Censuur in de strip

Tentoonstellingen of publicaties over een bepaald thema zijn dikwijls oervervelend. ‘De hond in de kunst’ of ‘Eten in films’ zijn slechts enkele barslechte voorbeelden.  Met Duizend Bommen en Castraten schreef éminence grise Jan Smet een boek dat dit risico bewust meermaals nam. In een aantal hoofdstukken illustreert en bevestigt hij bovenstaande generalisatie grondig, maar de meeste hoofdstukken zijn steengoede overzichten van de vormen van censuur die de stripkunst of stripcultuur door de jaren meemaakte.

Censuur en zelfcensuur

Censuur in stripverhalen was en is een feit. De lezer moet echter wel weten dat censuur en zelfcensuur niet hetzelfde zijn en dat is toch een beetje een mankement in dit overigens uitmuntende boek. Veel aangehaalde censuur is zelfcensuur of preventieve censuur door de uitgever van de betreffende stripverhalen. Uitgeverijen zijn commerciële bedrijven en dus speelde zelfcensuur al lang voor de term ‘politieke correctheid’ bekend raakte. Ook de doelgroep van vaak minderjarigen speelde en speelt uiteraard een rol.

De boeiendste delen in het boek gaan vooral over de beruchte Franse censuur die het beeld en zelfs de scenario’s van veel Belgische stripverhalen bij uitgeverij Dupuis of uitgeverij Lombard bepaalde. Voor stripliefhebbers is de manie van Charles Dupuis met de Franse censuur geen groot nieuws en het onderwerp kwam reeds meermaals aan bod in teksten bij integrale uitgaven van stripreeksen of in de vakpers zoals Stripgids, Stripschrift enzovoort.

Toch is het lovenswaardig dat Smet in zijn boek een overzicht gaf en zelfs een heel exhaustief overzicht. Dit boek is niet bij elkaar gegoogled, hier is een kenner en liefhebber aan het woord, die zijn guilty pleasures soms ontbloot. De rijkdom aan bronnen van vooral oude bijna onvindbare interviews loont zeker de moeite voor de jongere generatie stripexegeten die enkel online bronnen kennen.

Amerikaanse en anti-Amerikaanse hetze

De Amerikaanse toestanden zoals die ook in de filmindustrie golden zullen de Vlaamse lezers wellicht geheel onbekend zijn en Smet vertelt deze bevattelijk en geeft zeer goed de context. Vooral zijn bijdrage over de invloed van krankzinnige Amerikaanse moraliserende auteurs met een irrationele haat jegens comics en hoe die hetzes ondanks de hemelsbrede verschillen tussen comics en stripverhalen ook bij ons gevolg kregen zal vele lezers de ogen openen.

Nu was die haat jegens mannekensbladen niets nieuws in Europa, zoals Smet aantoont met zijn stuk over Abbé Bethléem in Frankrijk. Wat de lezer wellicht niet wist is dat die Amerikaanse pseudowetenschappelijke publicaties en propaganda tot dezelfde onzin leidden in Europa. Iedereen van een bepaalde leeftijd kent wel de verhalen dat stripverhalen schadelijk zouden zijn en bovendien slecht voor de schoolresultaten.

Dezelfde onzin circuleert ondertussen ook al decennia over computer games. Die ‘nefaste invloed’ kon echter het succes van de stripcultuur niet remmen. Gelukkig maar, toch toont veel striperfgoed zoals Smet schrijft nu nog de sporen van overijverige censuur, zelfcensuur en commerciële politieke correctheid. Naast het Amerikaanse dédain jegens strips, speelde ook een anti-Amerikaanse trend in vooral Frankrijk een rol. Toch valt veel van de nu bespottelijk lijkende censuur en drastische ingrepen door uitgevers of verdelers vooral als jeugdbescherming te beschouwen. Nooit stelde iemand zich vragen bij dergelijke maatregelen bij de televisie, omdat tv toen werd gemaakt door staatsomroepen.

O tempora, o mores

In zijn drang om alle (vermeende) taboes te behandelen schiet Smet soms door. Niet elk taboe of elke fatsoensnorm is te linken aan censuur. Bovendien evolueren taboes naargelang het tijdsgewricht of de mores. Stripverhalen zijn daar geen uitzondering. De doelgroep van een strip blijft geen onbelangrijk detail. Naast de historische hoofdstukken zijn ook de hoofstukken over tabak, alcohol of vloeken zeer lezenswaardig. Ze zijn werkelijk subliem geïllustreerd en ontzettend goed gedocumenteerd. Hoewel de smalle en brede kolom tekst per pagina vlot wegleest, hadden kaderstukjes hier en daar toch beter geweest. De bijschriften bij de overvloed aan illustraties zijn steevast zeer sterk en informatief geschreven zodat dit boek ook voor de cursorische lezer boeiend blijft. Wat dat betreft is Duizend bommen en castraten een echt coffee table book.

Hier en daar duiken wat kleine foutjes op zoals over de sublieme strip Marc Jaguar van Maurice Tillieux, die in Nederlandse editie Paul Panter heette. Die storen echter minder dan de nogal vergoelijkende toon over plagiaat en zogenaamde pastiches. Blijkbaar doet Smet aan zelfcensuur als hij het heeft over slecht getekende porno die misbruik maakt van het œuvre van succesvolle stripauteurs. Het vergt toch geen moeite om ronduit te zeggen dat de meeste pornoversies of ‘pastiches’ van succesreeksen puur om het geld worden gemaakt en geen enkele artistieke verdienste kennen. Gelukkig doet Smet het verhaal van die notoire gevallen met Kuifje, Suske en Wiske, Lucky Luke of Astérix. Dat Edgar P. Jacobs of André Franquin dit met humor opvatten is geen vrijbrief voor piraterij.

Taboe à la carte

Erotiek en naakt in de (Europese) strips waren tot voor kort geen taboe meer en de geschiedenis van die evolutie is boeiend om te lezen. Ik kreeg trouwens de indruk dat Smet geen onderscheid maakt tussen esthetisch natuurlijk naakt, erotiek, seks en pornografie. Homoseksualiteit of en (mannelijke) geslachtsorganen als aparte hoofdstukken behandelen lijkt geen verstandige keuze. Het eerste onderwerp gaat bijna uitsluitend over Amerikaanse comics en het tweede over Amerikaanse underground comics en Japanse manga’s. Deze hoofdstukken voelen aan als het aftikken van een lijstje met taboes zonder al te veel eigen onderzoek. Waarschijnlijk staat op Wikipedia meer over deze onderwerpen.

Hoewel ondergetekende het boek zeer graag heeft gelezen, ontstond bij wijlen de ergerlijke indruk dat soms de encyclopedie werd overgeschreven. Jan Smet is een ijzersterke auteur met degelijke research en parate kennis in zijn stukken over de geschiedenis van de strip.  De geschiedenis van taboes is echter niet zijn sterke kant en daarom zoekt hij de fringe op en neemt hij illegale of underground comics als tweedehandsvoorbeelden. Een beetje eigen onderzoek in de voortreffelijke bibliotheek van het Belgisch Stripcentrum (voormalig Belgische Centrum voor het Beeldverhaal) of de talrijke academische artikels over stripverhalen en comics hadden hieraan kunnen verhelpen.

Nieuwe inzichten vallen niet te lezen. De sterkte zit in het overzichtelijke verhaal op basis van het rijke archief van de auteur. De analyse van de weekbladen Robbedoes en Kuifje bijvoorbeeld loont zeker de moeite. Dit is een boek dat elke stripfanaat uiteraard dient in huis te halen. Niet om kaft tot kaft te lezen. De vele herhalingen en de zwakke passages zouden te zeer ergeren. De lay-out helpt ook niet bepaald. Dit is een boek om in te cherrypicken, om te bladeren en aan de hand van beeldcitaten en illustraties te lezen.

Duizend bommen en castraten | Jan Smet

Hardback | Nederlands | Strips algemeen

Censuur is van alle tijden en van alle plaatsen. Altijd en overal, en in alle vormen van kunst en entertainment, zijn er dingen die niet mogen. Presidenten, pastoors, politici, politiemannen en puriteinen: allemaal blijken ze wel eens lange tenen te hebben, en [lees verder...]

Uitverkocht

Meer berichtjes van Lode Goukens

Absolute must

boekervaringLode Goukens - 06/06/2022
De reeks Bone van Jeff Smith sprak me meteen aan in 1993. Ondertussen is het een moderne klassieker. Een must have voor elke stripfan.
aanbevolenspannendgrappigleest als een trein

De lotgevallen van Alex als slaaf

boekervaringLode Goukens - 06/06/2022
aanbevolenspannendleest als een treinleerrijk

visuele pracht

boekervaringLode Goukens - 06/06/2022
Dit album is weer een grafisch pareltje. Zowel de tekeningen als de inkleuring zijn werkelijk verslavend. Het scenario heeft gelukkig minder fantasy-elementen dan sommige eerdere albums in de reeks. Toch blijft de fascinatie van de auteurs met radioactiviteit irritant. De plot is niet echt het navertellen waard, maar het verhaal is goed opgebouwd. Enkele anachronismen zullen de liefhebber van de Romeinse geschiedenis en cultuur tegensteken.
Alleen om de zeezichten, de tempels en de prachtige realistisch getekende personages loont het album de moeite. Dat maakt het meegaan in het soms bizarre verhaal draaglijk.
aanbevolenspannendleest als een trein

ontgoochelend

boekervaringLode Goukens - 06/06/2022
Ik las de Engelse editie. Teveel feitelijke fouten, anachronismen enz.

Leven van Julia Caesaris maior door roze bril

Recensie Lode Goukens - 12/05/2022
Het leven van Julia, de enige dochter van keizer Augustus, spreekt tot de verbeelding omdat Julia omwille van zogenaamd zedeloos gedrag door haar eigen vader werd verbannen. Hetzelfde overkwam haar dochter Julia. Hoewel over de meeste excessen en perversies van de leden van de Julisch-Claudische dynastie [lees verder]

magnum opus van Mario Boon

boekervaringLode Goukens - 06/03/2022
Zeer sterke strip met prachtige persoonlijke stijl van Mario Boon. Narratief sterk uitgewerkt verhaal, historisch betrouwbaar, sfeervol en spannend.
aanbevolenspannendleest als een treindoet je denken

Degelijk boek dat indoctrinatie uitwasemt

Recensie Lode Goukens - 10/12/2021

Om de zoveel tijd komt een vernieuwde versie uit van het boek over ‘Europa’ door VRT-journalist Rob Heirbaut en UGent-professor Hendrik Vos. Eigenlijk gaat het boek over de Europese Unie en het gebruik van de term Europa zegt meestal genoeg. Pro-EU-adepten gebruiken liefst Europa in plaats [lees verder]

absolute top

boekervaringLode Goukens - 26/06/2021
Een reeks die tot het absolute topwerk van de late Willy Vandersteen hoort.
aanbevolenspannendgrappigleest als een trein

Willy Vandersteen op zijn best

Recensie Lode Goukens - 26/06/2021
Op 23 juni verscheen het eerste deel van de integrale heruitgave van de stripverhalen van Robert en Bertrand door Willy Vandersteen. Voor fans van Vandersteen is dit een belangrijke gebeurtenis. Terwijl Studio Vandersteen ondertussen bijna alle reeksen schreef en tekende, maakte Vandersteen in de jaren [lees verder]

Woenstijnvos Rommel door de ogen van een tankcommandant

Recensie Lode Goukens - 16/06/2021
Met de reeks Afrikakorps bracht Silvester Strips een boeiende reeks uit met historische strips over de Tweede Wereldoorlog. Na het succes van de reeks De Hel van het Oostfront geldt tekenaar Olivier Speltens als een topnaam qua historische oorlogsstrips. Qua sfeer en coloriet overtreft de nieuwe reeks [lees verder]

Supertalent levert meesterwerk af

Recensie Lode Goukens - 10/06/2021
Met Dagen van Zand verscheen op 21 mei een van de beste grafische romans ooit. De auteur is een relatief onbekende Nederlandse tekenares die bulkt van het talent. Wie nog nooit een beeldroman (graphic novel) las, moet daar maar eens een begin mee maken en dit lijvige boek ter hand nemen. Het verhaal [lees verder]

Lucky Luke ontmoet K3

Recensie Lode Goukens - 02/06/2021
Lucky Luke wordt gezocht. Er staat een losgeld op zijn hoofd: 50.000 dollar. Luke redt drie knappe zussen in nood van de Apaches en de drie deernen proberen hem één voor één te verleiden. Uiteraard een rosse, een brunette en een blonde. In de liefde is het ieder voor zich, de eerste die hem kust [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.