt hij economische recessies, is hij – vrouwelijke complotdenkers zijn tamelijk zelden te noemen – verantwoordelijk voor rampen, en geniet én profiteert hij van de ellende die hij in het leven heeft geroepen.

Onze cultuur wordt tegenwoordig overspoeld met complottheorieën, vooral dan in de Verenigde Staten. In de eerste plaats ‘genieten’ Amerikaanse presidenten de voorkeur. Denk maar aan president Donald Trump. Complottheorieën rondom hem beginnen al een aardige boekenplank te vullen.

Derde Rijk

Er is nagenoeg geen vakgebied waar we de verspreiding van complottheorieën duidelijker kunnen waarnemen, dan in de revisionistische versies van de dertienjarige geschiedenis van het Derde Rijk. In deze wereld staat de persoon van Adolf Hitler centraal. In internetdiscussies om over het even wat, duikt de naam van de Führer verbazingwekkend vaak op.

De Amerikaanse schrijver Mike Godwin stelde al in 1990 vast dat hoe langer een discussie op internet duurt, hoe groter de kans groeit dat Hitler zal worden genoemd. En dat betekent dan meestal het einde van de discussie. Deze stelling kreeg de naam van de Wet van Godwin.

Het is nu eenmaal zo dat in de westerse wereld Adolf Hitler de meest tot de verbeelding sprekende figuur is. Hitler is het vaste ijkpunt van het Kwaad, dixit Richard Evans. En toch was hij zelf geen aanhanger van complottheorieën.

Jozef Stalin

Hitlers beleid was er systematisch op gericht om in en buiten Duitsland eenieder te misleiden over zijn werkelijke bedoelingen. Hij wilde Groot-Brittannië, Frankrijk en andere Europese naties overtuigen van zijn vreedzame intenties, terwijl hij drukdoende was met herbewapenen en buurlanden bezetten en terroriseren. Maar bij die propaganda kwamen er nauwelijks of geen complottheorieën aan te pas.

We kunnen de wijze waarop Hitler en Goebbels hun best deden om de waarheid te verdoezelen, geen complot noemen. Meer: Hitler was geen aanhanger van complottheorieën. Dat in tegenstelling tot de Sovjet-Russische tiran Stalin, die overal samenzweringen dacht te zien. Hij zette een lange reeks zuiveringen en showprocessen op touw tegen onderdanen en voormalige vertrouwelingen, die beschuldigd werden van allerlei complotten tegen hem.

Protocollen van Sion

Richard J. Evans is een van de beste kenners van Hitler-Duitsland en wijdde onder meer een bekroonde trilogie aan de geschiedenis van het Derde Rijk. In zijn nieuwste boek, dat hier voorligt, besteedt hij uitgebreid zijn aandacht aan vijf complottheorieën die in verband staan met de Duitse geschiedenis van de 20ste eeuw. Op iedere theorie gaat hij nader in, stelt vragen en vat hij de meest recente literatuur samen. Ook aan de nevenverschijnselen gaat auteur niet voorbij. Ieder van de vijf hoofdstukken zijn doorwrochte analyses.

De eerste is gewijd aan het boek De protocollen van de wijzen van Sion. Een antisemitische vervalsing waarvan de identiteit van de samensteller nog steeds een mysterie is. Vervolgens gaat hij in het tweede hoofdstuk nader in op de legende van de dolksteek in de rug. Hierin wordt beweerd dat de Duitse nederlaag in 1918 de uitkomst was van een plan om de Duitse strijdkrachten te ondermijnen door middel van de voorbereiding en uitvoering van een revolutie aan het thuisfront.

Het derde hoofdstuk handelt over de brand in de Rijksdag op 27 en 28 februari 1933, enkele weken na Hitlers aanstelling tot rijkskanselier. De brand, het werk van een eenling, gaf hem de mogelijkheid om een aantal burgerrechten op te schorten.

Hitler in Argentinië?

In hoofdstuk vier zet Evans zich uiteen met de vlucht van Rudolf Hess, Hitlers officiële plaatsvervanger, op 10 mei 1941 naar Schotland. Kwam Hess in opdracht van Hitler? Nog steeds zijn er historici die Hess’ reis een onopgelost raadsel vinden. Schrijver legt uit waarom dit voor sommige Britten nog steeds een bepalend feit is. Niet gehinderd door enig bewijs geloven deze Britten dat Hess door Hitler was gestuurd met het voorstel om de vijandigheden te beëindigen. De Führer zou daarna het Europese vasteland besturen en Churchill het Empire behouden. Met een overvloed aan gegevens veegt Evans deze mening van tafel.

Het laatste hoofdstuk is gewijd aan het feit dat Hitler samen met zijn vrouw Eva einde april 1945 uit de Berlijnse bunker ontsnapte en met een U-Boot naar Zuid-Amerika reisde, waar hij in Argentinië rustig van zijn pensioen kon genieten. Hierover deden decennialang allerlei fantastische verhalen de ronde. Een kleine bibliotheek werd ermee gevuld, en menige film aan gewijd.

Het vlot leesbare boek staat vol fantasieën en ficties, verzinsels en vervalsingen. Richard Evans heeft ze allemaal voor ons op een rijtje geplaatst. Terecht noemt hij het een boek voor woelige tijden.

Het nazisme en complottheorieën | Richard J. Evans

Hardback | Nederlands | Moderne geschiedenis (1870-heden)

Wat zeggen de grote complottheorieën rondom Hitler over onze tijd?"Aan de hand van de complotten van de nazi’s laat historicus Richard J. Evans zien hoe hardnekkig complottheorieën zijn." •••• NRCAlles [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Joseph Roth: een zwalpende meesterverteller en razende journalist

Recensie Pieter Jan Verstraete - 27/01/2023
Met zijn biografie over de Oostenrijkse romanschrijver en excellente journalist Joseph Roth schreef de Engelse verslaggever Keiron Pim als eerste voor zijn taalgebied het levensverhaal van deze eeuwige zwerver en zuipschuit. De vertaling is tevens de eerste Roth-biografie die in de Lage Landen bij de [lees verder]

Het trollenleger van J.K. Rowling: zesde Cormoran Strike-detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/01/2023
Na haar succes met de Harry Potter-boekenreeks legde Joanne K. Rowling zich toe op het misdaadgenre. Onder het pseudoniem Robert Galbraith begon ze te schrijven aan een serie detectives onder de noemer Cormoran Strike (zie ook Doorbraak van 27 december 2020). Ook deze reeks groeide uit tot een immens [lees verder]

Atoomoorlog op het nippertje voorkomen: de Cubacrisis van 1962

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/12/2022
In oktober 1962 kwam het haast tot een kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. In zijn nieuw boek De Afgrond laat de Britse historicus Max Hastings aan de hand van nieuwe bronnen zien hoe door een kettingreactie van misverstanden de spanningen tussen 16 tot en met 28 oktober steeds [lees verder]

Een journaliste in een politieteam

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/12/2022
In het echte leven werkt Carina van Leeuwen (1959) voor de politie van Amsterdam, waar ze als inspecteur werkt als forensisch specialist in het cold case team — het onderzoeken van onopgeloste moorden uit het verleden na nieuwe aanwijzingen. Daarvoor werkte ze als operatieassistente in diverse ziekenhuizen.
[lees verder]

Van Uilenspiegel tot Roeland: een degelijke geschiedenis van het Vlaams Huis in Gent

Recensie Pieter Jan Verstraete - 08/12/2022
Vele jaren lang bewaarde Oswald van Ooteghem het archief van het Vlaams Huis in Gent. Enkele jaren geleden vroeg hij de Leuvense historicus Peter van Windekens om er de geschiedenis van te schrijven.
Wie Van Windekens enigszins kent, weet dat hij een ervaren ‘archiefrat’ is die de onderste [lees verder]

Een ‘donker’ toerist reist kriskras door Europa: een beleving

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/11/2022
In zijn vorig boek Het lijk van de dictator (2020) deed de gewezen hoogleraar Luc Rasson (1956) verslag over het overlijden en vooral het lange naleven van drie Europese dictators: Mussolini, Franco en Pétain. Hij deed dit met veel verve en vanuit een persoonlijke invalshoek. Thans ligt zijn tweede [lees verder]

Twaalf Europese ‘makers’ van geschiedenis en hun tijd

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/11/2022
In zijn nieuwste boek Persoonlijkheid en macht onderzoekt de bekende Britse historicus en Hitler-biograaf Ian Kershaw hoe twaalf Europese staats- en regeringsleiders met verschillende achtergronden en uit verschillende politieke systemen macht konden verwerven en uitoefenen, en in hoeverre die macht [lees verder]

Stormval: een prachtige Scandinavische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/10/2022
Stormval brengt ons terug naar het einde van de vorige eeuw toen in Norrland of de noordelijkste landsdelen van Zweden een zestienjarig meisje, Lina Straved verdween. Iedereen ging ervan uit dat ze vermoord werd. De in zichzelf gesloten dader Olaf Hagström was een veertienjarige jongen, die na dagenlange [lees verder]

Mussert schuldig aan moord?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/10/2022

We schrijven zomer 1940. Nederland en andere West-Europese landen zijn bezet door de Duitsers. In Den Haag installeren ze zich. Tal van gebouwen zijn in beslag genomen. Hun bestuurs-, militaire- en politieapparaten beginnen zich meer en meer te moeien met het Nederlandse bestuur. Nog kan de Nederlandse [lees verder]

Wie valt er nog te vertrouwen…

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/09/2022
Eerder mochten we hier de vorige thriller Rookgordijn van het Noorse auteursduo Jørn Lier Horst (oud-rechercheur) en Thomas Enger (journalist)  bespreken. In hun derde gemeenschappelijke thriller Slagzij (Noors: Slagside) bewijzen ze andermaal hun kunnen. Beiden zijn goed op elkaar ingespeeld.
Interne [lees verder]

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.