Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente Duitse biograaf Hans Woller in zijn boek Mussolini: de eerste fascist, dat oorspronkelijk in 2019 in het Duits verscheen.

Restauranthouder
In zijn boek ontkracht Woller tal van bekende Duce-legendes. Al meteen in het eerste hoofdstuk verwijst Woller de bewering dat vader Mussolini uit een arm, proletarisch milieu stamde naar de prullenmand. Zijn vader was weliswaar hoefsmid, maar was tevens restauranthouder en bezat een stuk grond dat hij verpachtte. Zijn moeder was onderwijzeres met vast werk en erfde vlak na de millenniumwisseling een kleine som, waarmee het echtpaar een boerderijtje kocht. Hun drie kinderen genoten een degelijke opvoeding en kwamen steeds op de eerste plaats. Van een proletarische opvoeding was helemaal geen sprake. Zijn ouders spraken Italiaans in plaats van het lokale dialect. Als scholier las de jonge Benito veel en interesseerde zich voor politiek (een ‘fel antiklerikaal socialisme’) dat hij van zijn vader meegekregen had.

Georges Sorel

Maar toch: wegens geldgebrek kon er van een universitaire studie voor Benito geen sprake zijn. Op zijn achttiende bezat hij een tomeloze energie, gecombineerd met een grote afkeer van het belegen liberalisme van de betere kringen.

De belabberde toestand van Italië belette dat hij vlug werk vond. Van een loopbaan in het onderwijs kwam niets terecht. Zoals zovele leeftijdsgenoten diende hij zijn geluk te beproeven in Zwitserland, vanouds een broeinest van extreemlinkse politieke gedachten. De jonge Mussolini verdiepte er zich in het politieke werk van Angelica Balabanoff, Vilfredo Pareto en vooral Georges Sorel.

Na zijn Zwitserse avontuur kwam de extreme socialist in Trentino terecht, destijds onder Oostenrijks gezag, waar hij een heel eigen agressieve stijl van actievoeren ontwikkelde. Hij bracht de partij en de plaatselijke partijkrant opnieuw tot leven en was berucht omwille van zijn agressieve stijl. Na korte tijd werd hij naar Italië uitgewezen, wat binnen de Italiaanse socialistische partij niet onopgemerkt bleef.

Lichaamscultuur

Agitator Mussolini maakte binnen korte tijd carrière binnen de socialistische partij. Toen begonnen de problemen pas goed. De gematigde socialisten vonden hem rond 1914 te radicaal en de revolutionairen vonden hem te anarchistisch, te dictatoriaal en te onberekenbaar. Daarbij kwam nog dat door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog het internationale socialisme als een kaartenhuisje ineenstuikte. Geheel tegen de partijlijn in brak Mussolini in het openbaar een lans voor oorlogsdeelname aan de zijde van de geallieerden. Gevolg was dat hij uit de partij gezet werd, en zijn eigen weg, de zgn. ‘derde weg’ ging. Hij vond de term fascisme uit.

Mussolini, een doorgewinterde politicus, hechtte groot belang aan de lichaamscultuur. Hij ventte zijn eigen lichaam nadrukkelijk uit in de fascistische propaganda, en beklemtoonde in zijn toespraken de schepping van de fascistische mens als de ‘nieuwe mens’, waarbij lichaam boven geest ging. Italië diende hervormd te worden tot één groot krachtig lichaam. In 1929 kende de Duce-cultus door het concordaat met het Vaticaan, een eerste hoogtepunt. Een tweede maal was dat het geval in 1936 met de overwinning op Ethiopië.

Imperialist

Il Duce was een dermate geslepen politicus, aldus Woller, dat hij op perfecte wijze de kunst verstond om de verschillende vleugels van zijn partij steeds te vriend te houden, de diverse opties hield hij lang open, bespeelde gewiekst het volk en collega-politici, en vernederde of vernietigde op het juiste moment en de juiste plaats zijn tegenstanders.

Volgens Woller was Mussolini meer een imperialist dan een fascist. Bij zijn veldtocht in Abessinië toonde het fascisme zijn ware gezicht. De gewelddadige moorden door het gebruik van gifgas werden vergoelijkt met forse uitspraken over de minderwaardigheid van de volken die onderdrukt waren en ook deels uitgeroeid dienden te worden.

Italië had in zijn ogen evenveel recht op koloniën als andere grote mogendheden. Eerste aarzelde de ‘eerste fascist’ nog om zijn territoriale aanspraken in Europa te laten gelden. Hij wachtte tot Hitler de vijandelijkheden opende om dan zelf toe te slaan in de Franse Alpen (juni 1940) en Griekenland (oktober 1940). Tot zijn grote woede moest hij echter vaststellen dat zijn generaals er niets van bakten, en door de Grieken en Fransen verslagen werden, wat dan weer de woede opwekte van Hitler die zijn compagnon uit het Griekse moeras moest halen waardoor de veldtocht tegen de Sovjet-Unie een maand vertraging opliep.

Joden

Woller schrijft verder onder meer dat het antisemitisme en racisme van Mussolini geen Duitse import was. De Duitse historicus laat duidelijk zien dat Mussolini’s antisemitisme van veel oudere datum was, en dat Mussolini heel makkelijk Hitler tegemoetkwam bij het uitroeien van de joden. De Duce was op de hoogte van het lot van de joden maar deed niets om het te voorkomen. In eigen land verklaarde hij dat de joden geen onderdeel van het Italiaanse volk vormden.

Ondanks de beknoptheid van zijn biografie schetst Woller een overtuigend beeld van de aard van Mussolini (‘Mussolini was helemaal niet lachwekkend’), de wijze waarop hij als ‘eerste fascist’ aan de macht kwam, zijn ideologie trachtte te vestigen in de hoofden van de Italianen, en de diverse redenen van zijn val. De wreedheid waarmee Mussolini vermoord en achteraf verminkt werd, brengt Woller aan het einde van zijn heldere en vernieuwende biografie tot de uitspraak dat het erop leek dat de woedende massa ‘hun eigen betrokkenheid bij het fascisme wilde uitwissen’.

Met eindnoten, bibliografie, illustraties en register.

 

 

 

Mussolini | Hans Woller

Paperback / softback | Nederlands | Historische biografieën

Benito Mussolini was een telg uit een rood nest. Met zijn vlijmscherpe pen werkte hij aan een loopbaan als journalist. Hij groeide uit tot een van de voormannen van de Italiaanse socialistische partij. Maar na de Eerste Wereldoorlog koos hij een andere koers. Met [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Joseph Roth: een zwalpende meesterverteller en razende journalist

Recensie Pieter Jan Verstraete - 27/01/2023
Met zijn biografie over de Oostenrijkse romanschrijver en excellente journalist Joseph Roth schreef de Engelse verslaggever Keiron Pim als eerste voor zijn taalgebied het levensverhaal van deze eeuwige zwerver en zuipschuit. De vertaling is tevens de eerste Roth-biografie die in de Lage Landen bij de [lees verder]

Het trollenleger van J.K. Rowling: zesde Cormoran Strike-detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/01/2023
Na haar succes met de Harry Potter-boekenreeks legde Joanne K. Rowling zich toe op het misdaadgenre. Onder het pseudoniem Robert Galbraith begon ze te schrijven aan een serie detectives onder de noemer Cormoran Strike (zie ook Doorbraak van 27 december 2020). Ook deze reeks groeide uit tot een immens [lees verder]

Atoomoorlog op het nippertje voorkomen: de Cubacrisis van 1962

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/12/2022
In oktober 1962 kwam het haast tot een kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. In zijn nieuw boek De Afgrond laat de Britse historicus Max Hastings aan de hand van nieuwe bronnen zien hoe door een kettingreactie van misverstanden de spanningen tussen 16 tot en met 28 oktober steeds [lees verder]

Een journaliste in een politieteam

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/12/2022
In het echte leven werkt Carina van Leeuwen (1959) voor de politie van Amsterdam, waar ze als inspecteur werkt als forensisch specialist in het cold case team — het onderzoeken van onopgeloste moorden uit het verleden na nieuwe aanwijzingen. Daarvoor werkte ze als operatieassistente in diverse ziekenhuizen.
[lees verder]

Van Uilenspiegel tot Roeland: een degelijke geschiedenis van het Vlaams Huis in Gent

Recensie Pieter Jan Verstraete - 08/12/2022
Vele jaren lang bewaarde Oswald van Ooteghem het archief van het Vlaams Huis in Gent. Enkele jaren geleden vroeg hij de Leuvense historicus Peter van Windekens om er de geschiedenis van te schrijven.
Wie Van Windekens enigszins kent, weet dat hij een ervaren ‘archiefrat’ is die de onderste [lees verder]

Een ‘donker’ toerist reist kriskras door Europa: een beleving

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/11/2022
In zijn vorig boek Het lijk van de dictator (2020) deed de gewezen hoogleraar Luc Rasson (1956) verslag over het overlijden en vooral het lange naleven van drie Europese dictators: Mussolini, Franco en Pétain. Hij deed dit met veel verve en vanuit een persoonlijke invalshoek. Thans ligt zijn tweede [lees verder]

Twaalf Europese ‘makers’ van geschiedenis en hun tijd

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/11/2022
In zijn nieuwste boek Persoonlijkheid en macht onderzoekt de bekende Britse historicus en Hitler-biograaf Ian Kershaw hoe twaalf Europese staats- en regeringsleiders met verschillende achtergronden en uit verschillende politieke systemen macht konden verwerven en uitoefenen, en in hoeverre die macht [lees verder]

Stormval: een prachtige Scandinavische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/10/2022
Stormval brengt ons terug naar het einde van de vorige eeuw toen in Norrland of de noordelijkste landsdelen van Zweden een zestienjarig meisje, Lina Straved verdween. Iedereen ging ervan uit dat ze vermoord werd. De in zichzelf gesloten dader Olaf Hagström was een veertienjarige jongen, die na dagenlange [lees verder]

Mussert schuldig aan moord?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/10/2022

We schrijven zomer 1940. Nederland en andere West-Europese landen zijn bezet door de Duitsers. In Den Haag installeren ze zich. Tal van gebouwen zijn in beslag genomen. Hun bestuurs-, militaire- en politieapparaten beginnen zich meer en meer te moeien met het Nederlandse bestuur. Nog kan de Nederlandse [lees verder]

Wie valt er nog te vertrouwen…

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/09/2022
Eerder mochten we hier de vorige thriller Rookgordijn van het Noorse auteursduo Jørn Lier Horst (oud-rechercheur) en Thomas Enger (journalist)  bespreken. In hun derde gemeenschappelijke thriller Slagzij (Noors: Slagside) bewijzen ze andermaal hun kunnen. Beiden zijn goed op elkaar ingespeeld.
Interne [lees verder]

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.