Bladen met smoel en kleur

Schrijft een bolleboos met kruim en geestdrift een boek over Knack? Het weekblad wordt in 2021 vijftig. En ook vandaag heeft het een smoel. Er is veel dat het blad smakelijk en geschikt maakt voor geschiedschrijving. Zijn stichters, zijn pionierende journalisten, zijn interne spanningen en geruzie (ooit tussen de logebroeder Marc Reynebeau en zijn falanx en de rest, waarop de opstandeling ten langen leste de pen elders aanbood), zijn kleinburgerlijke liederlijkheid, zijn columnisten, zijn cartoonisten, zijn va-et-vient van talent. Een boekportret van Knack zou een schets zijn van het politieke, culturele, economische, sportieve wroeten van twee naoorlogse generaties in Vlaanderen. Plus een analyse van hoe links-liberale mei-68’ers hier de tijdsgeest aanvoelden en weerspiegelden.

Populisme: jubelwoord of scheldwoord?

De bovenstaande wens schrijf ik na het doorbladeren van mijn wekelijks exemplaar van De Groene Amsterdammer. Een links Nederlands blad met een ziel, gezonde drammers, steengoede inschattingen van politiek conservatief tot gauchistisch, uitmuntende boekbesprekingen, snijdende columns, en meer van dat fraais om ook een centrumrechtse rakker te behagen. Voor kort signaleerde Ewald Engelen in De Groene een nieuw boek van Thomas Frank, een rebel in het Amerikaanse medialandschap. Frank publiceert met The People, No (na andere tegendraadse geschriften als Pity the Billionaire, Listen Liberal!) een geschiedenisje van het anti-populisme. De centrale vraag: is populisme een jubelwoord of een scheldwoord? Hij gispt zijn progressieve soortgenoten die het volk afschilderen als onwetend, onbeschaafd, ongeschoold, seksistisch, racistisch, smakeloos en gevaarlijk. (Wie het kieslegioen van Trump ziet rondstruinen met zware wapens wordt vanzelf anti-populist). Engelen breit naast Frank zinnen over het elitaire anti-populisme dat ten diepste ondemocratisch is.

De Groene Amsterdammer is in Vlaanderen altijd achteruit gesteld bij vooral Vrij Nederland en in mindere mate Haagse Post, leesvoer voor slimmer links. Vandaag zijn VN en HP folklore. De beide bladen zijn immers verzwonden. Ze missen invloed na hun nieuwe formules of gedaantewisselingen. Heel anders vergaat het De Groene. Dat boert al met al goed. Hier te lande blijft het honderden losse kopers en abonnees tellen. Wie niet bij de lezersschaar is, kan heel veel leren over deze publicatie van de gezonde progressiviteit in Geestdrift met verstand van Rob Hartmans. Zijn geschiedenis van De Groene Amsterdammer van 1877 tot nu  overschrijdt de grenzen van de journalistieke essayistiek. Geestdrift met verstand borstelt Nederland en zijn links-liberale idealen, mislukkingen, triomfen en mensen van de voorbije 140 jaar.

Spiegels van dagdagelijksheid

Knack, ’t Pallieterke, De Groene Amsterdammer, Doorbraak zijn niet alleen spiegels van de dagdagelijksheid. Zij geven ook vorm aan die dagdagelijksheid door eigen waarden te verdedigen en schurft weg te krabben. In het genoemde kwartet wordt verder gegaan dan de afstandelijke analyse, men wil verandering en het motto is ten strijde. In De Groene Amsterdammer wordt de guerrilla gevoerd met verstand, niet enkel met geestdrift. Op 6 maart 1880 verschijnt een artikel over de Nederlandse steun aan de strijd van de Boeren tegen Groot-Brittannië. Het blad is kritisch over de onrealistische en onbezonnen plannen van die Boeren die zij een warm hart toedraagt als verre volksgenoten en vechters voor hun eigen stek in Transvaal. Nederland, commentarieert De Groene, moet er alles aan doen om te voorkomen dat de Boerenrepubliek valt, maar: ‘Daartoe is niet voldoende dat het gevoel spreekt — aan het verstand blijve de hoofdrol toevertrouwd.’

Professorenblad

Is De Groene Amsterdammer een leuke huisvriend? Ja en neen. Ja, want wekelijks word je verrast door eigenzinnige bijdragen met vernieuwende inzichten. Neen, want je moet er altijd je verstand bijhouden. Het is eerder een professorenblad. Een publicatie die niet, zoals haar bekendere ex-concurrenten, VN en HP, afglijdt naar de 3 L’en van Freek de Jonge: het recept ‘lui, lekker en leuk’ van de hedendaagse bladendirecteurs die daarmee hun ‘producten’ verkleuteren. Wie De Groene Amsterdammer  leest, mag week na week verzuchten: Ik heb mijn huiswerk gemaakt.’

Rob Hartmans, de auteur van Geestdrift met verstand, is onder meer oud-medewerker van De Groene. Een eerste, merkelijk kortere versie van het boek verscheen in 2002 bij het 125-jarige bestaan van het opinieblad. Aan deze editie van 704 bladzijden heeft hij veel nieuw materiaal over de jaren voor 1940 toegevoegd. Onder meer de eerste hoofdredacteur, Jan de Koo, die 30 jaar aan de kop stond, komt hier terecht aan zijn trekken als een drijvende, bezielende, evenwichtige en toch hardmeppende journalist.

Fatsoenlijk en verstandig links

De Groene was en is lid van de linkerflank, van wat de linkse kerk werd. Het blad verpopte tot het fatsoenlijke, verstandige deel van die stroming, links-liberaal dus. Anderzijds is het leuk om te ontdekken bij Hartmans dat in de jaren twintig De Groene de nodige stukken bevatte waaruit sympathie sprak voor het corporatisme van het Italiaanse fascisme. In het begin van de Koude Oorlog bleef het blad weg van het vechtlustige anticommunisme en bewandelde het de zogenaamde Derde Weg, wat de communistische CPN vertaalde als ‘De Groene is het blad van de perfide knechten van het kapitaal die zich voordoen als vrienden van de arbeidersklasse’.

En vandaag? Aan het einde van Geestdrift met verstand komt de huidige hoofdredacteur, Xandra Schutte, aan het woord. Die zegt dat De Groene ook vandaag de traditie verderzet van de negentiende-eeuwse Bildungsbürger: ‘Het gaat om het opvoeden van de lezer, om het ontwikkelen en aanscherpen van diens politiek, filosofisch en cultureel besef.’ Ad multos annos, mijn Nederlandse lievelingsblad.

Geestdrift met verstand | Rob Hartmans

Hardback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

De complete geschiedenis van De Groene Amsterdammer "Rob Hartmans" rijke studie van De Groene Amsterdammer is meer dan alleen een persgeschiedenis." ★★★★ de Volkskrant In [lees verder...]

In prijs opgeheven

Meer berichtjes van Frans Crols

Woody Allen en de Vlaamse Beweging

Recensie Frans Crols - 03/06/2022
Messianisme is een Joodse traditie en voortgang die uitwaaierde. Het is Bijbels, christelijk, marxistisch, ecologisch, Vlaams, actueel. Je vindt messianisme in eigen dosissen bij Franz Kafka, Martin Buber, Karl Marx, Woody Allen, Greta Thunberg, Bart De Wever en Tom Van Grieken.
Een sliert messianisme [lees verder]

Lenin, plunder de plunderaars

Recensie Frans Crols - 17/05/2022
De titel is een vondst, de omslag toont een leeuwachtige hondenkop in Vlaamse kleuren met een zweem rood. Uitgeverij EPO publiceert ‘Debatfiches van de Vlaamse elite’. De Vlaamse Osservatore Proletaro (EPO staat voor Education Prolétaire, Proletarische Opvoeding) groepeert denkend klein [lees verder]

Rusland, de hel van Dante

Recensie Frans Crols - 10/05/2022
Scheldwoorden passen niet bij een boekbespreking. Je moet je bij de bundel van Bill Browder hoofdstuk na hoofdstuk verbijten. De top van Rusland is melaats met korstendikke leugens en zwavel.
De Goddelijke Komedie
‘De stromen bloed die uit hun wonden dropen, vormden, tezamen met hun [lees verder]

De kudde graast verder

Recensie Frans Crols - 20/04/2022
Eén buitenbeen is geen doorbraak. De Vlaamse pers blijft een weide met een ampele kudde. De oplossing is Nederland.
Wat is een kopblad? Het antwoord vindt u achteraan, gelieve toch eerst enkele paragrafen te lezen. Luc Pauwels is een crème van een VRT-journalist, met zijn reportages, dossiers [lees verder]

Matthias Desmet ‘De psychologie van totalitarisme’ en het Ministerie van Waarheid in Moskou

Recensie Frans Crols - 08/03/2022
De oorlogsroes van de Russen weerkaatst het rijzende totalitarisme van het Kremlin. Na de drollige Stalin en Hitler is Poetin dé moderne totalitair, een man met het lijf en de kop van de hoofdacteur van een kantoorsoap. Het gevaarlijkste type.
Transhumanisme
Een koene en modieuze denker [lees verder]

De kerk trilt los van Vlaanderen

Recensie Frans Crols - 01/03/2022
Kerkelijk had 1962 een primeur, een diepteduik met een onderzoeksboek in de Vlaamse Kerk door gewijden en leken. Zestig jaar later volgt een herhaling met ‘De Kerk in Vlaanderen’. Luidt de titel over 60 jaar ‘De Islam in Vlaanderen’ bij gebrek aan Kerk?
Verzwakking
In [lees verder]

Waarom de wereld niet sneuvelt

Recensie Frans Crols - 15/02/2022
‘De wereld in 2050 kapot’. Groene catastrofisten verspreiden dergelijke profetieën. De werkelijkheid is verwarrender én veerkrachtiger dan het refrein ‘Het einde is nabij’. Een wijs boek vindt de weg.
Homo Deus, ja u en ik zijn Mensgoden, staat tussen mijn boeken. Het [lees verder]

Christendom voor iedereen

Recensie Frans Crols - 01/02/2022
Een Leuvense nieuwtestamenticus schreef een meeslepend boek over het christendom ontluikend in de Grieks-Romeinse wereld. Een medicijn tegen moedeloosheid en nietsisme. Iedereen in Vlaanderen is cultureel christen.
Tegen moedeloosheid en kromdenken
Traditie en herbronnen zijn champagne tegen [lees verder]

De algocratie wordt uw nieuw leven

Recensie Frans Crols - 20/01/2022
Angsthazen en roeptoeters springen over mekaar bij de Artificiële Intelligentie. Zijn de algoritmes, die de macht van ieders leven worden, hoopgevend, neutraal, afschrikwekkend, ethisch of onethisch? ‘Wij, robots’ van Lode Lauwaert van de KU Leuven hakt wegeltjes door het kreupelhout.
[lees verder]

De Belgische ruimtevaartmissie

Recensie Frans Crols - 19/12/2021
De Zuidpool is sedert een eeuw ook ons territorium. Adrien de Gerlache opende in 1897 Antarctica voor Belgisch geld en Belgisch patriotisme. Julian Sancton, een Amerikaan, schreef een waarheidsgetrouwe thriller over de Belgica en zijn avonturiers. Uitstekende lectuur tussen Kerst en Oudjaar.
Laatste [lees verder]

Zieken worden zombies

Recensie Frans Crols - 01/11/2021
Het schandaal is Amerikaans, de branche is Belgisch. Opioïden dreven 450.000 mensen naar de dood. De verslavende pijnstiller OxyContin sloopte zieke en zwakke Amerikanen. De rijke joods-Amerikaanse Sacklers dachten voornamelijk aan hun geldkoffer. Tot de bejubelde filantropen paria’s werden.
[lees verder]

Het kringloopkatholicisme groeit

Recensie Frans Crols - 02/10/2021
Eindelijk verschijnt er een goed en mooi boek van een Vlaamse historicus over missionarissen. Waren het knechtjes van de kolonialen, racistisch geïnspireerde oppermensen, simpelen van geest die een religie uitventte waar geen behoefte aan was?
Het verkruimelende kerkse
De grootste oen kent [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.