Complottheorieën uit Hitler-Duitsland

Veel mensen vinden dat complottheorieën in de nog jonge 21ste eeuw aan populariteit winnen en altijd maar meer voet aan de grond krijgen. En dat ze in de eerste plaats worden aangestuurd door de opkomst van internet en sociale media. Toch is het verschijnsel niet nieuw. Dat blijkt tenminste uit het nieuwe boek van de Britse historicus Richard Evans, gewijd aan het nazisme en enkele complottheorieën.

Richard Hofstadter op kop

Het was de linkse Amerikaanse intellectueel Richard Hofstadter die in een artikel uit 1964 aandacht vroeg voor complottheorieën. Hij benadrukte meteen dat het verschijnsel niet nieuw was. Al in de 18de eeuw kwamen dergelijke theorieën voor in geschriften van de vrijmetselaars en de Illuminati. Maar het fenomeen stak in de 20ste eeuw, vooral dan in de jaren na 1945, opnieuw de kop op.

Volgens de theorie van Hofstadter fabriceert een complotdenker crises, ontketent hij stormlopen op banken, veroorzaakt hij economische recessies, is hij – vrouwelijke complotdenkers zijn tamelijk zelden te noemen – verantwoordelijk voor rampen, en geniet én profiteert hij van de ellende die hij in het leven heeft geroepen.

Onze cultuur wordt tegenwoordig overspoeld met complottheorieën, vooral dan in de Verenigde Staten. In de eerste plaats ‘genieten’ Amerikaanse presidenten de voorkeur. Denk maar aan president Donald Trump. Complottheorieën rondom hem beginnen al een aardige boekenplank te vullen.

Derde Rijk

Er is nagenoeg geen vakgebied waar we de verspreiding van complottheorieën duidelijker kunnen waarnemen, dan in de revisionistische versies van de dertienjarige geschiedenis van het Derde Rijk. In deze wereld staat de persoon van Adolf Hitler centraal. In internetdiscussies om over het even wat, duikt de naam van de Führer verbazingwekkend vaak op.

De Amerikaanse schrijver Mike Godwin stelde al in 1990 vast dat hoe langer een discussie op internet duurt, hoe groter de kans groeit dat Hitler zal worden genoemd. En dat betekent dan meestal het einde van de discussie. Deze stelling kreeg de naam van de Wet van Godwin.

Het is nu eenmaal zo dat in de westerse wereld Adolf Hitler de meest tot de verbeelding sprekende figuur is. Hitler is het vaste ijkpunt van het Kwaad, dixit Richard Evans. En toch was hij zelf geen aanhanger van complottheorieën.

Jozef Stalin

Hitlers beleid was er systematisch op gericht om in en buiten Duitsland eenieder te misleiden over zijn werkelijke bedoelingen. Hij wilde Groot-Brittannië, Frankrijk en andere Europese naties overtuigen van zijn vreedzame intenties, terwijl hij drukdoende was met herbewapenen en buurlanden bezetten en terroriseren. Maar bij die propaganda kwamen er nauwelijks of geen complottheorieën aan te pas.

We kunnen de wijze waarop Hitler en Goebbels hun best deden om de waarheid te verdoezelen, geen complot noemen. Meer: Hitler was geen aanhanger van complottheorieën. Dat in tegenstelling tot de Sovjet-Russische tiran Stalin, die overal samenzweringen dacht te zien. Hij zette een lange reeks zuiveringen en showprocessen op touw tegen onderdanen en voormalige vertrouwelingen, die beschuldigd werden van allerlei complotten tegen hem.

Protocollen van Sion

Richard J. Evans is een van de beste kenners van Hitler-Duitsland en wijdde onder meer een bekroonde trilogie aan de geschiedenis van het Derde Rijk. In zijn nieuwste boek, dat hier voorligt, besteedt hij uitgebreid zijn aandacht aan vijf complottheorieën die in verband staan met de Duitse geschiedenis van de 20ste eeuw. Op iedere theorie gaat hij nader in, stelt vragen en vat hij de meest recente literatuur samen. Ook aan de nevenverschijnselen gaat auteur niet voorbij. Ieder van de vijf hoofdstukken zijn doorwrochte analyses.

De eerste is gewijd aan het boek De protocollen van de wijzen van Sion. Een antisemitische vervalsing waarvan de identiteit van de samensteller nog steeds een mysterie is. Vervolgens gaat hij in het tweede hoofdstuk nader in op de legende van de dolksteek in de rug. Hierin wordt beweerd dat de Duitse nederlaag in 1918 de uitkomst was van een plan om de Duitse strijdkrachten te ondermijnen door middel van de voorbereiding en uitvoering van een revolutie aan het thuisfront.

Het derde hoofdstuk handelt over de brand in de Rijksdag op 27 en 28 februari 1933, enkele weken na Hitlers aanstelling tot rijkskanselier. De brand, het werk van een eenling, gaf hem de mogelijkheid om een aantal burgerrechten op te schorten.

Hitler in Argentinië?

In hoofdstuk vier zet Evans zich uiteen met de vlucht van Rudolf Hess, Hitlers officiële plaatsvervanger, op 10 mei 1941 naar Schotland. Kwam Hess in opdracht van Hitler? Nog steeds zijn er historici die Hess’ reis een onopgelost raadsel vinden. Schrijver legt uit waarom dit voor sommige Britten nog steeds een bepalend feit is. Niet gehinderd door enig bewijs geloven deze Britten dat Hess door Hitler was gestuurd met het voorstel om de vijandigheden te beëindigen. De Führer zou daarna het Europese vasteland besturen en Churchill het Empire behouden. Met een overvloed aan gegevens veegt Evans deze mening van tafel.

Het laatste hoofdstuk is gewijd aan het feit dat Hitler samen met zijn vrouw Eva einde april 1945 uit de Berlijnse bunker ontsnapte en met een U-Boot naar Zuid-Amerika reisde, waar hij in Argentinië rustig van zijn pensioen kon genieten. Hierover deden decennialang allerlei fantastische verhalen de ronde. Een kleine bibliotheek werd ermee gevuld, en menige film aan gewijd.

Het vlot leesbare boek staat vol fantasieën en ficties, verzinsels en vervalsingen. Richard Evans heeft ze allemaal voor ons op een rijtje geplaatst. Terecht noemt hij het een boek voor woelige tijden.

Het nazisme en complottheorieën | Richard Evans

Hardback | Nederlands | Moderne geschiedenis (1870-heden)

Wat zeggen de grote complottheorieën rondom Hitler over onze tijd? "Aan de hand van de complotten van de nazi’s laat historicus Richard J. Evans zien hoe hardnekkig complottheorieën zijn." •••• NRC Alles [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 12/09/2021
Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.
Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat [lees verder]

Filip de Pillecyn als journalist tijdens de Duitse bezetting

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/08/2021
Al eerder verscheen er journalistiek werk van Filip de Pillecyn (1891-1962) in boekvorm. We denken dan vooral aan de bundel Kiespijn der ziel (1981), verzameld en ingeleid door Richard Baeyens dat werk bevatte van De Pillecyn verschenen in het interbellum en onmiddellijk na de bezetting (onder meer in [lees verder]

Een vlug vergeten hoofdzonde

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/08/2021
De in 1975 in Stockholm geboren Maria Grund bracht het grootste deel van haar loopbaan door in de film- en mediabranche. Daardoor woonde ze afwisselend in Londen en New York. Thans woont ze op het Zweedse eiland Gotland, en brengt ze haar tijd al schrijvende door. De hoofdzonde is haar debuut als detectiveschrijfster.
[lees verder]

Moord en doodslag in Friesland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/08/2021
 De auteur Anita Terpstra werd in 1974 in het Friese Hallum geboren, en is bedrijvig als journaliste. In 2009 debuteerde ze als misdaadauteur met Nachtvlucht. Voor haar thriller Samen werd ze in 2017 genomineerd voor de Gouden Strop. Daarnaast schreef ze ook enkele non-fictieboeken. 
Altaar
[lees verder]

Adolf Hitler was helemaal geen eenzaat

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/07/2021
In haar nieuw boek vertelt de Duitse historica Heike B. Görtemaker op overtuigende wijze en aan de hand van een overweldigende hoeveelheid bronnenmateriaal hoe de Duitse dictator Adolf Hitler zich met een hechte kring vertrouwelingen omringde, die hij als zijn surrogaatfamilie beschouwde. Zelfs na de [lees verder]

Samuel Morse bestond echt, en het is zijn code

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/07/2021
Het voorliggende verhaal behoort tot het domein van de literaire fictie. De Amerikaan Samuel Morse (1791-1872) bestond echter echt en ook delen van zijn leven en werk zijn gebaseerd op historische bronnen. Het lag echter niet in de bedoeling van romanschrijfster Nathalie Briessinck, die eerder debuteerde [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.