2021 het jaar van de (auto)biografie: van Conscience tot Delphine Lecompte

Meer dan ooit is afgelopen jaar het leven van de schrijvers zelf de inzet van de Vlaamse literatuur geworden. De literaire biografieën over Hendrik Conscience en netwerker Emmanuel de Bom geven samen een tijdsbeeld van anderhalve eeuw Vlaamse literatuurgeschiedenis. In het literaire proza gooide Delphine Lecompte hoge ogen. Zij maakte haar aparte persoontje tot onderwerp van controversiële columns die een pleidooi zijn voor ieders unieke levenswandel.

Hovenier en griffier

Eindelijk is ie daar: de langverwachte biografie over de man die zijn volk leerde (voor)lezen. Johan Vanhecke die sinds 1983 in het Letterenhuis als hoofdarchivaris werkzaam was, trakteerde zichzelf en zijn lezers op een origineel afscheidscadeau. Toen hij in 2015 eindelijk zijn doctoraat over het leven van Johan Daisne had afgerond, werd het tijd om nog voor zijn pensioen die laatste klus te klaren. Met Voor moedertaal en vaderland bracht hij afgelopen jaar leven en vooral werken van Conscience minutieus in beeld.

Zijn bio is op de eerste plaats een kroniek van de manier waarop de autodidact Conscience (1812-1883) die nooit zijn middelbare school heeft afgemaakt er toch in slaagt om als schrijver van Nederduitse of Vlaamse literatuur erkenning te krijgen, én een inkomen. Als zoon van een Franse vader en een Antwerpse moeder die zijn babyjaren waarschijnlijk niet zou overleven, lukt het hem na veel vallen en opstaan om eindelijk ook internationaal als Vlaamse auteur door te breken. En zeggen dat Conscience na zijn Leeuw van Vlaanderen in 1838 nog als hovenier en later griffier is blijven werken om den brode.

Bipolair

Pas toen hij als vijfenveertigjarige in 1857 arrondissementscommissaris werd in Kortrijk, had hij eindelijk een materiële basis om voortaan min of meer onbekommerd zijn verhalen de wereld in te sturen. Nu ja, onbekommerd. Vanhecke vertelt hoe Conscience regelmatig door depressies werd geplaagd. Spijtig dat Vanhecke niet meer werk heeft gemaakt om het hoe en waarom van het bipolaire, misschien wel manisch-depressieve karakter van Conscience te doorgronden. De biografie is op de eerste plaats een rehabilitatie van de literaire grootheid van Conscience. Wie meer wil weten over de (gevoels)mens Conscience blijft op zijn honger zitten.

Laat dat nu net de sterkte zijn van de biografie De man die van mensen hield die Chris Ceustermans aan de Antwerpse auteur Emmanuel ‘Mane’ de Bom (1868-1953) wijdde. Ook De Bom was, zoals Conscience, een selfmade man die het zonder diploma moest waarmaken. Conscience was een literair natuurtalent. De Bom daarentegen was een literator, iemand die mee was met de nieuwste literaire stromingen maar zelf weinig literair baanbrekends te bieden had. Met zijn Antwerpse stadsnovelle Wrakken is hij slechts een voetnoot in de Vlaamse literatuurgeschiedenis.

Machtige boerenschoenen

Wel ontpopte hij zich reeds als tiener tot een literair woelwater die het van de daken schreeuwde dat er eindelijk vernieuwing in de morose Vlaamse letteren van zijn dagen moest komen. Als onvermoeibare netwerker legde hij contact met jonge gelijkgezinden. Met de drieënhalf jaar jongere August Vermeylen, met Cyriel Buysse en de piepjonge Stijn Streuvels zou hij daar met de oprichting van het literaire blad Van nu en straks in de jaren 1890 wonderwel in slagen.

Een van de hoogtepunten uit Ceustermans’ bio is Manes uitstapje in 1896 samen met zijn broer Joris naar Guido Gezelle in Kortrijk die hen op Manes verzoek meetroont naar de Groeninger Kouter. De Bom: ‘Ik zie hem nog op den weg, het regende wat, hij hief zijn soutane even op en ik zag zijn machtige boerenschoenen aan stevige knuisten van voeten. De hele man leek me trouwens een zeer robuuste figuur te zijn.’ Het slagveld van de Guldensporenslag bleek slechts een banaal veld dat zich in niets van de omliggende weides onderscheidde trouwens.

Treurige nasmaak

Zijn leven lang zou hij zich uitsloven om via talloze literaire initiatieven – van het opzetten van letterkundige blaadjes tot literaire evenementen (een Conscience-herdenking!), banketten en speeches – het Vlaamse literaire wereldje meer kleur te geven. Maar ondertussen ging het er in zijn privé-leven heel wat minder flamboyant aan toe. Via brieven van en aan De Bom schildert Ceustermans een smeuïg portret van De Bom die persoonlijk weinig geluk kende in de liefde, zo lijkt het. Ook al liep hij van in zijn tienerjaren bijzonder hard van stapel in zijn omgang met het andere geslacht.

Jan Lampo, ook iemand die in het Letterenhuis als archivaris opereert trouwens, zoomde daar in Clara. De geheime liefde van Emmanuel de Bom gedeeltelijk op in. Hij spitte de vier jaar durende affaire van twintiger De Bom met een Keuls barmeisje uit, met veel sprekende details en pittoreske anekdotes die na kennisname ervan toch een wrange nasmaak nalaten. Wat een boeltje was het persoonlijke leven van De Bom. Ceustermans laat met goed gekozen citaten uit De Boms correspondentie en verhaalschetsen zien hoe hij uiteindelijk een tragische figuur werd die na zijn dood vergeten werd.

Niet zomaar een zotte doos

Dat vandaag schrijvers zich in hun romans zonder gêne presenteren, is al lang geen punt meer. Zelfs een op het eerste gezicht cerebrale essayist als Stefan Hertmans voert sinds het succes van Oorlog en terpentijn zichzelf zonder schroom in de ik-vorm op. Het hoeft dus niet te verbazen dat ook een dichteres als Delphine Lecompte dat nu doet. En hoe. Nadat ze als poëtisch enfant sauvage een cultstatus in het wereldje had gekregen, brak ze nu door haar eigengereide optredens in De slimste mens definitief door. Columns in Humo deden de rest. Haar uitgeverij smeedde het ijzer terwijl het heet was, en bracht dit jaar onder de titel Beschermvrouwe van de verschoppelingen meteen twee prozaboekjes van haar hand uit.

Voor het eerst wordt duidelijk dat Lecompte niet zomaar een zotte doos is. Ze is wel degelijk een vrouw met een missie: opkomen voor al wie en wat als marginaal of politiek incorrect wordt gediskwalificeerd. Ze werd hier al in deze kolommen als patrones van de onderbuik getypeerd die op zijn Uilenspiegels een lans breekt voor het ongeregelde, onvoorspelbare verlangen dat in ieder van ons huist. En voor de goede verstaander zit er heel wat spielerei in haar fratsen, ook al herhaalt ze zichzelf misschien meer dan goed is.

Betere schelmenroman

Lecompte was dus in de Vlaamse letteren van het afgelopen jaar de meest opvallende verschijning, zeg maar. Een beetje zoals bij onze noorderburen Tobi ‘Sofie’ Lakmaker als nieuw talent op het schild werd gehesen. Diens (m/v/x) debuutroman De geschiedenis van mijn seksualiteit paste natuurlijk naadloos in het nieuwe transtijdperk. Maar Lakmaker puurt uit haar ambiguë geslachtelijke status best wel grote kunst. Een beetje zoals Marieke Lucas Rijneveld dat verleden jaar lukte. In tegenstelling tot de beeldrijke, soms al te beeldrijke Rijneveld, schrijft Lakmaker een laconiek, direct proza met een sarcastische touch die je in de betere schelmenromans tegen komt.

2021 was dus zeker geen grand cru jaar, eerlijk gezegd. Maar spetteren deed het soms wel dankzij die (auto)biografische insteek dus.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.