Burgeroorlog in Limburg!

Nekschot: Oorlog, geweld en bevrijding in Tongeren van Rudi Van Doorslaer is het verlate gevolg van een eerder toevallige ontmoeting in 1976, tussen de toen net afgestudeerde auteur en Leander Ghyselinck. Die was 73 als Van Doorslaer hem voor het eerst ontmoette. De man vertelde hem zijn bijzonder bewogen leven.

Proces tegen een weerstander

Hij was communistisch militant in zijn jeugdjaren. Hij beweerde zeven jaar ondergedoken te zijn geweest bij het Franse Vreemdelingenlegioen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij betrokken bij bomaanslagen in Gent. De KP stuurde hem in 1943 naar Limburg, waar hij als ‘commandant Georges’ aan het hoofd kwam van een sterk op militaire leest geschoeide militie.

Ghyselinck kreeg snel een reputatie van meedogenloze weerstander. Tegen Van Doorslaer zei hij rechtuit: ‘Mijn specialiteit was zwarten neerschieten‘, waarbij hij met ‘zwarten’ uiteraard de medestanders van de nazi’s bedoelde. Helemaal op het einde van de Tweede Wereldoorlog vermoorde zijn groep vijf collaborateurs in Tongeren. Bijna zeven jaar later werd over deze omstreden executies een proces gevoerd. Tegen Ghyselinck werd een zware straf geëist en hij werd ook schuldig bevonden, maar moest geen straf uitzitten. Zijn veroordeling was ‘uitgedoofd’ door verjaring en amnestie.

Vele jaren na zijn ontmoeting met Ghyselinck bestudeerde Van Doorslaer de notulen van zijn proces en de vele getuigenissen. Die bieden een ongemeen volledig inzicht in dit Limburgse verhaal van collaboratie en verzet dat uitmondt op de vijf moorden in Tongeren. Van Doorslaer, jaren verbonden aan het gereputeerde studiecentrum Cegesoma, vond het meer dan de moeite het proces als leidraad te gebruiken voor zijn Nekschot. ‘De geschiedenis van WOII die we denken zo goed te kennen, blijft ons telkens opnieuw verwonderen. En in die verwondering ligt de aanzet tot nieuwe wetenschappelijke inzichten.’

Maurice De Wilde

Dat wetenschappelijk belang van dit grondige werk van Van Doorslaer ligt voor de hand, omdat hij de notulen van het proces van 1951 toegankelijk maakt en in context plaatst. Over die woelige periode waren sommige getuigen al aan het woord geweest in De Nieuwe Orde van Maurice De Wilde, maar bij een groot publiek dat minder vertrouwd is met de oorlogsgeschiedenis van Limburg zullen de dramatische gebeurtenissen van Tongeren niet bekend zijn.

Limburgse burgeroorlog

Vanaf 1943 begon het geweld op te laaien in Limburg. De provincie stond aan de rand van een burgeroorlog. Op een jaar tijd werden liefst 23 leden van het VNV vermoord. De repressie was even wreed: in november 1944 werden in Breendonk 24 weerstanders geëxecuteerd. Afrekeningen hadden vaak evengoed een politieke als een persoonlijke achtergrond, die zo tot een bloedige vendetta’s escaleerden.

Dat leidde in het dorp Wellen bij Tongeren tot een spiraal van aanslagen, die vele jonge mensen het leven kostte. Iedereen kende iedereen, schrijft Van Doorslaer. Politieke of ideologische overwegingen speelden minder dan de nabijheid tussen daders en slachtoffers of een persoonlijke dimensie. Het was dus niet wit-zwart, er heerste een grijze zone waarin er ook banden waren tussen de weerstand en banditisme.

De secure grondigheid van het relaas komt de leesbaarheid niet altijd ten goede. De auteur is zich daarvan bewust. Hij waarschuwt in zijn inleiding voor het bijzonder hoge aantal spelers in het verhaal. Van Doorslaer heeft niet de gemakkelijke weg gekozen van een oppervlakkige popularisering, maar eerder een boek geschreven waarvan vooral het middendeel in de eerste plaats als baanbrekend naslagwerk voor verder onderzoek over de Tweede Wereldoorlog in Limburg kan dienstdoen.

Maak de zwarten kapot!

Het zijn vooral de laatste hoofdstukken die het meest indrukwekkend zijn, omdat ze een goed beeld schetsen van de spanning in de laatste dagen van de oorlog. De deskundigheid van Van Doorslaer stelt de lezer in staat zich een beeld te vormen van de onmenselijke wreedheid die de oorlog in Limburg te weeg bracht.

Toen op de Grote Markt van Tongeren de vreselijk toegetakelde lijken van drie weerstanders in open lijkkisten werden tentoongesteld, bracht dit een ongeziene volkswoede teweeg. Leander Ghyselinck zal dit gebruiken als verklaring voor wat onvermijdelijk zou volgen. Hij is de uiteindelijke verantwoordelijke die aanstuurde op de slachting van vijf collaborateurs. Maar op het proces van 1951 verdedigde hij zich door eraan te herinneren dat de verontwaardiging over de vermoorde weerstanders zo groot was dat er vijftien executies geëist werden en dat hij dit aantal tot vijf heeft teruggebracht…

3000 mensen op de Grote Markt van Tongeren eisten vergelding. ‘Het volk wil bloed, wij willen bloed’ werd er geroepen, ‘Maak de zwarten kapot!’ En de vrees voor een groot oproer was reëel. Het bloedbad werd als onvermijdelijk gezien, wat leidde tot de vreselijke conclusie: ‘Beter vijf zwarten gaten in de huid schieten dan een opstand te hebben’. Ghyselinck wilde ook haast maken met de moorden omdat hij wist dat de Amerikaanse bevrijders die zouden verhinderen.

Aloude agrarische sociale structuren

Belangrijk is de vaststelling van Van Doorslaer dat de gewelddadigheid in Limburg, hoger dan elders, doet denken aan soortgelijke toestanden in plattelandsregio’s van Wallonië rond kleinere steden met negentiende-eeuwse, eerder agrarische sociale structuren. Het geweld in oorlogstijden ligt in die gebieden verrassend genoeg hoger dan in meer geïndustrialiseerde delen van België.

Van Doorslaer verklaart dit net door de afwezigheid van industrie, die maakt dat de bevolking aangewezen blijft op de aloude sociale agrarische structuren en sneller verarmt als collaborerende families beslag leggen op de voedselproductie en de distributie. Dat leidt tot een gevoel van onrecht bij de uitgeslotenen, een vruchtbare bodem voor radicalisering.

Ook jongeren, die niet in Duitsland willen gaan werken, sluiten zich aan bij de weerstand, maar komen ook vaak terecht bij criminele bendes. Veel partizanen hebben ook een zeer katholieke achtergrond en gaan in het verzet, niet omwille van ideologische motieven, maar vanuit een groeiende onvrede over de toenemende armoede en miserie, die een gevolg is van de economische machtsgreep van de collaborateurs.

Vlucht naar Tsjecho-Slowakije

Interessant is ook de achtergrond die Van Doorslaer geeft bij het proces rond de executies in Tongeren in 1951, in volle Koude Oorlog. Leander Ghyselinck wordt verdedigd door topadvocaten, die door de Kommunistische Partij zijn ingehuurd. Hij wordt door zijn partij voorgesteld als een ‘strijder voor vrede en vrijheid’. Het is tekenend voor de periode dat de KP het zekere voor het onzekere had genomen: mochten Ghyselinck en de andere beschuldigde de rechtszaal niet vrij hebben verlaten, dan was hun vlucht naar het (toen communistische) Tsjechoslowakije al geregeld…

Nekschot | Rudi Van Doorslaer

Paperback / softback | Nederlands | Oorlog en vrede

Nekschot vertelt het verhaal van de bevrijding van Zuid-Limburg, met als orgelpunt de terechtstelling van vijf collaborateurs op 9 september 1944 in Tongeren. Die bloedige dag is een uitloper van de burgeroorlog die Limburg teistert tijdens het laatste oorlogsjaar. [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Luckas Vander Taelen

Hoe Donald Muylle de weg wijst naar een betere wereld

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/06/2022
Kris Peeters denkt dat er binnen een aantal jaren een boek zal verschijnen met als titel ‘de Waanzinnige 21st eeuw’, naar analogie met het klassieke historisch werk van Barbara Tuchman over de 14de eeuw. De eerste decennia van onze eeuw lijken een onstuitbare roetsjbaan van onverwachte gebeurtenissen, [lees verder]

Lachen met wokers en complotdenkers

Recensie Luckas Vander Taelen - 01/06/2022
‘De Vrouw met de gouden arm‘ van Filip Huysegems is een meer dan lezenswaardige roman, en dit om ten minste vier redenen, essentieel om een boek aan te bevelen: het is niet alleen relevant, maar ook goed geschreven, met een onverwacht en verrassend einde en met vooral een grote dosis humor. [lees verder]

Weg met de media , leve de pers!

Recensie Luckas Vander Taelen - 24/05/2022
‘Fuck de media, red de pers‘ van Guido Van Liefferinge is een geëngageerd boek, een pamflet haast dat ons met hoogdringendheid attent wil maken op onrustwekkende evoluties in een wereld die hij bijzonder goed kent. De nu 81-jarige Van Liefferinge verwierf naam en faam met bladen als Joepie [lees verder]

Het einde van links en rechts volgens Hind Fraihi

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/04/2022
Als een vermaledijd virus daar niet anders over beslist had, dan zou Hind Fraihi in 2020 vier lezingen gehouden hebben in het kader van de Willy Calewaert-leerstoel. Dat kon dus niet, en dat is bijzonder jammer want wat Fraihi zou verteld hebben, is meer dan interessant.
Dat we dit kunnen stellen [lees verder]

De oorlog van Douglas Murray tegen het woke denken

Recensie Luckas Vander Taelen - 28/03/2022
Douglas Murray is een Engelse auteur die twee boeken schreef met titels als provocerende vlaggen van een niet bepaald politiek-correcte lading: The strange death of Europe (vertaald als Het opmerkelijke einde van Europa bij De Blauwe Tijger) en The Madness of the Crowds. Hij is niet bepaald een [lees verder]

Van Algerije naar Italië

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/03/2022
Joachim Pohlmann is natuurlijk niet zomaar een auteur. Hij heeft een uitgesproken profiel als voormalig woordvoerder van de N-VA, rechterhand van Bart De Wever en huidig kabinetschef Cultuur van Jan Jambon. En een tijdlang schreef hij ook columns voor De Morgen waar hij met sardonisch plezier de weldenkende [lees verder]

De identitaire lasagne van een straatkat

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/02/2022
Yasmina El Messaoudi zal in de Vlaamse mediageschiedenis herinnerd worden als eerste nieuwsanker van allochtone origine. Ze maakte haar debuut bij TV-Brussel (nu Bruzz) in 2008. Momenteel is ze als journaliste actief bij Radio 2 Vlaams-Brabant.
Aangrijpend
Maar met haar succesvolle mediacarrière [lees verder]

Met ervaren gidsen door het Europees doolhof

Recensie Luckas Vander Taelen - 28/12/2021
De titel van het boek van Tijn Sadée en Bert van Slooten over de Europese Gemeenschap: ‘Het Brusselse moeras‘ is wellicht een commerciële keuze omdat dit een smeuïge aanklacht laat vermoeden tegen schandalen en mistoestanden. En dat is het ook, maar dan ook weer niet. Maar het is vooral [lees verder]

Verlos ons van het kwaad: menselijke bom in Brussel

Recensie Luckas Vander Taelen - 30/11/2021
Het minste dat je van ‘Verlos ons van het Kwaad‘ van Joost Vandecasteele kan zeggen is dat het uitermate goed gedocumenteerd is. Dat is geen geringe verdienste, want de materies waarmee de auteur omgaat zijn allesbehalve transparant of eenvoudig. Vandecasteele combineert het verhaal van twee [lees verder]

‘Van waar dit allemaal komt’: Urbanus, het monument uit het pajottenland.

Recensie Luckas Vander Taelen - 20/11/2021
Ik was net geen zestien toen ik op een zaterdagavond in mijn geboortestad A. naar een optreden ging kijken van een nieuwe komiek die nog niemand gezien had. Maar iedereen had van iemand horen zeggen dat hij ongelofelijk grappig was. Alleen zijn naam al, die toch wat anders klonk dan Miel Cools bijvoorbeeld, [lees verder]

De tien geboden van Sammy Mahdi

Recensie Luckas Vander Taelen - 30/10/2021

Ik mocht Sammy Mahdi interviewen op de Brusselse stadszender Bruzz , in tempore non suspecto, toen hij nog geen staatssecretaris van migratie was. Hij was gewoon de voormalige voorzitter van de CD&V-jongeren, die nipt de strijd om het grote presidentschap van zijn partij verloren had van Joachim [lees verder]

Mijmeren met een voormalig Europees president

Recensie Luckas Vander Taelen - 13/10/2021
Lang geleden ontmoette ik Herman Van Rompuy voor het eerst, in de tuin van zijn huis in Sint-Genesius-Rode. Het was zijn broer Eric die me er heen had gelokt, toen ik die met een cameraploeg volgde in een reportage voor het legendarische programma ‘Strip-Tease’ van de RTBF. Het was de eerste, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.