Ben Crabbé doet een Couperus’je

Hoe alternatief is de virtuele VRT-Boekenbeurs straks, en hoe breng je in godsnaam literatuur gepast onder de aandacht zonder haar ziel te verkopen?

Ben Crabbé toont hoe het moet, en geeft er zelfs een minicollege over. Het gebeurde in de tweede, individuele ronde van Blokken afgelopen week dat beide kandidaten sprakeloos bleven bij het trefwoord ‘Louis Couperus’. Sterker nog: ze konden de familienaam amper uitspreken, laat staan hem als schrijver situeren. Maar dat was dus buiten Crabbé gerekend die ter plekke de Nederlandse actrice Pleuni Touw imiteerde toen ze in het tv-feuilleton naar Couperus’ roman De stille kracht in een legendarische scène de doden bezwoer om de levenden eindelijk met rust te laten.

Literair geweten

Stemmenimitator Crabbé begon vervolgens voluit te vertellen over wat een knappe romanauteur Couperus wel was, somde enkele van zijn bekendste werken op en kwam tenslotte uit bij Eline Vere, de Nederlandstalige tegenhanger van Flauberts Madame Bovary en zeer terecht een van de vijftig canonieke werken van de recente Nederlandstalige literaire topstukkenlijst.

Zo kan het dus ook op de televisie. In prime time uitweiden over wat iedereen zou moeten hebben gelezen zonder pedant over te komen of de handige commerciële jongen uit te hangen. De quizmaster van Blokken ontpopt zich meer en meer tot het literaire geweten van de openbare omroep die echter blijkbaar ook niet vies is van literaire sponsored content zonder daarvoor uit te komen.

Infrastructuur lenen

Er was immers in diezelfde week heel wat te doen over de deal die de VRT had afgesloten met Boek.be, de uitgeversvereniging die traditioneel de Boekenbeurs organiseert. Boek.be garandeert de uitgevers om tegen betaling van 500 euro per schrijversgesprek van 15 minuten tussen 1 en 11 november straks een ‘alternatieve’ gestreamde Boekenbeurs op VRT.NU te brengen, ondersteund met online auteurspagina’s. Momenteel zouden er op die manier al 300 interviews zijn geboekt.

VRT-radiopresentator Tom De Cock die instaat voor de interviews opereert naar eigen zeggen 100 procent in opdracht van Boek.be als freelancer-zelfstandige maar de literaire praatjes worden wel op VRT.NU uitgezonden. Kortom, de VRT ‘leent’ haar infrastructuur – de captatie van het gesprek gebeurt trouwens ook door VRT-camera’s – om opdrachtgever Boek.be ter wille te zijn en krijgt voor die hand-en-spandiensten allicht een niet nader genoemd bedrag.

Pseudo-evenement

Op die manier dreigt deze zogenaamde alternatieve Boekenbeurs een zoveelste geval van sponsored content te worden: een pseudo-evenement met door adverteerders-sponsors betaalde en dus aangestuurde boekeninformatie. Het genre zit al enkele jaren in de lift omdat adverteerders voor hun reclame een meer efficiënt doorgeefluik zoeken dan de traditionele reclamespots die vaak worden weg gezapt of over het hoofd gezien. Alle Vlaamse mediaredacties – al dan niet via de marketingafdeling – hebben nu een dergelijke commercieel-journalistieke dienst die tegen betaling van sponsors afgeleid nieuws op een journalistiek verantwoorde manier rond de merken in kwestie brengt. Het Laatste Nieuws noemt dit zeer toepasselijk ‘servicejournalistiek’. Dat de geloofwaardigheid van de traditioneel onafhankelijke journalistieke inhoud daardoor in het gevaar komt, hoeft nauwelijks gezegd.

Fake news is overal blijkbaar, zelfs op de VRT. De VRT, als openbare omroep, hoeft toch niet mee te doen aan dit commercieel-journalistieke opbod? Het was drie jaar geleden nog te beleven bij de VRT-sportredactie. Sterreporter Ruben Van Gucht fietste vooraf een alternatieve Ronde Van Vlaanderen bij elkaar, maar vroeg duizenden euro’s aan de gemeentebesturen van de sympathieke heuveldorpjes langs Vlaamse wegen waar hij rond pedaleerde met de VRT-camera’s in zijn zog. Niet elk gemeentebestuur liet zich chanteren, maar de meerderheid zag er wel toeristisch brood in. Een gelijkaardige deal werd nu blijkbaar tussen VRT en Boek.be beklonken. Of de literatuur  van dergelijke afspraken beter wordt, is maar de vraag.

Te pletter amuseren

Natuurlijk geniet literatuur lang niet meer de status die ze tot pakweg veertig jaren geleden had. Toen fulmineerde Herman de Coninck tegen de beeldcultuur die de (literaire) woordcultuur dreigde te verdringen. Paul de Wispelaere ging, in het spoor van Neil Postman’s mediakritiek dat we ons te pletter amuseerden, fel te keer tegen de dwaze, gedachteloze quiz-cultuur op tv die feiten en feitjes boven context en echt inzicht celebreert. Piet Piryns hekelde de verkleutering van de media.

Veertig jaar later heeft de digitalisering alle vormen van cultuur ingrijpend veranderd en is de hiërarchische positie van de letteren op de culturele ladder dramatisch gekelderd. Storytelling of de kunst van verhalen vertellen is daarbij ironisch genoeg alom aanwezig en populairder dan ooit – van film tot games – maar de literaire uitwerking van die verhaaltechnieken in heuse boeken loopt niet langer van een leien dakje.

Schrijvers zijn op zoek naar een tweede adem en keren na de postmoderne stijlavonturen terug naar realistische verhalen over hun moeders, vaders, familieleden tijdens de collaboratie, kortom, echt gebeurde documentaire vertellingen in eigen kring die zo van de televisie lijken te zijn weggeplukt. Er zijn eerlijk gezegd maar weinig auteurs die met hun literair ambacht het origineel van de reality-tv in hun romans overtreffen.

Literatuur beleven

Wie dus de schriftliteratuur terug wil geven, waar ze recht op heeft, staat voor een moeilijke opgave. Aandacht vragen voor schrijvers en hun boeken zou eerst en vooral moeten gebeuren op onderwijsniveau door bevlogen leraars Nederlands die met de nodige scholing en didactische instrumenten de literaire erfenis – van Louis Couperus en Guido Gezelle tot Harry Mulisch en Hugo Claus– aan jongeren kunnen doorspelen. Daarbij zou een literair-historische canon alleszins kunnen helpen.

Zeker nu blijkt dat in de huidige nieuwe eindtermen al vanaf de tweede graad Algemeen Secundair Onderwijs opnieuw ‘literatuur in het Nederlands beleven’ expliciet op het menu staat. Zelfs de socioculturele situering van die literatuur  wordt van onder het stof gehaald tot en met richtlijnen om literaire stromingen, zoals de romantiek en het realisme, niet te vergeten. Om maar te zeggen dat de urgentie om literatuur in al haar facetten opnieuw op de onderwijsagenda te plaatsen – al dan niet met canonieke ondersteuning – blijkbaar eindelijk tot in de hoogste politieke echelons is doorgedrongen.

Nu nog de onderwijspraktijk en dan hoeft Ben Crabbé binnen tien jaar bijvoorbeeld geen Louis Couperus’je meer te doen.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.