Ben Crabbé doet een Couperus’je

Hoe alternatief is de virtuele VRT-Boekenbeurs straks, en hoe breng je in godsnaam literatuur gepast onder de aandacht zonder haar ziel te verkopen?

Ben Crabbé toont hoe het moet, en geeft er zelfs een minicollege over. Het gebeurde in de tweede, individuele ronde van Blokken afgelopen week dat beide kandidaten sprakeloos bleven bij het trefwoord ‘Louis Couperus’. Sterker nog: ze konden de familienaam amper uitspreken, laat staan hem als schrijver situeren. Maar dat was dus buiten Crabbé gerekend die ter plekke de Nederlandse actrice Pleuni Touw imiteerde toen ze in het tv-feuilleton naar Couperus’ roman De stille kracht in een legendarische scène de doden bezwoer om de levenden eindelijk met rust te laten.

Literair geweten

Stemmenimitator Crabbé begon vervolgens voluit te vertellen over wat een knappe romanauteur Couperus wel was, somde enkele van zijn bekendste werken op en kwam tenslotte uit bij Eline Vere, de Nederlandstalige tegenhanger van Flauberts Madame Bovary en zeer terecht een van de vijftig canonieke werken van de recente Nederlandstalige literaire topstukkenlijst.

Zo kan het dus ook op de televisie. In prime time uitweiden over wat iedereen zou moeten hebben gelezen zonder pedant over te komen of de handige commerciële jongen uit te hangen. De quizmaster van Blokken ontpopt zich meer en meer tot het literaire geweten van de openbare omroep die echter blijkbaar ook niet vies is van literaire sponsored content zonder daarvoor uit te komen.

Infrastructuur lenen

Er was immers in diezelfde week heel wat te doen over de deal die de VRT had afgesloten met Boek.be, de uitgeversvereniging die traditioneel de Boekenbeurs organiseert. Boek.be garandeert de uitgevers om tegen betaling van 500 euro per schrijversgesprek van 15 minuten tussen 1 en 11 november straks een ‘alternatieve’ gestreamde Boekenbeurs op VRT.NU te brengen, ondersteund met online auteurspagina’s. Momenteel zouden er op die manier al 300 interviews zijn geboekt.

VRT-radiopresentator Tom De Cock die instaat voor de interviews opereert naar eigen zeggen 100 procent in opdracht van Boek.be als freelancer-zelfstandige maar de literaire praatjes worden wel op VRT.NU uitgezonden. Kortom, de VRT ‘leent’ haar infrastructuur – de captatie van het gesprek gebeurt trouwens ook door VRT-camera’s – om opdrachtgever Boek.be ter wille te zijn en krijgt voor die hand-en-spandiensten allicht een niet nader genoemd bedrag.

Pseudo-evenement

Op die manier dreigt deze zogenaamde alternatieve Boekenbeurs een zoveelste geval van sponsored content te worden: een pseudo-evenement met door adverteerders-sponsors betaalde en dus aangestuurde boekeninformatie. Het genre zit al enkele jaren in de lift omdat adverteerders voor hun reclame een meer efficiënt doorgeefluik zoeken dan de traditionele reclamespots die vaak worden weg gezapt of over het hoofd gezien. Alle Vlaamse mediaredacties – al dan niet via de marketingafdeling – hebben nu een dergelijke commercieel-journalistieke dienst die tegen betaling van sponsors afgeleid nieuws op een journalistiek verantwoorde manier rond de merken in kwestie brengt. Het Laatste Nieuws noemt dit zeer toepasselijk ‘servicejournalistiek’. Dat de geloofwaardigheid van de traditioneel onafhankelijke journalistieke inhoud daardoor in het gevaar komt, hoeft nauwelijks gezegd.

Fake news is overal blijkbaar, zelfs op de VRT. De VRT, als openbare omroep, hoeft toch niet mee te doen aan dit commercieel-journalistieke opbod? Het was drie jaar geleden nog te beleven bij de VRT-sportredactie. Sterreporter Ruben Van Gucht fietste vooraf een alternatieve Ronde Van Vlaanderen bij elkaar, maar vroeg duizenden euro’s aan de gemeentebesturen van de sympathieke heuveldorpjes langs Vlaamse wegen waar hij rond pedaleerde met de VRT-camera’s in zijn zog. Niet elk gemeentebestuur liet zich chanteren, maar de meerderheid zag er wel toeristisch brood in. Een gelijkaardige deal werd nu blijkbaar tussen VRT en Boek.be beklonken. Of de literatuur  van dergelijke afspraken beter wordt, is maar de vraag.

Te pletter amuseren

Natuurlijk geniet literatuur lang niet meer de status die ze tot pakweg veertig jaren geleden had. Toen fulmineerde Herman de Coninck tegen de beeldcultuur die de (literaire) woordcultuur dreigde te verdringen. Paul de Wispelaere ging, in het spoor van Neil Postman’s mediakritiek dat we ons te pletter amuseerden, fel te keer tegen de dwaze, gedachteloze quiz-cultuur op tv die feiten en feitjes boven context en echt inzicht celebreert. Piet Piryns hekelde de verkleutering van de media.

Veertig jaar later heeft de digitalisering alle vormen van cultuur ingrijpend veranderd en is de hiërarchische positie van de letteren op de culturele ladder dramatisch gekelderd. Storytelling of de kunst van verhalen vertellen is daarbij ironisch genoeg alom aanwezig en populairder dan ooit – van film tot games – maar de literaire uitwerking van die verhaaltechnieken in heuse boeken loopt niet langer van een leien dakje.

Schrijvers zijn op zoek naar een tweede adem en keren na de postmoderne stijlavonturen terug naar realistische verhalen over hun moeders, vaders, familieleden tijdens de collaboratie, kortom, echt gebeurde documentaire vertellingen in eigen kring die zo van de televisie lijken te zijn weggeplukt. Er zijn eerlijk gezegd maar weinig auteurs die met hun literair ambacht het origineel van de reality-tv in hun romans overtreffen.

Literatuur beleven

Wie dus de schriftliteratuur terug wil geven, waar ze recht op heeft, staat voor een moeilijke opgave. Aandacht vragen voor schrijvers en hun boeken zou eerst en vooral moeten gebeuren op onderwijsniveau door bevlogen leraars Nederlands die met de nodige scholing en didactische instrumenten de literaire erfenis – van Louis Couperus en Guido Gezelle tot Harry Mulisch en Hugo Claus– aan jongeren kunnen doorspelen. Daarbij zou een literair-historische canon alleszins kunnen helpen.

Zeker nu blijkt dat in de huidige nieuwe eindtermen al vanaf de tweede graad Algemeen Secundair Onderwijs opnieuw ‘literatuur in het Nederlands beleven’ expliciet op het menu staat. Zelfs de socioculturele situering van die literatuur  wordt van onder het stof gehaald tot en met richtlijnen om literaire stromingen, zoals de romantiek en het realisme, niet te vergeten. Om maar te zeggen dat de urgentie om literatuur in al haar facetten opnieuw op de onderwijsagenda te plaatsen – al dan niet met canonieke ondersteuning – blijkbaar eindelijk tot in de hoogste politieke echelons is doorgedrongen.

Nu nog de onderwijspraktijk en dan hoeft Ben Crabbé binnen tien jaar bijvoorbeeld geen Louis Couperus’je meer te doen.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.