Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van 50.000 euro straks. Wat is hier aan de hand?

Dreigende vertrutting

Herman Brusselmans maakt zich in zijn nieuwste roman Geschiedenis van de moderne literatuur nog vrolijk over Verbeke en haar nieuwste door de literaire jury smadelijk over het hoofd geziene verhalenbundel Treinen en kamers: ‘Annelies houdt zich in stilte bezig met haar breiwerk, haar twee geitjes, af en toe een onenightstand en de literatuur.’ Brusselmans’ boek mag dan al de helft te dik zijn, het is toch verfrissend hoe nadrukkelijk, al te nadrukkelijk sexistisch, machistisch en zelfverheerlijkend hij durft te zijn. Ook al herhaalt hij zich daarbij meer dan goed is. Maar als satirisch pamflet tegen het huidige moraliserende klimaat van een dreigende vertrutting in de literatuur en de kunsten, kan het tellen.

Brusselmans kan er trouwens mee leven dat de bobo’s hem nooit officieel lauweren, laat staan een cheque van 50.000 euro zullen gunnen: ‘Ben ik, alles goed en wel beschouwd, een miskend auteur? Ge moogt gerust zijn. Binnen het kader van de Vlaamse en Nederlandse literatuur moet men van mij niet weten. Daar ben ik erg tevreden mee. Gefêteerd worden, dat is niks voor mij. Ik wil tegenstand, haat, en genegeerd worden.’

Schromelijk miskend

Zijn tegendraadse optredens stampten te veel tegen de schenen van het literaire establishment. So what? Brusselmans verdient dankzij Mark Uytterhoevens Het huis van wantrouwen destijds – waarin hij opviel met zijn rubriek Klare taal– een veelvoud aan inkomsten op tv van wat hij met de schone letteren beurt. Zijn mediacolumns in Humo – vroeger in Het Laatste Nieuws en De Morgen – en zijn lijzige fratsen in De slimste mens zorgen voor brood op de plank, én literaire onafhankelijkheid.

Hoe anders vergaat het Annelies Verbeke. Zij won in 2004 met haar debuutroman Slaap! al meteen de ondertussen verdwenen jaarlijkse Debuutprijs. Ze profileerde zich meer en meer als misschien wel de beste Vlaamse auteur van kortverhalen. En ze kreeg daarvoor alom applaus, en onder andere de Ferdinand Bordewijk- én Biesheuvel-prijs. Sinds vijf jaar zetelt ze als académicienne in de eerbiedwaardige Vlaamse letterenacademie (KANTL). Aan erkenning geen gebrek dus, zo lijkt het wel. En toch vindt ze dat haar nieuwste bundel Treinen en kamers schromelijk wordt miskend door de jury van de Boekenbon Literatuurprijs die haar geen plaatsje waard achtte op de longlist van 15 uitverkorenen.

Op zoek naar handdoek en ring

De opvolger van de AKO Literatuurprijs vist als fictie- én literaire non-fictieprijs uit een wel erg ruime vijver. Dit keer ploegde de zevenkoppige jury zich door een jaarlijks aanbod van zegge en schrijve 495 (!) titels. In tegenstelling tot die andere grote commerciële prijs, de Libris, die alleen maar romans op het schild wil hijsen, en geen verhalenbundels, laat staan: non-fictie. Kortom, het is best wel moedig en alleszins ambitieus van de Boekenbonners om zoveel literair lekkers toe te laten, ook al stipuleren ze dat maar één verhalenbundel op het lijstje van 15 geselecteerden mag prijken. Deze keer viel die eer de beurt aan Een man met goede schoenen van Rob van Essen, mijnheer Lize Spit dus, die in 2019 al de Libris Literatuur Prijs met zijn roman De goede zoon binnenhaalde trouwens.

Het moet zijn dat die prijzencarrousel met altijd weer dezelfde ‘goede’ auteurs Verbeke nu in het verkeerde keelgat is geschoten: ‘Ik ken de kwaliteit van mijn werk, heb in die zin niet echt behoefte aan bevestiging en vind prijzen zaligmakend noch uitermate betekenisvol. Maar prijzen waaraan een groot bedrag is gekoppeld maken een wereld van verschil voor auteurs. En die grote prijzen worden aan sommigen gegund en aan anderen niet. En dit, geen longlist, voor dit boek… too old for this shit.’ Daarom geeft Verbeke op Facebook nog mee dat ze zich voortaan wil toeleggen op schrijven voor het theater én op lesgeven: ‘Nee, ik ga dat nu eens niet waardig dragen. (…) Ik denk dat ik na twintig jaar nu eindelijk maar eens moet luisteren naar de roep (of de instructie) op zoek te gaan naar een handdoek en een ring.’

Bedreigde diersoorten

Dat auteurs die niet in de prijzen vallen zich miskend voelen, is natuurlijk van alle tijden. De longlist van deze editie bevat trouwens zonder twijfel heel wat kwaliteit. Van de vier Vlamingen die werden weerhouden, kregen er drie een positieve recensie op Doorbraak, te weten: Beschermvrouwe van de verschoppelingen van Delphine Lecompte, Het boek Daniel van Chris de Stoop en Al het blauw van Peter Terrin. Alleen Trofee van Gaea Schoeters kreeg hier geen boekbespreking. Ik was wel verbaasd dat Wildevrouw van Jeroen Olyslaegers, dé Vlaamse roman van 2020, er niet bij was. Maar dat terzijde. Kortom, waar heeft Verbeke het eigenlijk over?

En toch heeft ze een punt als je dus kijkt naar de grenzeloze aandacht die er in het prijzencircus nog altijd naar romans en literaire non-fictie gaat, en de haast minachtende blik daarbij op het kortverhaal. De geringe verkoopbaarheid van het ondergesneeuwde genre leidt blijkbaar tot koudwatervrees bij uitgevers én juryleden om auteurs van kortverhalen in het zonnetje te zetten. Dat uitgevers meer dan ooit op de kleintjes moeten letten, en essayisten, dichters en kortverhaalschrijvers simpelweg dumpen, is misschien vanuit commercieel-economisch enigszins te verstaan. Maar dat literaire connaisseurs, zoals juryleden, daarbij niet thuis geven, is bedroevend. Er zijn niet alleen bedreigde diersoorten. Zeker in de letteren, krijgen vaak dezelfde paarden altijd weer de beste haver.

Laat eens een buitenstaander winnen, beste juryleden, en bekroon dus op donderdag 11 november Delphine Lecompte, de vrouwelijke Brusselmans. Het hoeft niet altijd Marieke Lucas Rijneveld te zijn.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dodelijk drama voor duizenden Daniels

Recensie Frank Hellemans - 08/09/2020
Chris de Stoop schreef een sereen onderzoeksportret van zijn nonkel boer Daniel die als 84-jarige op zijn vierkantshoeve door een jongerenbende werd gemolesteerd, vermoord én verbrand. ‘Mensen een bijnaam geven was een gewoonte in de streek. Oom Daniel had er veel. De oude viezerik. De clochard. [lees verder]

Veel stilleven en weinig verhaal: Stefan Hertmans vergeet te vertellen

Recensie Frank Hellemans - 29/09/2020
De verwachtingen waren hoog gespannen. Doet Stefan Hertmans in De opgang met de Tweede Wereldoorlog wat hij in het onvolprezen Oorlog en terpentijn met de Eerste Wereldoorlog deed? De opgang werd aangekondigd als een roman in de voetsporen van Oorlog en terpentijn en De bekeerlinge: via authentieke documenten, [lees verder]

‘Wildevrouw’ van Jeroen Olyslaegers: de roman van het jaar

Recensie Frank Hellemans - 01/12/2020
In zijn nieuwe historische roman Wildevrouw over het 16de-eeuwse Antwerpen van de Beeldenstorm verzoent wildeman Jeroen Olyslaegers Louis Paul Boon met Felix Timmermans dat horen en zien je vergaan. Olyslaegers borstelt in Wildevrouw op zijn Bruegels een sensueel portret van de gistende tijden in het [lees verder]

Nieuwe Peter Terrin verrast met veelzijdige liefdesroman

Recensie Frank Hellemans - 16/02/2021
Gedaan met de claustrofobie van verlaten fabrieken, gated communities of mentale tunnelvisies. In Al het blauw, de nieuwste roman van Peter Terrin, gaan de luiken open en gunt de auteur zijn beide hoofdpersonages de vanzelfsprekende verlossing van erotische escapades. Maar geen rozen zonder doornen, [lees verder]

Op kroegentocht met Walter van den Broeck

Recensie Frank Hellemans - 30/03/2021
‘Waar zijn de zinken munten met gat in het midden gebleven? Waar de tabaksdozen met de beeltenis van de koning? Waar de zondagse kerkgang, die maakte dat iedereen elkaar zag in de kerk en daarna in het café?’ Walter van den Broeck, die op zondag 28 maart tachtig jaar werd, schreef zichzelf een cadeau [lees verder]

Intiem poëtisch testament

Recensie Frank Hellemans - 07/04/2021
Doolhofoogst heet de nieuwste gedichtenbundel van de 75-jarige literaire duivel-doet-al Guido Lauwaert. Meer dan ooit is hij bezig met het afronden van zijn leven. Drie jaar geleden beschreef hij al in Alvorens alles vervaagt de eerste veertig jaar van zijn rocamboleske omzwervingen in het literaire [lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel. Koosjere kippensoep Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller en bewees [lees verder]

Willem Frederik Hermans wordt 100 en Stijn Streuvels 150

BlogFrank Hellemans - 25/08/2021
De honderdste verjaardag van Willem Frederik Hermans op 1 september wordt in Nederland uitgebreid in het zonnetje gezet. Een maand later eert Vlaanderen zijn literaire zonen en dan meer bepaald Stijn Streuvels die op 3 oktober 150 jaar geleden is geboren. Blijkt trouwens dat dubbeltalenten Hermans en [lees verder]

20 jaar na 9/11: op weg naar literaire navelstaarderij van de eigen sekse of huidskleur?

BlogFrank Hellemans - 08/09/2021
Waar was jij toen op 9/11 twintig jaar geleden de wereld stilstond? Ik was die avond godbetert op een literair feestje, zoals dat vandaag nog nauwelijks bestaat. Uitgeverijconcern WPG, twintig jaar geleden het allesoverheersende literaire moederhuis van onder andere De Bezige Bij, Arbeiderspers, Querido [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking. Discriminerend Een [lees verder]