100 jaar bedevaarten naar de IJzer

In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld in een prachtig geïllustreerd boek. De affiches van de ooit vergeten oorlogsbedevaarten zagen de samenstellers niet over het hoofd.

Affiches

Een heus kritisch historisch werk moet u niet verwachten van 100 jaar IJzerbedevaarten in affiches. De uitspraak ‘never judge a book by its cover’ geldt voor dit boek niét. Misschien als grote uitzondering. Verwacht dus ook niet veel meer dan de honderd affiches van de even zovele IJzerbedevaarten. Telkens met onder meer de details van ontwerper, afmetingen en drukker. De geschiedenis van de bedevaarten zelf vatte historicus Luc Vandewyer samen in amper twaalf pagina’s. Noem het een uitgebreid encyclopedisch lemma. Het is een synthese van honderd jaar bewogen Vlaamse geschiedenis.

Vandewyer noemt de IJzerbedevaarten met recht ‘een van de belangrijkste politieke massamanifestaties van de vorige eeuw.’ Een korte eeuw, weliswaar. De eerste bedevaart vond plaats in 1920. De laatste ‘massamanifestaties’ dateren al van de tweede helft van de jaren 1990. Nadien ging het steil bergaf, tot de politieke manifestaties terug vredes- en dodenherdenkingen waren, zoals de ‘bedevaarten naar de graven van den IJzer’ ooit waren begonnen.

Martelaren

Centraal tijdens die bedevaarten stonden de Vlaamse martelaren van het IJzerfront. Naarmate de jaren vorderden werden zij steeds meer voorgesteld als slachtoffers van het Belgische regime dan van Duitse agressie. Zo groeiden de bedevaarten al snel uit van dodenherdenkingen tot politieke manifestaties. Voortaan stonden taaleisen centraal. De roep om amnestie en een anti-Belgische retoriek — zeker in de jaren 30 — trad steeds meer op de voorgrond. Dat laatste dook terug op in de jaren 90, met de scheidings- en splitsingsgeschiedenis waarop in dit boek amper wordt ingegaan.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog gaf men weinig publieke ruchtbaarheid aan de IJzerbedevaart. Massamanifestaties waren verboden door de Duitse militaire bezetter. De politieke bedevaarten bleven wel doorgaan. Eerder en petit comité en steeds met Duitse officieren die een oogje in het zeil hielden. Radicale Groot-Nederlandse boodschappen werden vakkundig geweerd, om die Duitse officieren niet te hard te schofferen. De top van het IJzerbedevaartcomité zat helemaal verweven in de Eenheidsbeweging rond de Vlaams-nationalistische collaboratiepartij VNV. Dat maakte het na de oorlog eens zo moeilijk om de bedevaarten nieuw leven in te blazen. En de politieke recuperatie van de Vlaamsgezinde katholieken in en rond de CVP deed zich ook hier voor. Zonder succes echter. Politieke Vlaams-nationalisten namen de fakkel over. Al bleven in de tweede helft van de vorige eeuw, ‘maximalisten’ en ‘minimalisten’ broederlijk — in godsvrede — samen welkom op de IJzerweide.

Sprekende beelden

Dat laatste is niet meteen te zien in de affiches, die centraal staan in dit boek. Tot en met 1928 zijn het eerder (pers)mededelingen met daarop het volledige programma in voor- en namiddag. Van bloemenhulde over ‘godsdienstige rede’ tot de uitvoering van ‘Trouw aan Vlaanderen’. Het stond allemaal in detail op de aanplakbiljetten. In 1929 gooit de nieuwe secretaris van het organiserende IJzerbedevaartcomité het over een andere boeg. Hij commercialiseert de piëteitsvolle manifestaties door het campagnebeeld via allerlei ‘afgeleide projecten’ en parafernalia te verspreiden om zo de IJzerbedevaart breed aan te kondigen. De uitgebreide programma’s op de affiches maken steeds meer plaats voor sterke ontwerpen, waarop de jonge IJzertoren centraal staat. Slogans en thema’s ontbreken dan nog, die duiken pas echt op in de jaren 1970.

In het boek en in de affiches komen de verschillende fases van het organiserende IJzerbedevaartcomité aan bod. Je ziet de politieke radicalisering, de bescheiden affichage tijdens de Tweede Wereldoorlog, de heropbouw van de gedynamiseerde IJzertoren, en het opkomen van nieuwe vormen en onderwerpen vanaf 1968, en natuurlijk de ‘deradicalisering’ en terugkeer naar de roots in het begin van de 21ste eeuw. Kunsthistoricus Karl Scheerlinck merkt daarbij op dat de ontwerpen vanaf dan aan originaliteit moeten inboeten. Die ‘deradicalisering’ gaat samen met het gebruik van weinig originele stockbeelden; het organiserende comité neemt geen kunstzinnige ontwerpers meer onder de arm. Wat een verschil met de prachtige grafiek van de jaren 1930-’60!

Inspiratie

Hoe de bedevaarten ook evolueerden, zeker in de vorige eeuw was het de ‘jaarlijkse hoogmis van Vlaamse waarden, met terugkerende rituelen, een vlammend sermoen, doorspekt met klachten over te weinig en eisen om veel meer’ voor een ‘hoog-sensitieve achterban’. Het waren mythische momenten waar hele Vlaamsgezinde tot Vlaams-nationalistische partijen, verenigingen, families en individuen zich jaarlijks kwamen laven. Inspiratie opdoen. Moed drinken.

100 jaar IJzerbedevaarten in affiches is een fraai kijk- en leesboek geworden. Wie met enige heimwee zich beelden van de oude IJzerbedevaarten opnieuw voor de geest wil halen, kan zich optrekken aan dit mooie overzichtsboek. De Vlaamse beweging is een naslagwerk rijker.

100 jaar IJzerbedevaarten in affiches 1920-2020 | Luc Vandeweyer

Paperback / softback | Nederlands | Vaderlandse geschiedenis

Naar aanleiding van de honderdste verjaardag van wat later de eerste IJzerbedevaart ging heten, zette het ADVN | archief voor nationale bewegingen een digitaliseringsproject op rond de affiches van de IJzerbedevaarten. Achter vele van deze plakbrieven zat de hand [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.