Alfred Birney kapittelt David Van Reybrouck

In het nieuwste nummer van de lage landen — ex-Ons Erfdeel — haalt Alfred Birney ongemeen scherp uit naar het alom bejubelde Revolusi van David Van Reybrouck. Wat is hier aan de hand?

Alfred Birney is de zoon van een Nederlands-Indische vader en een Nederlandse moeder. Hij kreeg in 2017 zelf een staande ovatie én de prestigieuze Libris Literatuurprijs voor De tolk van Java. In dat meeslepende relaas speelt de vader van Birney — en diens oorlogservaringen tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd — mee de hoofdrol. Allicht daarom dat Birney zo gespitst was op het verhaal dat Van Reybrouck in zijn Revolusi nu brengt over diezelfde cruciale fase in de Nederlands-Indonesische geschiedenis. En zoals dat wel vaker gebeurt met hoge verwachtingen voelt Birney zich danig teleurgesteld. ‘Van Reybrouck schrijft precies zoals het politiek correcte Nederlandse leespubliek het nu graag wil lezen. Zeg maar een soort Kuifje op Java. (…) Het enige positieve eraan is dat hij het grote publiek bereikt. (…) Dit boek behoeft een grondige herziening.’

Indonesische slangenkuil

Blijkt dat Birney het vooral moeilijk heeft met de mondelinge getuigenissen waarmee Van Reybrouck zijn geschiedenis lardeert. Voor Birney zijn die niet meer dan behang bij zijn historische synthese. Een synthese die hem door de klassieke Nederlandstalige en Engelstalige bronnen is ingefluisterd. Ja, aldus Birney, het is zeker sympathiek dat Van Reybrouck Indonesisch heeft geleerd om mediatiek met de laatste ooggetuigen ter plekke ook een woordje inlands te kunnen praten. Maar waarom ging hij daarna niet ook te rade bij Indonesische geschiedschrijvers zelf? Dan zou hij pas echt de Indonesische kant van het verhaal hebben kunnen inschatten. En nieuwe inzichten in ‘de slangenkuil van de Indische geschiedschrijving’ hebben kunnen presenteren. Kortom, insider Birney verwijt Van Reybrouck blijkbaar dat hij te weinig affiniteit met de Indonesische ziel heeft.

Klopt dat Van Reybrouck aanvankelijk de boot afhield om na het succes van zijn Congo-verhaal uit 2010 hetzelfde te doen met de Nederlandse ex-kolonie. Met Congo had hij als Belg én zoon van een vader die er als ingenieur in de jaren 60 had gewerkt, heel wat meer persoonlijke voeling dan met Indonesië. Vandaar dat Van Reybrouck tien jaar geleden niet zo happig bleek om zich in een Indonesisch avontuur te storten. Laat een Nederlander dat verhaal maar vertellen, was toen zijn repliek. Uiteindelijk is hij overstag gegaan. Onder andere omdat er in Nederland zelf niemand zich blijkbaar waagde aan het Indonesische wespennet waar zoveel betrokken partijen boter op het hoofd hebben: van de autochtone communisten tot de opkomende islamisten, Chinezen en Jappen, Nederlanders en de apolitieke inlanders. Begin dan maar eens alle kanten van het verhaal tot ieders tevredenheid uit de doeken te doen.

Slordigheden en omissies

Van Reybrouck blaast de Indonesische revolutie en de fameuze conferentie van Bandung in 1955 ten onrechte op tot de eerste globale oproep tot dekolonisatie. Dat werd ook elders al op scepsis onthaald. Nog voor het Indonesische kruitvat ontplofte, waren er immers reeds afscheidingsbewegingen in Indochina, de Filippijnen en Burma. Birney vindt dat Van Reybrouck zichzelf voortdurend óver- en anderen ónderschat.

Hij lijst een heleboel slordigheden en omissies op. Waar is Jan Huyghen van Linschoten, de zogenaamde Mozes van het kolonialisme, gebleven? Deze Van Linschoten kopieerde eind 16de eeuw Portugese kaarten en verslagen die de Nederlanders op weg hebben gezet naar de exploitatie van de Javaanse gordel van smaragd. En waarom schenkt Van Reybrouck geen aandacht aan Willem van Hoogendorps protestnovelle omtrent de slavernij van de Indonesische inlanders uit 1780? Tachtig jaar nota bene voordat de grote Multatuli dat met Max Havelaar zou doen.

Rambo’s

Birney kan er moeilijk bij dat Van Reybrouck de schuld van bepaalde wreedheden bij het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (het zogenaamde KNIL) legt. Dat trachtte na WO II de Indonesische revolutionaire opstand aanvankelijk de kop in te drukken. Terwijl het de in 1943 opgerichte Mariniersbrigade was die het vuile werk deed, zo Birney. Laat Van Reybrouck trouwens niet zelf een Indonesische getuige aan het woord die vertelt dat het KNIL vooral uitblonk in niets doen? Birney had via zijn vader-marinier natuurlijk uit de eerste hand vernomen dat deze mariniers als stoottroepen bijzonder gewelddadig te keer gingen. ‘De Indonesische revolutionairen kregen met deze rambo’s meer dan hun lief was. Van Reybrouck noemt ze niet eens!’

Soms verzandt Birney in detailkritiek. Maar het is duidelijk dat er in Van Reybroucks poging tot synthese inderdaad nog heel wat losse eindjes zitten. Kan natuurlijk ook moeilijk anders bij de herculesopdracht waarmee Van Reybrouck zich geconfronteerd zag. Birney hoopt dat de vier miljoen euro subsidie die de Nederlandse overheid in een onafhankelijk onderzoeksproject naar de oorlogsmisdaden in Indonesië pompte, straks soelaas zal bieden. Maar ook daarbij koestert Birney al onmiddellijk reserves. ‘Hoe onafhankelijk is een onderzoek van drie instituten waarvan de overheid zelf de baas is?’ Tja, voor Birney zal het blijkbaar ook nooit goed zijn.

Java-oorlog

In hetzelfde nummer van de lage landen wordt ook aandacht gevraagd voor een ander werk dat focust op de voorgeschiedenis en de perikelen zelf van de Indonesische dekolonisatieoorlog: De wraak van Diponegoro van Martin Bossenbroek. Bossenbroek scoorde ook in Vlaanderen met zijn pakkende verhaal over de Zuid-Afrikaanse Boerenoorlog. Het gelijknamige boek kreeg in 2013 de Libris Geschiedenis Prijs. Bossenbroek probeert nu iets gelijkaardigs dus met de Indonesische revolutie. Maar hij focust daarnaast ook op de Java-oorlog van 1825 tot 1830. Toen maakte prins Diponegoro het de Nederlanders bijzonder moeilijk.

Bossenbroek hangt zijn verhaal naar beproefd recept op aan vier historische figuren die telkens elkaars antagonist zijn. Enerzijds de Javaanse prins Diponegoro dus en zijn tegenstrever de Nederlandse koloniaal bestuurder H.M. de Kock in het begin van de 19de eeuw. Anderzijds de eerste president van Indonesië Soekarno tegenover de Nederlandse koloniaal bestuurder H.J. van Mook na WO II. Bossenbroek schotelt een traditioneel verhaal voor. Dat zou in Birney’s ogen zeker geen genade vinden. Maar als literair documentair relaas leest het wel vlot weg. Wie van De Boerenoorlog hield, zal hier dus ook zijn gading vinden.

Wie echt wil weten hoe de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd verliep, kan best Van Reybroucks Revolusi doornemen én ondertussen De tolk van Java van Birney lezen. Benieuwd of de van overheidswege beloofde historische Wiedergutmachung van straks dan echt de wonden zal kunnen helen.

De tolk van Java | Birney Alfred

Paperback / softback | Nederlands | Literaire roman, novelle

Van november 2020 tot februari 2021 in het theater!Voor een Helmondse schoenmakersdochter, een Indische voormalige oorlogstolk en hun zoon bestaat er geen heden. Alleen een belast verleden. De oorlog in Nederlands-Indië woedt door in het gezin. Een [lees verder...]

Definitief teruggetrokken

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Benno Barnard: ‘De verkrachting begint waar de handkus ophoudt’

Recensie Frank Hellemans - 31/01/2023
Afscheid van de handkus van Benno Barnard is een hoogst opmerkelijke mix van scherpe dagboeknotities met een speelse romanfantasie. Gemeenschappelijke noemer: de joods-christelijke beschaving die Barnard samen met de aristocratische handkus ziet verdwijnen en die hij daarom in zijn tactiel proza als [lees verder]

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.