Chef-kok in Auschwitz

In zijn vorige boek De Kleermaker van Auschwitz vertelde Dirk Verhofstadt het wedervaren van Ide Kartuz, de grootvader van David Van Turnhout die samen met hem het boek schreef. Verhofstadt maakte van de zoektocht naar sporen van Kartuz gebruik om heel veel context te geven over minder gekende aspecten van de Holocaust, zoals de massamoorden op Joden in bezette steden en dorpen waar ze eeuwen vreedzaam samengeleefd hadden met de plaatselijke bevolking. Op die manier oversteeg het boek de anekdotiek van een individueel verhaal. Vooral de diepgaande research van Verhofstadt over minder bekende concentratiekampen maakte dit boek bijzonder waardevol.

Verhofstadt past dezelfde techniek nu weer toe met Chef-kok in IG Auschwitz: De geschiedenis van Willy Van Paemel en IG Farben dat hij samen schreef met Annie Van Paemel, dochter van het hoofdpersonage. Zij las na het overlijden van haar ouders brieven die haar vader vanuit nazi-Duitsland naar huis had gestuurd. Haar moeder had het pakket in een kast bewaard, maar er nooit over gesproken. Van Paemel was zo onder de indruk van haar lectuur dat ze Dirk Verhofstadt na een lezing aansprak. Die begreep onmiddellijk het belang ervan, met dit boek als resultaat.

Kok in Auschwitz

Het relaas van Willy Van Paemel is uitzonderlijk omdat hij als kok tewerkgesteld werd, niet in het concentratiekamp van Auschwitz zelf, maar wel in een kamp bij de gigantische chemische fabriek van IG-Farben die zich een paar kilometer verder bevond bij het dorp Monowitz.

Rond Auschwitz waren een veertigtal bijkampen. Daarover is veel minder onderzoek gebeurd dan over het dodenkamp en bestaan weinig getuigenissen. Net zoals hij dat met de kleermaker van Auschwitz deed, gebruikt Verhofstadt chef-kok Van Paemel als leidraad in een veel groter verhaal : een bijzonder grondig en goed onderbouwd onderzoek over de manier waarop de Duitse chemische industrie verweven was met het nazi-regime. Verhofstadt gaat terug naar de Eerste Wereldoorlog om aan te tonen dat ook toen al de Duitse industrie zich volledig inpaste in de oorlogsmachine. Zonder de synthetische stoffen en gifgas dat Duitse fabrieken leverden, zou het Duitse leger het geen vier jaar volgehouden hebben.

Immorele Win-Win

In het begin van de jaren dertig weerstaan sommige grote bedrijven aan de druk van de nazi’s om Joodse werknemers te ontslaan. Maar de chemische industrie, die zich in IG Farben verenigd heeft, gaat uiteindelijk overstag. Joden worden weggestuurd en de nazipartij NSDAP krijgt enorme financiële middelen toegeschoven vanuit IG-Farben. Over de manier waarop Hitler de grote Duitse industriëlen verleidde, schreef de Franse auteur Eric Vuillard het even korte als indrukwekkende L’Ordre du Jour, waarmee hij in 2017 de Goncourt-literatuurprijs won.

Snel ontstaat een even perfecte als totaal immorele win-win situatie tussen de financiële belangen van de industrie en de onstilbare veroveringsdrang van de nazi’s. IG Farben levert alles wat het leger van Hitler nodig heeft. Daar krijgt het niet alleen heel veel geld voor, maar het mag ook de interessante bedrijven kosteloos inlijven in de landen die bezet worden door de Wehrmacht.

IG-Farben in Auschwitz

Maar om de megalomane droom van Hitler mogelijk te maken die de verovering van Rusland is, moet de al gigantische productie van IG Farben nog opgedreven worden. En daar zijn nieuwe fabrieken voor nodig. Vlak bij het in Polen gelegen concentratiekamp van Auschwitz werd een enorm industrieel complex gebouwd. Errond kwamen barakkenkampen voor Poolse en andere werknemers, krijgsgevangenen maar ook onderafdelingen van het beruchte vernietigingskamp.

Uiteindelijk zouden 25.000 mensen deze beproeving niet overleven. IG Farben gebruikte de Joden als slaven, die zich letterlijk dood moesten werken. Het bedrijf had zich meteen perfect ingepast in de nazi-logica van ‘Vernichting durch Arbeit’. Bayer, een onderdeel van IG-Farben, kocht zelfs Joodse gevangenen om experimenten met geneesmiddelen uit te voeren. Die hadden bijna altijd fatale gevolgen.

Zyklon

Wie het helse werk niet meer aankon, werd naar Birkenau teruggestuurd om er vergast te worden. Dat gebeurde met het Zyklon-gas, geproduceerd door een bedrijf in handen van IG Farben, en waarvan de nazi’s steeds meer nodig hadden om hun moordplannen op industrieel niveau te kunnen uitvoeren. Meer dan 7.000 Joodse slaven van IG-Farben werden vergast in Birkenau. De nazibeulen dumpten de as van hun gecremeerde slachtoffers in een rivier waarvan het water gebruikt werd in de fabrieken van IG-Farben. Zo werd de demonische cirkel rondgemaakt…

Het was in dat hallucinant universum dat Willy Van Paemel als verplicht tewerkgestelde terecht kwam en aan de slag moest als kok voor bijna 3.000 man. Hij was naar Auschwitz vertrokken zonder te weten waar hij zou terecht komen. Van Paemel leidt er een vrij comfortabel leven. Hij mag het kamp verlaten en naar de bioscoop in de stad gaan waar hij met een kritisch oog naar de oorlogspropaganda van Goebbels kijkt. Er worden zelfs sportwedstrijden georganiseerd. Het is de verdienste van Verhofstadt dat hij met zin voor detail de even gruwelijke als absurde wereld van Auschwitz III-Monowitz beschrijft. Op een paar kilometer van de hel van Birkenau waar elke dag duizenden Joden vergast worden, speelt een ploeg van tewerkgestelde Vlamingen een voetbalmatch tegen elf SS-ers.

August Borms

Willy Van Paemel leest in een exemplaar van Volk en Staat dat de Vlaamse collaborateur August Borms samen met zijn dochter op bezoek is geweest in de fabrieken van IG-Farben en er zeer enthousiast over is en ‘er gul ontvangen werd’. Maar Van Paemel weet waarop dat industrieel ‘succes’ gebaseerd is. Hij kan en wil niet naast de verschrikkelijke realiteit van de Duitse moordmachine kijken, als hij ziet hoe Joodse gevangenen in de meest verschrikkelijke omstandigheden als slaven aan nieuwe fabrieken bouwen.

Hij begrijpt ook snel dat de vreselijk stinkende geur die over het hele gebied hangt het resultaat is van de niet-aflatende crematies van het kamp van Birkenau. Hij probeert uitgemergelde Joden te helpen door in afvalbakken etensresten te verbergen. Tegelijk moet hij soms feestmaaltijden klaarmaken voor uitgelaten SS-officieren die zich na hun moorddadige dagtaak laven aan Franse champagnes.

Uit liefde naar Auschwitz

Een ander uitzonderlijk element van het verhaal van Willy Van Paemel is dat zijn vriendin Yvonne Schollen hem zozeer mistte dat zij hem als vrijwillig tewerkgestelde achterna reisde. Willy zelf had lang vergeefs gepoogd om verlof te krijgen, maar dat werd hem nooit toegestaan omdat zijn positie als kok onmisbaar was en gevreesd werd dat hij niet naar Polen zou terugkeren. Yvonne wist uiteraard niet wat wij nu weten over haar bestemming. Samen met Willy slaagde ze erin de oorlog te overleven.

De laatste maanden waren bijzonder chaotisch na de ontruiming van Auschwitz onder druk van het oprukkende Rode Leger en de geallieerde bombardementen. Tot het allerlaatste moment zetten de verantwoordelijken van IG Farben Joodse gevangenen in bij absurde herstelwerken terwijl ze zelf compromitterende papieren vernietigden.

Proces van Neurenberg

Tijdens het proces van Neurenberg pleitten de bazen van IG-Farben zich volledig vrij van iedere schuld. De duidelijke bewijzen dat ze bewust hadden meegedraaid in de moordmachine van de nazi’s ontkenden ze staalhard. Ze kwamen er met lichte straffen vanaf. De meesten werden snel opnieuw ingeschakeld in de Duitse industrie. De Amerikaanse aanklager DuBois was hier zo over verontwaardigd dat hij later in een boek schreef dat de Duitse ‘industriëlen hun handen doelbewust in het bloed gewassen hadden’.

Verhofstadt zet hun zware criminele feiten tegenover de bijzonder lichte straffen. Hij verklaart dit door de veranderende tijdgeest, door de toenemende spanning tussen oost en west. Op het beslissende moment van het proces hadden de Sovjets Berlijn geblokkeerd. De Koude Oorlog was begonnen. Een dag later zouden de Amerikanen hun legendarische luchtbrug beginnen om de westerse delen van de voormalige hoofdstad van het Duitse Reich te redden.

Happy End

Willy en Yvonne waren na een bewogen tocht, waarbij ze zelfs een tijd gescheiden werden, naar België teruggekeerd. Een happy end dus voor het koppel, dat snel trouwde en kinderen kreeg. Maar de brieven en het dagboek van Willy, de fysieke herinneringen aan de oorlogsjaren, verdwenen in een kast. Gelukkig haalde hun dochter Annie ze uit de vergetelheid. Maar het is vooral de duiding van Dirk Verhofstadt die aan dit persoonlijke wedervaren een grotere dimensie heeft gegeven.

In die mate zelfs dat Chef-kok in IG Auschwitz meer dan een zeer volledige introductie is geworden over de diabolische band tussen de Duitse chemiebazen en de nazi’s. De vele voetnoten verwijzen naar een indrukwekkend bronnenmateriaal. Door de kwaliteit van zijn onderzoek krijgt dit boek van Dirk Verhofstadt de allure van een standaardwerk over een aspect van de Holocaust dat tot op heden, zeker in ons taalgebied, onvoldoende aandacht kreeg.

 

Chef-kok in IG Auschwitz | Dirk Verhofstadt

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

In het concentratiekamp Auschwitz kwamen ongeveer 1,1 miljoen mensen, vooral Joden, om het leven. Het bestond uit drie delen: het basiskamp Auschwitz I, het vernietigingskamp Auschwitz II-Birkenau, en het minder bekende werkkamp Auschwitz III-Monowitz, waar IG [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Luckas Vander Taelen

Hoe Golden waren de Sixties?

Recensie Luckas Vander Taelen - 28/01/2023
Ik voelde me aangesproken door de ondertitel van het boeiende De golden Sixties van Korneel De Rynck: ‘Hoe het dagelijkse leven in België veranderde tussen 1958-1973’. Die tijdsperiode beslaat de eerste vijftien jaren van mijn leven! Met andere woorden: ik ben ervaringsdeskundige. Voor [lees verder]

Op zoek naar zwarte Johny

Recensie Luckas Vander Taelen - 03/12/2022
Wannes Peremans is al jaren researcher in de televisiewereld. Tijdens zijn opzoekingen voor een nieuwe reeks over het einde van de Tweede Wereldoorlog, stootte Peremans in een Amerikaans archief op een foto die genomen was bij de bevrijding van het nazi-concentratiekamp van Dachau. Daarop is een zwarte [lees verder]

Johan Sanctorum trekt ten strijde tegen de kakistocratie

Recensie Luckas Vander Taelen - 23/11/2022
De merkwaardige term ‘kakistocratie’ zou voor het eerst gebruikt zijn in de 17de eeuw. De omschrijving van een systeem geregeerd door de minst bekwamen is niet scatologisch, zoals de eerste drie letters zouden kunnen laten vermoeden, maar gebaseerd op het Griekse woord ‘kakistos’, [lees verder]

Hendrik Conscience: echt het slechte geweten van Vlaanderen?

Recensie Luckas Vander Taelen - 20/10/2022
Hendrik Conscience, de man wiens naam altijd vergezeld wordt van het epitheton dat hij zijn volk leerde lezen, genoot tijdens zijn leven een uitzonderlijke reputatie. Zijn werken werden verslonden en doorgegeven, voortdurend herdrukt, vertaald in het Frans, Duits en Engels en tot toneelstukken bewerkt. [lees verder]

Hoe de islamitische hoofddoek het Belgische compromis in gevaar brengt

Recensie Luckas Vander Taelen - 29/09/2022
In Iran woedt een ware bevrijdingsoorlog tegen het theocratische islamistische regime, na de dood van een jong meisje dat volgens de kledingpolitie haar hoofddoek niet op de juiste manier droeg. In een nooit geziene uitbarsting van publieke verontwaardiging trokken duizenden vrouwen de straat op en verbrandden [lees verder]

Brussel als blauwdruk?

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/08/2022
Het kan helaas niet altijd gezegd worden van elke minister, maar wel van Sven Gatz: als Brussels minister van onder andere Meertaligheid, weet hij waarover hij spreekt. Hij komt als geboren en getogen Brusselaar uit een familie, waarin de twee landstalen werden gesproken. Zelf volgde hij als jurist een [lees verder]

Op zoek naar golfbrekers in een zee van drek

Recensie Luckas Vander Taelen - 09/08/2022
Op mijn moeders rommelige zolder staat nog altijd, onder een beschermende stoffen doek, het Philips-televisietoestel uit mijn jeugd, in de verre jaren zestig. Dat was zowat het meest prestigieuze object waarnaar heel onze woonkamer was gericht. In zowat elke huis stond een identiek exemplaar en iedereen [lees verder]

Flik in hellhole Molenbeek

Recensie Luckas Vander Taelen - 08/08/2022
De Ecolo-jongeren organiseerden op hun jeugdkampen ooit een spelletje waarbij het erop aankwam om een politieagent op de kop te slaan. Ze verspreidden ook stickers waarop de politie ondubbelzinnig van moord werd beschuldigd. Dat is de sfeer onder vele jonge Brusselaars die agenten niet meer zien als [lees verder]

Hitler als fotomodel

Recensie Luckas Vander Taelen - 06/08/2022
Het is allerminst verbazend dat Adolf Hitler als spreekwoordelijk monster, verantwoordelijk voor de dood van miljoenen, het onderwerp is geweest van honderden biografieën en duizenden boeken. Die stroom aan publicaties zal ondanks de voortschrijdende tijd waarschijnlijk nooit ophouden, want de afkeer [lees verder]

Hoe Donald Muylle de weg wijst naar een betere wereld

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/06/2022
Kris Peeters denkt dat er binnen een aantal jaren een boek zal verschijnen met als titel ‘de Waanzinnige 21st eeuw’, naar analogie met het klassieke historisch werk van Barbara Tuchman over de 14de eeuw. De eerste decennia van onze eeuw lijken een onstuitbare roetsjbaan van onverwachte gebeurtenissen, [lees verder]

Lachen met wokers en complotdenkers

Recensie Luckas Vander Taelen - 01/06/2022
‘De Vrouw met de gouden arm‘ van Filip Huysegems is een meer dan lezenswaardige roman, en dit om ten minste vier redenen, essentieel om een boek aan te bevelen: het is niet alleen relevant, maar ook goed geschreven, met een onverwacht en verrassend einde en met vooral een grote dosis humor. [lees verder]

Weg met de media , leve de pers!

Recensie Luckas Vander Taelen - 24/05/2022
‘Fuck de media, red de pers‘ van Guido Van Liefferinge is een geëngageerd boek, een pamflet haast dat ons met hoogdringendheid attent wil maken op onrustwekkende evoluties in een wereld die hij bijzonder goed kent. De nu 81-jarige Van Liefferinge verwierf naam en faam met bladen als Joepie [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.