Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen als nawoord.

Spitse oneliners

Afgelopen jaar verschenen daarenboven twee andere boeken van Durnez bij de Leuvense uitgeverij: Een danser in de sneeuw, met 25 ongepubliceerde beschouwingen – zeg maar cursiefjes – die Gaston de laatste jaren van zijn fysieke leven online rondstrooide, ook op deze site. En daarnaast nog de heruitgave van De lach van Chesterton, een atypische want moeilijk te doorgronden hommage van Durnez aan zijn Engelse leermeester Gilbert Keith Chesterton, de prins van de paradox én de spitse oneliners.

Durnez schetst hier een bijzonder portret van Chesterton die even veelzijdig als Durnez onder andere detectives schreef met een katholieke pastoor in de hoofdrol (Father Brown) maar ook diepzinnige, filosofische beschouwingen ten beste gaf. Ik heb op aanraden van Durnez ooit diens Orthodoxie ter hand genomen waarin Chesterton als katholiek auteur heel onorthodox een lans breekt voor transcendentie en spiritualiteit. Geen makkelijk boek, wel integendeel, maar Durnez is zoveel meer dan een puntige plezierdichter, een scenarioschrijver voor film (van Robbe de Herts De Witte van Sichem) of de muze van Nero-maker Marc Sleen. Durnez schonk hem detective Van Zwam en Sleen antwoordde later met een prentje waarin dichter Piet Peerdezaag een gedicht voordraagt van Durnez.

Troostende mergpijpen

Trouwens wie de laatste week naar De Afspraak keek, heeft misschien Bart Van Loo de lof horen zingen van Timmermans én Durnez naar aanleiding van de mooi verzorgde heruitgave van Timmermans’ Boerenpsalm. Durnez was dé kenner van het oeuvre van de goede Fée, zoals hij bewees met zijn bio van de Lierse grootmeester, ook al heeft hij hem nooit in levenden lijve mogen ontmoeten. Toen ik met Durnez ooit een lange babbel had over zijn Timmermans-liefde, wou ik wel eens weten wat hij de perfecte inleiding vond op Timmermans’ werk, los van Pallieter, De zeer schone uren van Juffrouw Symforosa of De harp van Sint-Franciscus.

Durnez kwam toen verrassend aanzetten met Adriaan Brouwer dat één jaar na Timmermans’ dood in 1948 verscheen en dat het rebelse kunstenaarsleven van de jong gestorven 17de-eeuwse schilder Brouwer in een magistrale, baldadige directheid beschrijft. Hij las me toen bij wijze van voorbeeld de beginpassage voor: ‘Nu lig ik hier in het gasthuis, neergeslagen op het strooi van den arme. Ik voel het, ik zal hier als een hond kreveren. Adieu leven en kunst! ‘t Kan mij niet schelen. Liever jong en vol vlam de put in, dan verslenst als een oude dendereer aan zijn doodskist te zitten denken. Het leven is een soep met vier troostende mergpijpen in: de drank, de liefde, de toeback en de kunst. En daar heb ik het mijne van genomen!’

In het geval van Durnez dien je bij die troostende mergpijp die van de ‘toeback’ te vervangen door de krant. Durnez was immers een krantenman pur sang die met zijn sociale reportages over arm Vlaanderen school maakte. Reportages die trouwens niet zo lang geleden opnieuw werden opnieuw gepubliceerd als kwaliteitsvoorbeelden van onderzoeksjournalistiek.

Schoonheid van lelijke wereld

Durnez had iets met arm Vlaanderen – heel veel zelfs – omdat hij er zelf een telg van was. Hij werd in 1928 als zevende zoon van een fabrieksarbeider in Wervik geboren. Vier van de andere kinderen stierven als kleuter. Vader Durnez kon zijn gezin niet onderhouden en Gaston verkaste als driejarig pleegkind naar het Pajottenland, meer bepaald Asse waar zijn groottante Fine hem de weg heeft gewezen. Durnez was vrouwen in het algemeen zeer genegen, maar als hij vol heimwee over Fine begon te praten werd hij pas echt lyrisch.

Het is daar in Asse dat hij in het plaatselijke boekenwinkeltje de cursiefjes van Johan de Maegt heeft leren kennen, iemand die nu helemaal vergeten is. De Maegts motto – zo vertelt Durnez in zijn autobiografisch pareltje De bolhoed van mijn vader – luidde: ‘Ge ziet hoe schoon de lelijke wereld is.’ En dat is wat Durnez, sociaalvoelend als hij was en sympathiserend met de kleine wroetende Vlaming, zijn hele leven bezighield: hoe breng ik mijn Vlaamse lotgenoot liefdevol in beeld terwijl hij in de Borinage bijvoorbeeld tijdens hard labeur als migrant in eigen land voor sale flamin wordt uitgespuwd.

Durnez ging als journalist-schrijver steevast te werk met het maken van literaire snapshots van de hoofdrolspelers met op de achtergrond het milieu waarin ze leefden. Dat deed hij in zijn bio van Timmermans, en in zijn tweedelige geschiedenis van De Standaard maar evengoed in het vlot weglezende Een mens is maar een wandelaar uit 2018 waarin hij de voor hem bepalende persoonlijkheden in zijn leven in de bloemetjes zet: van dichter Bert Decorte tot Louis Paul Boon, van Theo Lefèvre en Emiel Van Cauwelaert tot krantenmagnaat Albert De Smaele en collega-journaliste schrijfster Maria Rosseels.

Stem en geweten

Hij had gehoopt op een tweede uitgave ervan met als appendix een laatste portret van collega-journalist Hugo De Ridder dat hij apart als Hugo in de jungle publiceerde bij Doorbraak. Hopelijk vindt Toon Horsten bij het Davidsfonds straks een plek voor de heruitgave van dit boek annex De Ridder. Het is een Fundgrube voor al wie een beeld wil krijgen van hoe onze Vlaamse voorouders in het interbellum tussen de bieten en het slijk de Vlaamse samenleving van vandaag hebben opgebouwd.

Durnez schetst er ook een krachtig beeld van hoe zij als Kajotters in het spoor van kardinaal Cardijn arm Vlaanderen door hun inzet hebben opgestoten in de stroom der volkeren. Durnez ontpopt er zich in tot stem én geweten van de Vlaamse Beweging die het eigen volk niet in de steek laat maar mee gidst op weg naar betere tijden.

Het is geen toeval dat uitgerekend Durnez door Godfried Lannoo gevraagd werd om de driedelige encyclopedie van de Vlaamse Beweging te superviseren. Durnez vertelde me later dat dit hem veel zweet, bloed en tranen heeft gekost. Maar ook hier weer heeft zijn engagement blijvende sporen getrokken. Straks verschijnt een derde editie van deze encyclopedie, niet langer in print maar online.

Bio over fenomeen Durnez

Enkele jaren voor zijn dood liet Durnez zijn archief naar het Antwerpse Letterenhuis overbrengen. Benieuwd of er straks jonge letterenonderzoekers mee aan de slag gaan. Ook om bijvoorbeeld een bio te schrijven over het fenomeen Durnez: van drievoudig Belgisch kampioen dactylo (100 woorden per minuut) tot tekstschrijver van liedjes én pionier van het literaire tv-programma ‘t Is maar een woord op de Vlaamse tv begin jaren 60. Allicht kom er daarbij nog heel wat ongepubliceerd werk aan het licht.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.